Rusya'da rafinaj kaybı savaş verisi olmaktan çıktı, para politikası kalemi oldu: kapasitenin %45'i dışarıda

Hedef değişti: ihracat geliri değil, iç dağıtım

20 Eylül sabahı Gazprom Neft'e ait Moskova Rafinerisi, başkentin Kapotnya ilçesinde vuruldu. Ukrainska Pravda'nın Reuters'a dayandırdığı habere göre tesisin iki ham petrol damıtma ünitesi de yandı: günde 21.400 ton işleyen ve kapasitenin %53'ünü oluşturan AVT-6 ile günde 18.800 ton işleyen ve %47'sini oluşturan EURO+ birleşik ünitesi. Tesis ham petrol işlemeyi durdurdu; kaynaklar onarımın birkaç hafta sürebileceğini söyledi. Yıllık kapasitesi 11 milyon ton olan rafineri, Moskova yakıt pazarının yaklaşık %40'ını ve Moskova bölgesinin benzin ile havacılık yakıtı talebinin %70'ini karşılıyordu. 2024'te 11,6 milyon ton ham petrol işlemiş; 2,9 milyon ton benzin, 3,2 milyon ton motorin ve 1,3 milyon ton bitüm üretmişti.

Bir gün sonra kampanya ihracat rafinerilerine döndü. Ukrainska Pravda'nın 22 Eylül tarihli haberine göre 21-22 Eylül gecesi Rosneft yapısındaki Samara'daki Kuybışev rafinerisi (yaklaşık 7 milyon ton/yıl) ve Başkurdistan'daki Başneft-Ufaneftehim (yaklaşık 7,5 milyon ton/yıl) vuruldu; her iki tesiste de yangın çıktı. Toplam 14,5 milyon ton/yıllık kapasite tek gecede risk altına girdi. Rus yetkililerinden hasara ilişkin açıklama gelmedi.

Buradaki ayrım önemli. Rusya'nın ham petrol üretimi ve ihracat limanları hedef değil; hedef damıtma kolonları. Damıtma kolonu, tank çiftliğinin aksine haftalarla değil aylarla onarılır ve yerine yenisi ithal edilemez. Yani kampanya Rusya'nın petrol satma kabiliyetini değil, petrolü kendi vatandaşına yakıt olarak dağıtma kabiliyetini hedefliyor.

Yüzde 45 rakamı ve ne kadarına güvenilebileceği

Interfax-Ukraine'in 21 Eylül tarihli haberine göre Ukrayna Genelkurmayı, Moskova Rafinerisi'ne yapılan saldırının ardından 21 Eylül 2026 itibarıyla Rus petrol rafinaj sanayisinin tasarım kapasitesinin %45'inden fazlasının devre dışı kaldığını açıkladı. Aynı bildirimde 14-20 Eylül arasında vurulan tesisler sıralandı: Samara bölgesindeki Sizran rafinerisinin AVT-6 birincil ünitesi ve tank sahası, Yaroslavl'daki yaklaşık 15 milyon ton/yıl kapasiteli Slavneft-YANOS rafinerisinin AVT-3 ünitesi, Rostov bölgesi Taganrog'daki Atlant Aero tesisi ve Gazprom Neft Moskova Rafinerisi. Genelkurmay ayrıca Euro-5/K5 standardında benzin ve motorin üretiminin keskin biçimde düştüğünü bildirdi. Kyiv Independent'ın 21 Eylül tarihli derlemesi de aynı %45 oranını aktarıyor.

Bu rakam taraf bir kaynağa aittir ve bağımsız olarak doğrulanamamıştır; savaşta kapasite iddiaları rutin biçimde abartılır. Ancak oranın kendisine güvenmek zorunda değiliz, çünkü aynı yönü gösteren üç bağımsız işaret var. Birincisi, Rusya'nın dizel ihracat yasağını 30 Eylül'den 31 Ekim'e uzatması: ihracat kapasitesi bol olan bir ülke ihracatını yasaklamaz. İkincisi, saldırının ölçeği konusunda Rus tarafının kendi rakamları. TASS'ın aktardığı Savunma Bakanlığı açıklamasına göre gece boyunca 1.110 Ukrayna İHA'sı düşürüldü; Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin başkente yaklaşan 450 İHA'nın engellendiğini bildirdi ve saldırıyı bugüne kadarki en büyük saldırı olarak niteledi; Kyiv Independent'ın aktardığı Rus bildirimlerinde 1.600'ün üzerinde rakam geçti. Üç rakam da bağımsız doğrulanamadı ve biri devlet ajansı üzerinden duyuruldu, ama hiçbiri küçük bir olayı tarif etmiyor. Üçüncüsü, merkez bankası metni.

Kaybın para politikasına geçtiği an

Rusya Merkez Bankası 11 Eylül 2026'da politika faizini %14,00'te tuttu. Aynı metinde 7 Eylül itibarıyla yıllık enflasyonun %6,3 olduğu, akaryakıt fiyatlarındaki artışın çekirdek enflasyon dinamiğini etkilediği ve fiyat baskısının bazı sektörlerde üretim kapasitesindeki geçici daralmadan kaynaklandığı belirtildi. Bu cümle, rafineri kaybının artık bir savaş bülteni kalemi değil, bir faiz kararı gerekçesi olduğunu gösteriyor.

Mekanizma şu: damıtma kapasitesi düştükçe iç piyasada Euro-5 benzin ve motorin arzı daralır, akaryakıt fiyatı yükselir, akaryakıt her sektörün girdi maliyeti olduğu için fiyat artışı çekirdeğe sızar ve merkez bankası yüksek faizi sürdürmek zorunda kalır. Yüksek faiz ise savaş ekonomisinin kendi finansman maliyetini artırır. Putin'in açıkladığı 2027 bütçesinde açığın gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %2'si olarak öngörülmesi, varsayımın varil başına 50 dolar alınması ve 2026 büyümesinin en fazla %1 beklenmesi bu kıskacı tarif ediyor: düşük büyüme, yüksek faiz ve daralan rafinaj marjı aynı bütçede buluşuyor.

Siyasi zamanlama ve fiyat paradoksu

Saldırı dalgası Rusya'nın 18-20 Eylül'de yapılan Devlet Duması seçiminin son gününe denk geldi. Birleşik Rusya parti listesinde %57,83 aldı ve 225 tek üyeli bölgenin 208'inde önde bitirdi; katılım %59,32 olarak açıklandı. Sandalye sayısında kaynaklar ayrışıyor: Meduza ve The Moscow Times 355, Wikipedia'nın resmî sonuç derlemesi 347 veriyor. Her iki rakam da anayasa değişikliği için gereken 301 eşiğinin belirgin üzerinde. Yani yönetim siyasi olarak en güçlü göründüğü hafta, iç yakıt arzında en kırılgan olduğu haftayı yaşadı.

Piyasa tarafında ise ilk bakışta çelişkili bir tablo var. Brent 17 Eylül'de 104,82 dolardan kapanmışken TradingEconomics verisine göre 22 Eylül'de 100,05 dolardaydı. Rusya'nın rafinaj kapasitesinin yarıya yakını dışarıdayken petrol neden ucuzluyor? Çünkü vurulan şey ham petrol üretimi değil, rafinaj. İşlenemeyen ham petrol ihracata yönelir; bu ham petrol arzını artırır ve fiyatı aşağı çeker. Buna karşılık rafine ürün arzı daralır. Ham ucuzlarken ürünün pahalanması, yani makasın açılması bu yapının doğal sonucudur. Türkiye gibi ürün ithalatçısı ülkeler için doğru gösterge bu nedenle varil fiyatı değil, Akdeniz ürün primi: 17 Eylül'de motorinin İstanbul'da 100, Ankara ve İzmir'de 101 liranın üzerine çıkması, Brent aynı hafta gerilerken gerçekleşti.