Korunma önlemi
Bir ülkenin ani ithalat artışı yerli sanayisine ciddi zarar verdiğinde DTÖ kuralları içinde geçici kota ya da ek tarife uygulaması.
Nasıl işler
Korunma önlemi (safeguard), Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) Korunma Önlemleri Anlaşması'na dayanan acil bir ticaret aracıdır. Bir ülke, belirli bir üründe ithalat mutlak olarak ya da yerli üretime göre arttığında ve bu artış yerli sanayiye ciddi zarar verdiğinde ya da vermek üzereyken başvurabilir. Önlem miktar kısıtı ya da bağlı oranın üzerinde ek tarife biçiminde olabilir.
Anti-damping ve telafi edici vergiden farkı, haksız ticaret uygulaması şartı aramamasıdır. Önlem kural olarak tüm tedarikçilere ayrım yapılmadan uygulanır. Yetkili makam önce soruşturma açar, raporunu yayımlar ve ilgili tarafları dinler; ithalat artışı ile zarar arasında nedensellik kurulmalıdır.
Süre sınırlıdır. İlk uygulama en fazla 4 yıl sürer; uzatmalarla toplam 8 yılı, gelişmekte olan ülkelerde 10 yılı geçemez. 1 yılı aşan önlemler düzenli aralıklarla gevşetilmeli, 3 yılı aşanlar ara incelemeden geçmelidir. Acil durumda 200 güne kadar geçici önlem alınabilir.
Kota kullanılıyorsa seviye kural olarak son 3 temsilî yılın fiilî ithalatının altına inmez ve paylar tedarikçilerin geçmiş pazar payına göre dağıtılır. Önlemi uygulayan ülke etkilenen ihracatçılara denk taviz vermelidir; 30 gün içinde anlaşma olmazsa ihracatçılar karşı önlem alabilir, ama mutlak ithalat artışına dayanan önlemin ilk 3 yılında bu hak kullanılamaz.
Bizim için neden önemli
Korunma önlemi, haksızlık iddiası gerekmediği için ticaret savaşlarının en temiz görünen silahıdır: kural içinde kalarak tedarikçiyi pazardan kotayla iter. Çin'in 2026'dan 2028'e uzanan sığır eti kotaları bunun örneğidir; Brezilya'nın kotası eylülde dolunca fazla miktar %55 ek tarife ödemeye başladı. Okurken iki şeye bakmak gerekir: kotanın yıllık büyüme hızı ve kotanın yılın hangi ayında dolduğu. Kota ne kadar erken dolarsa ihracatçı arzı o kadar erken başka pazarlara iter ve o pazarlarda fiyat rekabeti sertleşir.