OrtaI Jeo-Ekonomi ve Darboğazlar16 Kasım 2026, Pazartesi
Pakistan, İran yaptırımları kalkmadan ECO ticaret anlaşmasını yenilemeye başladı
İslamabad'daki 30. ECO Bakanlar Konseyi 16 Kasım'da ticaret anlaşması ECOTA'yı yenilemek için teknik müzakere komitesi kurdu. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, yaptırımlar sürdükçe İran'ın anlaşmaya tam katılamayacağını söyledi.
Toplantı Pakistan'ın 2026–27 ECO dönem başkanlığını açtı. Dawn'a göre 10 üyeli blok 2026–2035 hedeflerini kapsayan ECO Vizyon 2035'i kabul etti. Yol haritası Orta ve Güney Asya'yı Arap Denizi limanlarına bağlayan çok modlu koridorları içeriyor. Dar beş öncelik sıraladı; ECOTA'nın modernleştirilmesi bunlardan biri. Dar'a göre İran yaptırımlar kalkınca tam katılacak, diğerleri bu arada ilerleyecek. Pakistan BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarına uymayı sürdürecek. Dar'ın sözü kısaydı: "Yaptırımlar sonsuza kadar sürmeyecek." Afganistan'ın üyeliği askıda olduğu için ülke davet edilmedi.
Kısıt şu: blokun ticaret gündemi ABD–İran müzakeresine bağlı. Dawn'a göre İran, Hürmüz'ü yeniden açmak için 7 günlük önerisini 2 günlük bir plana indirdi; ABD'nin yanıtı bekleniyor. Dar, iki önerinin de İran ile ABD'nin 18 Haziran'da imzaladığı İslamabad mutabakatından çıktığını söyledi. Arakçi Başbakan Şahbaz Şerif'le ticaret ve bağlantısallığı, Mareşal Asım Münir'le bölgesel güvenliği görüştü. İran yarı resmî ajansı Mehr'e göre Şerif, denize kıyısı olmayan üyeler için kara, demir yolu ve çok modlu koridor sözü verdi. Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye'yi bir araya getiren savunma ittifakı da siyasi komitesini kasım sonunda İslamabad'da toplayacak.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Pakistan ECO dönem başkanlığını İran'la ticaret kapısını açık tutmak için kullanıyor, ama yaptırım rejimine uymayı bırakmıyor. ECOTA yenilense bile İran yaptırımlar kalkana kadar dışarıda kalır. Asıl kısıt, Washington'un iki günlük Hürmüz planına vereceği yanıt; en olası yol ticaret takviminin İran'sız ilerlemesi.
Olası etkiler
- Bölgesel ticaretBelirsizOrta vade
ECOTA İran'sız yenilenirse anlaşma Orta Asya–Arap Denizi koridoruna odaklanır. İran'ın transit rolü yaptırımlar kalkana kadar askıda kalır.
- ABD–İran müzakeresiOlumluKısa vade
İran'ın Hürmüz planını 2 güne indirmesi topu Washington'a atıyor. Pakistan arabulucu rolünü ECO kürsüsünden pekiştiriyor.
- TürkiyeBelirsizKısa vade
Türkiye hem ECO üyesi hem Pakistan ve Suudi Arabistan'la savunma ittifakında. Kasım sonundaki İslamabad komitesi Ankara'yı bölgesel güvenlik masasında tutuyor.
İhtimaller
- 1Ticaret ilerler, İran dışarıda%60
ECOTA komitesi çalışmaya başlar, İran'ın katılımı ABD–İran müzakeresinin sonucuna bırakılır.
İzlenecek: ECOTA teknik komitesinin ilk toplantı tarihi
- 2Hürmüz uzlaşısı kapıyı açar%25
ABD iki günlük planı kabul eder, yaptırım gevşemesi İran'ın ECOTA'ya dönüşünü gündeme getirir.
İzlenecek: ABD'nin İran'ın iki günlük Hürmüz planına resmî yanıtı
- 3Müzakere tıkanır%15
Washington planı reddeder, Pakistan'ın arabuluculuğu ve blokun İran ayağı donar.
İzlenecek: ABD'nin öneriyi reddetmesi ya da Hürmüz'de yeni saldırılar
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Piyasa tepkisi
Etkilenen göstergeler
- İran'ın Hürmüz açılış planı▲ 7 gün → 2 gün
- ECO üye sayısı▲ 10
- Afganistan üyeliği▼ askıda