III Kinetik Çatışmalar ve SavunmaOrta Doğu ve Kuzey Afrika
Doha'dan bakınca Amerikan güvenlik şemsiyesi çekiliyor, Maşrık kendi düzenini kurmak zorunda
- Kurum
- Al Jazeera Araştırmalar Merkezi (AJCS)
- Yazar
- Kurumsal yayın
- Ülke · dil
- Katar · Arapça
- Bağ
- Al Jazeera Medya Ağı'na bağlı merkez
Özet
Al Jazeera Araştırmalar Merkezi'nin 4 Ekim 2026'da İngilizce özetini yayımladığı Arapça politika notu, Maşrık'ın (Doğu Akdeniz'den Körfez'e uzanan Arap doğusu) eşi görülmemiş bir güvenlik düzensizliğine girdiğini savunuyor. Notun yazarı sayfada belirtilmiyor. Metne göre eski krizler rejim, komşu rekabeti ya da sınırlı Arap-İsrail savaşları etrafında dönüyordu. Bugünkü kriz ise İsrail'in Filistin ve bölgesel aktörlerle savaşını, devletler arası çatışmayı ve nüfuz yarışını aynı anda içeriyor. Not, Husilerin Bab-ül Mendeb'i ele geçirmesini ve ardından Suudi Arabistan'a saldırmasını bu düzensizliğin hem görünümü hem de zirvesi olarak tanımlıyor.
Notun ana tezi, krizin Amerikan güvenlik şemsiyesinin aşınmasıyla birlikte okunması gerektiği. Yazıya göre ABD, Temmuz 2025'te İran'ın nükleer tesislerine yönelik İsrail kampanyasına katıldı. Şubat 2026'da ise Arap ve Türk müttefiklerine yeterince danışmadan İran'a karşı daha geniş bir savaşa girdi. Bu savaş rejimi devirmedi; Körfez'e, Ürdün'e ve Irak'a yayıldı, Hürmüz'ü kapattı ve Yemen'deki çatışmayı yeniden alevlendirdi. Not, Başkan Trump'ın Husi saldırıları karşısında Suudi Arabistan'a yardım sözü vermekte isteksiz davranmasının Amerikan ittifakının güvenilirliğini sorgulattığını yazıyor. Aşınmanın Obama'nın Asya'ya yönelişiyle başladığını ve Suudi-İran yakınlaşmasının 2023'te Çin aracılığıyla gerçekleşmesinin bunun işareti olduğunu ekliyor.
Yazı Çin'e ya da İsrail'e daha fazla yaslanmayı çözüm olarak görmüyor; Pekin'in kendi çıkarını izleyeceğini, İsrail'in ise güvensizliğin kaynaklarından biri olduğunu belirtiyor. Önerilen başlangıç noktası Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye arasındaki savunma anlaşması. Ancak bunun kalıcı bir sisteme dönüşmesi için ABD ile ilişkinin tanımlanması, katılımın genişletilmesi, İran'ın bölgesel düzene dahil edilmesi ve Suriye'nin yeniden inşası gerekiyor. Not, İran'ın tehditlerinin sınırlanması ama meşru çıkarlarının da tanınması gerektiğini savunuyor.
Kör nokta
Batı'nın kaçırdığı: Batı'da Husi saldırıları bir deniz güvenliği sorunu olarak okunurken bu not, Körfez'in ABD'ye güveninin sarsılmasını ve Türkiye-Pakistan-Suudi ekseninin yerine geçebilecek bir çekirdek olarak görülmesini öne çıkarıyor. Zayıf yanı: notta rakam, maliyet ya da askeri kapasite verisi yok; İran'ı sisteme dahil etme önerisinin, İran'ın Hürmüz'ü kapatıp Körfez'i hedef aldığı bir dönemde nasıl uygulanacağı tartışılmıyor.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Katar merkezli AJCS'nin okuması, Körfez'de ABD güvencesine duyulan güvenin Husi saldırılarıyla bir eşiği aştığını ve bölgesel aktörlerin kendi caydırıcılık çerçevesini aradığını gösteriyor. Suudi Arabistan'ın 5 Ekim'de Yemen'de başlattığı geniş harekât bu okumayla uyumlu. En olası yol, üçlü savunma anlaşmasının pratik askeri işbirliğiyle derinleşmesi; İran'ı kapsayan bir düzen ise savaş sürdükçe uzak.
Olası etkiler
- Türkiye'nin bölgesel rolüBelirsizOrta vade
Not, Suudi-Pakistan-Türkiye anlaşmasını yeni düzenin çekirdeği olarak sunuyor; bu, Türkiye'nin Körfez güvenliğinde daha fazla askeri yük üstlenmesi beklentisini artırır.
- ABD ittifak güvenilirliğiOlumsuzUzun vade
Washington'ın Husi saldırılarına sınırlı tepkisi Körfez başkentlerinde ABD dışı güvenlik seçeneklerine ilgiyi artırır; silah alımı ve üs düzenlemeleri çeşitlenir.
- İran ile ilişkiOlumluUzun vade
İran'ı dışlamayan bir düzen önerisi, savaş sonrası müzakerede Körfez'in ABD'den daha uzlaşmacı bir çizgi izleyebileceğinin işareti.
İhtimaller
- 1Üçlü anlaşma derinleşir%55
Üç ülke ortak tatbikat, konuşlanma ve hava savunması işbirliğini artırır; ABD ile ilişki ise tanımsız kalır.
İzlenecek: Türk ya da Pakistan birliklerinin Suudi Arabistan'a konuşlandırılmasına dair resmi açıklama
- 2ABD güvencesi yeniden güçlenir%30
Washington Körfez'e yeni güvenlik taahhüdü verir; bölgesel arayış ikinci plana düşer.
İzlenecek: ABD ile Suudi Arabistan arasında yeni savunma anlaşması ya da açık güvenlik garantisi
- 3İran'ı kapsayan bölgesel çerçeve%15
Ateşkesin ardından Körfez ve İran bölgesel bir güvenlik diyaloğu başlatır.
İzlenecek: Suudi ve İran dışişleri bakanlarının bölgesel güvenlik başlıklı ortak toplantısı
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Orijinal yayın: studies.aljazeera.net · 4 Ekim 2026
Bu sayfa kurumun görüşünü özetler ve Talay Insight'ın görüşünü yansıtmaz. Doğrudan alıntı yapılmamıştır.