Lozan kapitülasyonları istisnasız kaldırdı ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi. Ama gümrük tarifesini belirleme hakkı 1929'a, Osmanlı borcunun son taksiti 25 Mayıs 1954'e kaldı. Kuruluşun iki takvimi arasında otuz bir yıl var.

Türkiye ve Çevresi Masası · 29 Ekim 2026 · 9 dk

Sütun akışı

Olaylar

Tümü ›

05.11DüşükAvrasyaAzerbaycan ve Ukrayna Trans-Balkan gaz hattını Ujhorod'da masaya yatırdı 05.11OrtaAmerikaCodelco şişirilmiş bakır üretiminin 42 bin tonu aştığını kabul etti 05.11YüksekOrta Doğu ve Kuzey AfrikaEkim savaşın en çok gemi vurulan ayı oldu, yangınlar kasımda sürüyor 04.11OrtaTürkiye ve ÇevresiAB raporu Türkiye'yi tedarik zincirinde övdü, Ankara siyasi bölümü reddetti 04.11OrtaAvrasyaRusya Odesa limanında askeri yük taşıyan gemiyi vurduğunu açıkladı 04.11OrtaGüney AsyaSuudi uçuş iptalleri Nepal'in işçi koridorunu tıkadı 03.11YüksekOrta Doğu ve Kuzey AfrikaHürmüz'den yalnızca üç gemi geçti, İran kara listeyi ikiye katladı 03.11YüksekTürkiye ve ÇevresiNATO Karadeniz'e devriye uçağı gönderiyor, Rusya dar ateşkesi reddetti 02.11OrtaSahra Altı AfrikaABD Güney Afrika ve Ruanda'yı gümrüksüz AGOA erişiminden çıkarıyor 02.11OrtaOrta Doğu ve Kuzey AfrikaBAE Hürmüz'ü dolaşan hatla ihracatı savaş öncesine taşıdığını söyledi

Raporlar

Tümü ›

IJeo-Ekonomi·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Made in EU pazarlığı gümrük birliğini Türkiye için sınava çekiyor

Türkiye 27 Ekim'de AB makine mevzuatına uyumu tamamladı; aynı gün ACEA, Türkiye'deki Avrupa yatırımları için istisna istedi. Otomotiv ihracatının %73,7'si AB'ye gidiyor ve kuralı yazan masada Türkiye'nin oyu yok.

Türkiye ve Çevresi Masası · 28 Ekim 2026 · 7 dk

IJeo-Ekonomi·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Girit–Kıbrıs kablosunda asıl kısıt mühendislik değil, tartışmalı deniz tabanı

Fransa'nın Büyük Deniz Enterkonnektörü'nü erteleme fikri manşete çıktı. Oysa proje Libya oyundan önce de kayıyordu: araştırmanın %40'ı, Türkiye'nin itiraz ettiği deniz tabanında bekliyor ve Kıbrıs'ın ödemesi bir seyir uyarısına bağlı.

Türkiye ve Çevresi Masası · 27 Ekim 2026 · 8 dk

IJeo-Ekonomi·Analiz·Avrasya

Washington Kiev'e bağlantıyı, Moskova'ya enerji kapısını pazarlık aracı yapıyor

Kasım ortasındaki Abu Dabi turu öncesinde ABD iki kaldıracı aynı anda kullanıyor. Kiev'in uydu bağlantısı 10 gün kısıldı, Moskova'ya ise dizel satışı ve LNG takası kapısı aralandı. Ukrayna buna Sibirya'daki füze hammaddesini vurarak yanıt veriyor.

Avrasya Masası · 25 Ekim 2026 · 8 dk

IJeo-Ekonomi·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Karadeniz moratoryumu Ankara'nın değil, rafineri pazarlığının elinde

Türk sahipli Azov Concorde 13 Ekim'de Bulgaristan açıklarında battı; 9 günde üçüncü Türk sahipli kayıp. Ankara'nın eylülde gönderdiği moratoryum metni imzasız, çünkü gemi saldırıları artık Washington'un kurduğu rafineri–şebeke pazarlığının parçası.

Türkiye ve Çevresi Masası · 14 Ekim 2026 · 8 dk

IJeo-Ekonomi·Analiz·Avrupa

Avrupa tercihi otomobilde Berlin'in Çin'deki satışlarına takılıyor

Macron elektrikli araç desteğini AB üretimine bağlamak istiyor; Komisyon'un önerisi kamu alımında %70 AB içeriği şartı koyuyor. Volkswagen 2025'te 8,98 milyon teslimatın 2,69 milyonunu Çin'de yaptı; Berlin'in misilleme kaygısı buradan doğuyor.

Avrupa Masası · 12 Ekim 2026 · 7 dk

IJeo-Ekonomi·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Karadeniz'de risk NATO ekonomik bölgelerine taşındı, faturayı küçük Türk armatörü ödüyor

5 ve 6 Ekim'de 3 Türk sahipli gemi Romanya ve Bulgaristan'ın ekonomik bölgelerinde vuruldu, ikisi battı. Sigorta piyasasının 16 Eylül'de dışarıda bıraktığı 12 millik karasuları artık tek güvenli şerit; Ankara'nın moratoryum önerisi 2 aydır Moskova'da bekliyor.

Türkiye ve Çevresi Masası · 6 Ekim 2026 · 6 dk

Karar modülleri

Son rapordan: Siyasi bağımsızlık bir günde geldi, ekonomik bağımsızlık otuz bir yıl sürdü · 29 Ekim 2026

Raporda aç ›

Olasılıklar

Senaryolar

Senaryo	Olasılık	Tetikleyici	Piyasa etkisi
H1Kısıt sürer, ikame araçlar artar	%55	Dış borçlanma maliyeti yüksek kalır, 5 yıllık CDS 280 baz puanın üzerine yerleşir ve dış kaynakla çevirme pahalılaşır.	Politika ağırlığı fiyat ve faiz araçlarından düzenleme, teşvik ve seçici kredi tahsisine kayar; kuruluş dönemindeki sıralamanın aynısı farklı araçlarla tekrarlanır.
H2Çevirme kolaylaşır	%30	Küresel getiriler geriler ya da yurt içi mali çerçeve rakamla bağlanır; risk primi daralır ve dış finansmana erişim ucuzlar.	Kısıt gevşer, ikame araç geliştirme güdüsü zayıflar ve politika yeniden fiyat araçlarına döner.
H3Sert daralma	%15	Dış şok ya da enerji faturasının sıçramasıyla rezerv tamponu hızla erir ve çevirme maliyeti kademe atlar.	Harcama bileşimi zorunlu kalemlere sıkışır, yatırım ertelenir ve kısıt tercih olmaktan çıkıp dayatma hâline gelir.

Modül A

Kısıt Matrisi

YAPISAL ORT. 3,7 · OPERASYONEL ORT. 2,7Yapısal kısıtlar baskın: sonuç, aktörlerin tercihlerinden çok bu sınırlarla belirlenir.

Yapısal kısıtlarkalıcı · iradeden bağımsız

Dış yükümlülüğü çevirme kabiliyeti · Türkiye
5/5
Türkiye'nin 2024 brüt dış borç stoku Dünya Bankası verisine göre 514,99 milyar dolardır; belirleyici olan tutar değil, onu çevirme maliyetidir.
Borçlanma maliyeti · Türkiye
4/5
Kuruluş döneminde kısıt tarifeydi, bugün fiyatlamadır; 5 yıllık kredi primi ve yurt içi getiri birlikte çevirme seçeneklerini daraltır.
Kurumsal taahhüt çerçevesi · Türkiye
2/5
Türkiye 11 Mart 1947'de IMF'ye katıldı, bugüne kadar on dokuz anlaşma yaptı ve kotası 4.658,6 milyon SDR'dir; hâlihazırda açık program yoktur.

Operasyonel sürtünmegeçici · zamanla çözülür

Devralınan yükümlülük aylar
3/5
1928'de üstlenilen 107,5 milyon altın Osmanlı lirası, devletin kendi kurmadığı bir borçtu ve bütçede otuz bir yıl yer tuttu.
Araç gecikmesi aylar
3/5
Tarife özerkliği 1 Ekim 1929'a kadar kullanılamadı; kısıt kalkana dek politika ikame araçlarla yürüdü.
Kurum kurma süresi aylar
2/5
Merkez bankası kanunu 11 Haziran 1930'da çıktı ama banka ancak 3 Ekim 1931'de faaliyete geçti; mevzuatla uygulama arasında on altı ay vardır.

Modül B

Sinyal ve Gürültü

SİNYAL %75 · GÜRÜLTÜ %25

GÜRÜLTÜ
Bağımsızlık 29 Ekim 1923'te tamamlandı
Aynı antlaşmanın ticaret rejimi gümrük tarifesini beş yıl bağladı ve saat 6 Ağustos 1924'ten işledi; tarife 1 Ekim 1929'da geldi. Osmanlı borcunun son taksiti ise 25 Mayıs 1954'te ödendi.
FRUS 1928, Vol. III — Türkiye ile ticaret rejimi yazışması
SİNYAL
Kapitülasyonların kaldırılması tek kalemde ve istisnasız oldu
Lozan'ın 28. maddesi kapitülasyonların Türkiye'de her bakımdan tamamen kaldırıldığını yazar; yargı ve vergi ayrıcalığı hukuken bu maddeyle bitti.
BYU WWI Document Archive — Treaty of Lausanne, 1923
SİNYAL
Kısıt bağlıyken politika ikame araçlara yöneldi
815 sayılı Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926'da kabul edilip 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe girdi, 1055 sayılı Teşvik-i Sanayi Kanunu 28 Mayıs 1927'de on beş yıllık süreyle çıktı; ikisi de tarifeye dokunmadan koruma üretir.
mevzuat.gov.tr — 815 sayılı Kabotaj Kanunu
SİNYAL
Borç kapanırken yeni borç başlamıştı
Cumhuriyetin ilk dış borçlanması 1930'da ABD'den alınan 10 milyon dolardır; Osmanlı borcunun son taksiti ise 25 Mayıs 1954'tedir. Dış finansmanla ilişki kesintisiz sürmüştür.
TDV İslâm Ansiklopedisi — Düyûn-ı Umûmiyye

Modül C

Varlık Sınıfı ve Pozisyonlama Çıkarımları

Varlık sınıfı	Maruziyet	Aktarım kanalı	H1	H2	H3	Beklenen	Kanaat	Vade	İzlenecek
Egemen borç	Türkiye dış yükümlülük eğrisi	Belirleyici değişken borç tutarı değil, onu çevirme maliyeti; kredi primi bu maliyetin doğrudan ölçüsüdür.	−	+	−−	−0,55	●●●	3–12 ay	5 yıllık kredi priminin 280 baz puan eşiği
Döviz	Lira ve ithal girdi maliyeti	Kur, dış borç servisinin lira karşılığını ve ithal girdi faturasını aynı anda büyütür.	−	+	−−	−0,55	●●●	0–3 ay	Dolar/TL kurunun 52 düzeyi ve rezerv eğilimi
Kredi	Yurt içi şirket finansmanı	Dış kaynak pahalılaştıkça çevirme yurt içine kayar ve iç borçlanma maliyeti şirket bilançosuna geçer.	−	+	−−	−0,55	●●●	3–12 ay	On yıllık yurt içi tahvil getirisinin 35 düzeyi
Hisse	İthal girdiye bağlı üretici sektörler	Koruma ve teşvik araçları yurt içi üreticiye alan açarken ithal girdi maliyeti marjı sıkıştırır; iki etki ters yönlüdür.	0	+	−−	0,00	●●●	3–12 ay	Sektörel teşvik paketlerinin kapsamı ve ithalat birim değer endeksi

Son 30 gün

Bölgesel dağılım

En sık geçen

Aktörler

Batı dışı kaynaklar