OrtaI Jeo-Ekonomi ve Darboğazlar23 Eylül 2026, Çarşamba
Erdoğan ve Irak Başbakanı Zeydi, 2015'ten beri Türk askeri bulunan Başika üssünün kademeli devrinde ve Kalkınma Yolu'nu hızlandırmada uzlaştı
23 Eylül'de New York'ta görüşen Erdoğan ve Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, Sincar'da devlet otoritesinin tam tesisi, Başika-Zilkan üssünün Irak federal hükümetine kademeli devri ve yaklaşık 1.200 km'lik Kalkınma Yolu projesinin hızlandırılması konusunda ortak bildiri yayımladı.
Daily Sabah ve Reuters'ın aktardığına göre Erdoğan ile Zeydi, BM 81. Genel Kurulu marjında 23 Eylül'de yaptıkları görüşmenin ardından ortak bildiri yayımladı. Bildiriye göre Türk kuvvetleri, Musul yakınındaki ve 2015'ten beri Türk askerinin bulunduğu Başika-Zilkan üssünü üzerinde uzlaşılan mekanizma ve takvime göre Irak federal hükümetine kademeli olarak devredecek. Reuters'a göre devrin takvimi ve mekanizması ayrıca belirlenecek; Daily Sabah ise devrin, Irak'ın ortak güvenlik adımlarını uygulamasındaki ilerlemeye bağlandığını yazdı. Taraflar Sincar'da devlet otoritesinin tamamen tesisi ve yasaklı yabancı silahlı grupların bölgeden çıkarılması konusunda da anlaştı. Bağdat, Başika'daki Türk varlığının geri çekilmesini yıllardır talep ediyordu.
Ekonomik başlıkta liderler ikili ticareti artırma ve ortak stratejik projeleri, özellikle Kalkınma Yolu'nu hızlandırma kararı aldı. Iraq Business News'in 21 Eylül tarihli haberine göre iki ülke Bağdat'ta 4 gün süren yoğun müzakerelerin ardından ulaştırma altyapısına ilişkin çerçeve anlaşma taslağını tamamlayıp imzaladı; taslak, onay için her iki ülkenin üst yönetimine sunulacak. Proje, Fav Limanı'ndan Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan yaklaşık 1.200 km'lik demiryolu ve karayolu koridorunu kapsıyor. Bildiri ayrıca elektrik bağlantıları ile doğal gaz ve petrol boru hatlarında iş birliğine yer verdi; ticaret hacmi için rakam açıklanmadı.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Başika devri, Ankara'nın PKK sürecindeki ilerlemeyi Bağdat'la bir pazarlığa dönüştürdüğünü gösteriyor: askeri varlık, Irak'ın Sincar'da güvenlik adımlarını uygulamasına bağlanarak azaltılıyor, karşılığında Kalkınma Yolu ve enerji hatları hızlanıyor. Takvim açıklanmadığı için devir yavaş ve koşullu ilerleyecek. En olası yol, kısmi devir ve taslak anlaşmanın onay sürecinde uzaması.
Olası etkiler
- Türkiye'nin ticaret koridoruOlumluUzun vade
Taslak anlaşma onaylanırsa Fav'dan Avrupa'ya uzanan 1.200 km'lik koridor, Hürmüz ve Kızıldeniz risklerine karşı Türkiye'ye alternatif transit geliri ve lojistik rolü sağlar.
- Kuzey Irak güvenliğiBelirsizOrta vade
Devrin Sincar'daki ilerlemeye bağlanması, Bağdat'ın bölgedeki silahlı grupları çıkarma kapasitesini sınava sokar; başarısızlık devri durdurur.
- Türkiye–Irak ilişkileriOlumluOrta vade
Bağdat'ın yıllardır talep ettiği geri çekilmenin kabulü, su ve enerji dosyalarında karşılıklı taviz alanını genişletir.
İhtimaller
- 1Koşullu ve yavaş devir%55
Devir takvimi aylar içinde açıklanır, ilk aşamada kısmi çekilme olur; Kalkınma Yolu taslağı onay sürecinde bekler.
İzlenecek: İki hükümetin devir takvimini ve taslak anlaşmanın onayını açıklaması
- 2Hızlı ilerleme%25
Taslak kısa sürede onaylanır, Başika'da ilk devir adımı yıl sonundan önce atılır.
İzlenecek: Irak Bakanlar Kurulu'nun taslağı onaylaması ve Başika'dan çekilme görüntüleri
- 3Sincar'da tıkanma%20
Silahlı grupların çıkarılması ilerlemez, Ankara devri askıya alır.
İzlenecek: Sincar'daki silahlı grupların çekilmesine dair Irak ordusu açıklamaları
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Piyasa tepkisi
Etkilenen göstergeler
- Kalkınma Yolu uzunluğu▲ ~1.200 km
- Başika'da Türk varlığı▼ 2015'ten beri
- Taslak müzakere süresi▲ 4 gün
Kaynaklar
- Daily Sabah — Türkiye, Iraq agree on Sinjar security, Bashiqa handover
- Cyprus Mail (Reuters) — Turkish forces agree to hand over camps in north Iraq
- Iraq Business News — Iraq-Turkey Deal on Transport Infrastructure Development
- A News — Turkish President Erdoğan, Iraqi premier agree to deepen security cooperation