
I Jeo-Ekonomi ve DarboğazlarAvrasya
RIAC'a göre çekilen Hazar, Orta Koridor'un liman kısıtını ağırlaştırıyor
- Kurum
- Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (RIAC)
- Yazar
- Stanislav Tkachenko
- Ülke · dil
- Rusya · İngilizce
- Bağ
- Devlet kurucu ortaklı konsey
Özet
St. Petersburg Devlet Üniversitesi'nden Stanislav Tkachenko 18 Kasım'da RIAC'ta Hazar'ın çekilmesini yazdı. Yazara göre düşüş 2026'da en belirgin düzeyine ulaştı. Beş kıyıda 20.000 kilometrekareden fazla kara açığa çıktı. Denize gelen suyun %80'ini Volga taşıyor. Düşüşün nedeni tartışmalı; iklim, baraj ve tektonik açıklamalar yarışıyor.
Sığlaşma önce limanları vuruyor. Rusya 188 kilometrelik Volga–Hazar kanalını 4,5 metre su çekimi için 2021'den beri yılda 3,5–4,1 milyar rubleyle tarıyor. Kanalı denize doğru 20 kilometre uzatmak masada. Kazakistan 2025'te Kuryk limanını 1,5–2 metre derinleştirdi. Yersai konteyner terminali Aralık 2026'da 120.000 TEU kapasiteyle açılacak. Aktau'da tarama sürüyor; Bakü'nün Alat limanında ve Türkmenbaşı'nda tarama daha küçük ölçekte.
Petrol tarafında kuzeydeki sığ sahalar risk altında. Kazakistan 2025'te denizden yaklaşık 18 milyon ton, Azerbaycan 27,7 milyon ton, Türkmenistan 8,3 milyon ton üretti. LUKOIL'in Dağıstan ve Astrahan açıklarındaki sahaları 2024'te 7 milyon ton verdi. Tkachenko'ya göre AB destekli Orta Koridor otuz yılda somut sonuç vermedi. Yavaş ilerleyen Hazar ötesi projeler Moskova'nın çıkarına uyuyor; Rusya–İran doğrudan deniz hattı ise stratejik değer taşıyor.
Kör nokta
Yazı Orta Koridor'un başarısızlığını ilan ediyor ama 2022 sonrası yük hacmini rakamla vermiyor. Kazakistan ve Azerbaycan'ın liman yatırımlarını sayıp bu yatırımların koridoru güçlendirdiğini tartışmıyor. Rusya–İran hattının yaptırım riskini ve askerî yük taşımanın doğurduğu hedef olma ihtimalini yok sayıyor.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Tkachenko'nun okumasında Hazar'ın çekilmesi çevre sorunu olmaktan çıkıp ulaşım kısıtına dönüşüyor. Kuzeyde 4,5 metrelik su çekimini korumak Rusya'ya yılda milyarlarca rubleye mal oluyor. Orta Koridor'un iki ucu da taramaya bağımlı hâle geliyor. En olası yol, kıyı devletlerinin ayrı ayrı tarama yapması ve geçiş kapasitesinin sınırlı artması.
Olası etkiler
- Orta KoridorOlumsuzOrta vade
Aktau, Kuryk ve Alat limanları sığlaştıkça gemiler daha az yük alır ve Hazar geçişinin ton başı maliyeti yükselir.
- TürkiyeOlumsuzUzun vade
Çin–Avrupa yükünü Hazar ve Kafkasya üzerinden Türkiye'ye taşıyan hat, Hazar limanlarındaki darboğaz nedeniyle hacim hedeflerinin gerisinde kalabilir.
- Hazar petrolüOlumsuzUzun vade
Kuzeydeki sığ sahalarda deniz tabanı boru hatları ve ekipman daha fazla tarama ile sığ su çekimli gemi ister; işletme maliyeti artar.
İhtimaller
- 1Ülke ülke tarama%55
Her kıyı devleti kendi limanını tarar, ortak su yönetimi bildiri düzeyinde kalır, koridor kapasitesi yavaş artar.
İzlenecek: Yersai terminalinin Aralık 2026'da açılıp açılmadığı ve Aktau taramasının tamamlanma duyurusu
- 2Ortak Hazar programı%25
Türkmenbaşı zirvesindeki işbirliği iradesi ortak izleme ve finansman mekanizmasına dönüşür.
İzlenecek: Beş kıyı devletinin su seviyesi için bağlayıcı bir protokol ya da ortak fon açıklaması
- 3Liman darboğazı derinleşir%20
Düşüş hızlanır, tarama yetişmez ve Hazar ötesi feribot seferleri azalır.
İzlenecek: Kazakistan ve Azerbaycan limanlarında aylık elleçlenen yükün düşmesi
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Orijinal yayın: russiancouncil.ru · 18 Kasım 2026
Bu sayfa kurumun görüşünü özetler ve Talay Insight'ın görüşünü yansıtmaz. Doğrudan alıntı yapılmamıştır.