Eski bir Çin diplomatına göre DTÖ'nün en iyi günleri geride kaldı

Özet

Çin'in BM Cenevre Ofisi nezdindeki daimi temsilci yardımcılığından emekli Zhou Xiaoming, 2 Ekim 2026'da yayımlanan yazısında DTÖ merkezli ticaret sisteminin zirvesini geride bıraktığını savunuyor. Ona göre örgüt 1995–2015 arasındaki merkezî rolüne en az 10 yıl dönemeyecek ve parçalı bir ticaret düzeni kalıcılaşacak. Zhou, kuralları yazan ülkelerin bugün onları söktüğünü söylüyor: ABD yaklaşık 60 ortağa Bölüm 301 tarifeleri uyguluyor, ulusal güvenlik istisnasını çelikten çip ekipmanına ve dronlara kadar genişletiyor ve güvenlik gerekçesiyle %25'lik bir çip tarifesi koyuyor.

Yazar AB'yi de DTÖ'yü överken sistemi sessizce aşındırmakla suçluyor: Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması uluslararası bir karbon ölçüm anlaşmasından önce devreye girdi, Çin elektrikli araçlarına DTÖ kararı olmadan telafi edici vergi kondu ve Yabancı Sübvansiyonlar Tüzüğü ihale ve birleşmeleri engelleme yetkisi veriyor. Çin'in yapısal dezavantajını GATT'ın 1. maddesiyle açıklıyor; Pekin'in Washington'a verdiği sıfır tarife öteki 164 üyeye de uzanmak zorunda, DTÖ dışına çıkan ABD ise bu yükümlülüğü taşımıyor. Temyiz Organı 2019 sonundan beri çalışmıyor, Doha Turu yaklaşık 25 yıldır bitmedi ve Mart 2026 Bakanlar Konferansı ortak bildiri çıkaramadı. Zhou'nun sonucu, çöküş değil 'yönetilen çürüme' ve çok taraflı kural yazımının yerini çoğul anlaşmalara bırakması.