ISS'e göre Güney Afrika belediyelerinde yolsuzluk seçimden seçime değil her gün işliyor

ISS'in yolsuzluk izleme sistemi ACTis, 4 Kasım yerel seçiminden bir gün önce yayımlanan analizde 20 belediyeyi inceledi: 9 yerel, 3 bölge ve 8 büyükşehir. Ekip son 3–5 yılın kayıtlarını ISS için geliştirilen bir yapay zekâ aracıyla taradı. Sonuca göre yolsuzluk tek tek vakalardan değil, kendini yeniden üreten bir sistemden doğuyor. 20 belediyenin 17'sinde mali kontrollerde sistemik usulsüzlük, 14'ünde usulsüz atamaların yolsuzluğu kolaylaştırdığı bulundu.

İhale tarafında 5 belediyede yolsuz ihale kanıtı, 11'inde aynı yükleniciye tekrarlanan usulsüz ihale izi var. Örneklerden biri Buffalo City'deki havuz projesi: maliyet 22 milyon randdan 71 milyon randa çıktı ve iş hâlâ bitmedi. KwaDukuza 2023 selinden sonra 1,2 milyar randlık afet hibesi alıp usulsüz sözleşmeler verdi. 9 belediye hesap verebilirliği fiilen engelliyor, 8 büyükşehirden 6'sında yetkilileri özel çıkar sahiplerine bağlayan ağlar tespit edildi.

Yazarlar denetim kurumlarının bulgu üretmekte sorun yaşamadığını, ama sonucun uygulanmadığını söylüyor. Başdenetçi her yıl soruşturulmamış usulsüz harcama buluyor; suçlanan yetkililerin çoğu ise görevde kalıyor ya da başka kuruma geçiyor. Öneri 5 adımlı: atamaları gözden geçirmek, denetim düzeltmelerini uygulamak, şüpheli işleri soruşturmak, yaptırım uygulamak ve ilerlemeyi dış denetimle doğrulamak. Örneklemde yalnızca Midvaal, Swartland ve Ehlanzeni temiz ve dayanıklı belediye olarak öne çıkıyor.