Riyad'dan bakınca İran'ın Canfeda seferberliği toplumu güvenlik aygıtına bağlıyor

Özet

Riyad merkezli Rasanah'ın editör ekibi 7 Ekim 2026 tarihli raporunda İran'ın Mart 2026'da başlattığı Canfeda (can feda etmek anlamında) seferberliğini inceliyor. Kampanya vatandaşları ülkeyi savunmaya hazır olduklarını göstermeye çağıran sembolik bir davet olarak başladı, ama zamanla silah eğitimi ve toplu tatbikatlar içeren askerî bir yapıya dönüştü. İranlı yetkililer 313.000 katılımcıdan söz ediyor; rapor bu rakamın doğrulanamadığını not ediyor. Yetkililer 1.000 direniş taburu kurmayı hedeflediklerini söylüyor.

Raporun en sert bulgusu çocuk katılımı. Rasanah, Uluslararası Af Örgütü'nün 12 yaşına kadar inen çocukların kontrol noktalarında tüfekle görev yaptığını belgelediğini aktarıyor; yetkililere göre 15 yaşından büyük erkekler kayıt olabiliyor. Elaj adlı platform ise yurt dışındaki muhalifleri ihbar etmeye teşvik ediyor ve işletmecileri yaklaşık 1.600 kişiyi tespit ettiklerini iddia ediyor. İnsan hakları gruplarına göre Mart–Ağustos 2026 arasında ulusal güvenlik suçlamasıyla en az 59 kişi idam edildi, bunların 29'u 2025–26 protestolarıyla bağlantılıydı.

Rasanah'a göre Canfeda iki işlev görüyor. İçeride iç hoşnutsuzluk ve ekonomik sıkıntıya karşı meşruiyet ve birlik görüntüsü yaratıyor; camileri eğitim alanına çevirerek sivil alan ile güvenlik alanı arasındaki çizgiyi siliyor. Dışarıda ise ABD'ye bir çatışmanın cephe ötesinde toplumsal direnişle karşılaşacağı mesajını veriyor. Rapor, sivillerin güvenlik yapılarına bağlanmasının olası bir tırmanmada sivil kayıpları artıracağı ve programların ulusal güvenlik gerekçesiyle kurumsallaşmış toplumsal denetime dönüştüğü sonucuna varıyor.