Rabat'tan bakınca Mekke paktı NATO değil, pazarlıkla işleyen gevşek bir ağ

Özet

Rabat merkezli Policy Center for the New South'un Eylül 2026 tarihli politika notunda eski Dünya Bankası Orta Doğu ve Kuzey Afrika Başkan Yardımcısı Ferid Belhaj, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan'ın 7 Ağustos 2026'da imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı inceliyor. Belhaj'a göre anlaşma NATO'nun 5. maddesinin dilini ödünç alıyor, ama onu inandırıcı kılan ortak komuta, ortak planlama ve birlikte çalışabilirlik altyapısından yoksun. 31 Ağustos'ta İstanbul'da toplanan ilk Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Suudi Arabistan'da kalıcı bir sekretarya kurmayı kararlaştırdı; yazar bunu ilerleme sayıyor, ama inandırıcılığın hâlâ inşa edilmesi gerektiğinin itirafı olarak da okuyor.

Notun merkezindeki kanıt eylüldeki Husi saldırıları. Pakistan 10 Eylül'de pakt kapsamında askerî karşılığın konuşulmadığını açıkladı; Türkiye önce kınamayla yetindi, 19 Eylül'de ise Suudi askerî ihtiyaçlarını karşılamaya yardım edebileceğini söyledi. Yazar bu kademeli tepkiyi, ittifak taahhütlerinin otomatik değil, aşama aşama pazarlıkla devreye girdiğinin kanıtı sayıyor. ABD ise veliaht prensin 2 doğrudan yardım talebine rağmen saldırıya katılmadı, istihbarat desteği verdi ve 17 Eylül'de 48 F-35 için 24,3 milyar $'lık olası satışı onayladı. Belhaj'ın vardığı sonuç, ABD'nin bölgedeki tekelini üstünlüğünden çok daha hızlı kaybettiği.

Yazar 3 ülkenin tehdit sıralamasının örtüşmediğini vurguluyor: Pakistan için birincil tehdit Hindistan, Türkiye için Rusya, Suriye ve Doğu Akdeniz, Suudi Arabistan için İran ve Yemen. 1955 Bağdat Paktı'nın, sonraki adıyla CENTO'nun, aynı nedenle etkisiz kaldığını ve Pakistan meclisinin 2015'te Yemen müdahalesine katılmayı reddettiğini hatırlatıyor. Ona göre pakt bir askerî blok olarak değil, İHA, füze savunması ve ortak savunma üretiminde işbirliği ağı olarak anlam kazanabilir.