Ateşkes tarifeyi erteledi, çip ve nadir toprak saati 10 Kasım'da işliyor

Manşet uzatmayı yazdı, kâğıt eski tarihi taşıyor

Manşet 23 Eylül'de yazıldı: Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile görüşmesinin ardından Busan ateşkesinin 10 Kasım yerine 10 Ocak 2027'ye kadar süreceğini açıkladı. Yahoo News'in aktardığına göre iki taraf bu 2 ayı daha büyük bir anlaşma için kullanacak. Aynı habere göre Çin 25 milyon tonluk soya taahhüdünü tutuyor, ama 17 milyar $'lık tarım alım sözünde ve nadir toprak teslimatlarında geride.

Ateşkes tek bir belge değil; en az 2 ayrı hukuki askıdan oluşuyor. Birincisi ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun (BIS) Bağlı Şirketler Kuralı. Bu kural, Kuruluş Listesi'ndeki şirketlerin %50 ya da daha fazlasına sahip olduğu, ama listede adı geçmeyen bağlı şirketlere de aynı kısıtı yayıyor. Squire Patton Boggs'a göre kural 29 Eylül 2025'te yürürlüğe girdi ve 10 Kasım 2025'ten 9 Kasım 2026'ya kadar 1 yıllığına askıya alındı. İkincisi, Çin'in 9 Ekim 2025'te ilan ettiği nadir toprak ihracat kontrollerinin 1 yıllık askısı.

Sinyal burada. National Law Review'un 2 Ekim tarihli değerlendirmesine göre BIS, askının bitiş tarihini değiştiren bir Federal Register (ABD resmî gazetesi) ilanı yayımlamadı. ABD hükümeti 2 aylık uzatmanın bu kurala uygulanacağını da açıkça teyit etmedi. Yani kâğıt üzerinde 9 Kasım hâlâ geçerli tarih; şirketler kuralın askıda kalacağını varsaymak zorunda, ama ne zamana kadar olduğunu bilmiyor.

Nadir toprak askısında kaynaklar ayrışıyor

Çin tarafında tablo daha da bulanık. Rinnovabili 25 Eylül'de sıkı nadir toprak kısıtlarının 2 ay daha askıda kalacağını yazdı. Tech Times ise 2 Ekim'de askının 10 Kasım'da bittiğini ve sonrası için 3 ayrı yol olduğunu yazıyor: diplomatik uzatma, seçici yeniden uygulama ya da tam dönüş. Taradığımız kaynaklarda 7 Ekim itibarıyla Çin Ticaret Bakanlığı'nın askıyı 10 Ocak'a taşıyan resmî ilanına rastlanmadı; bu kalem doğrulanamadı.

Askıdaki paket küçük değil. China Briefing'e göre Ekim 2025 kontrolleri 5 ek elementi lisansa bağladı ve Çin kaynaklı malzemenin yalnızca %0,1'ini içeren yabancı ürünlere de uzanıyordu. Nisan 2025'te lisansa bağlanan 7 element ise askıya hiç girmedi ve hâlâ yürürlükte. Mining Technology'ye göre Çin 2025'te dünya maden üretiminin %69,2'sini yaptı ve işlemenin %90'a varan kısmını elinde tutuyor.

Çin'in kaldıracı bir takvim çakışmasıyla büyüyor. Tech Times'a göre 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek DFARS kuralı, yani Pentagon tedarik yönetmeliği, savunma yüklenicilerinin Çin zincirinden gelen mıknatısları kullanmasını yasaklıyor ve Pentagon programlarının yaklaşık %78'ini etkiliyor. MP Materials 2026 için 3.000 tonluk mıknatıs hedefliyor; Çinli JL MAG'in 2027 kapasite hedefi 60.000 ton.

Kongre kendi saatini kuruyor

Üçüncü saat Washington'da. Roll Call'un 23 Eylül haberine göre Senato'nun 2027 mali yılı NDAA (yıllık savunma yetki yasası) değişiklik paketinde 3 çip tasarısı var. Biri gelişmiş çiplere konum takibi zorunluluğu getiriyor ve Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi'nden 42-0 geçti. İkincisi müttefik ekipman üreticileriyle kontrol eşgüdümünü 36-8 oyla, üçüncüsü en güçlü YZ çiplerine 18 aylık satış yasağını 42-2 oyla komiteden geçirdi.

NDAA takvimi bu tasarıları ateşkes vadesinin hemen önüne koyuyor. Crypto Briefing'e göre 2026 mali yılı NDAA 18 Aralık 2025'te imzalandı ve benzer hükümler o metne giremedi. Aynı ritim tekrar ederse konferans metni Aralık ortasında, 10 Ocak vadesinden yaklaşık 3 hafta önce netleşir. Roll Call'a göre H200'ün Çin satışları Nvidia'nın 2. çeyrek veri merkezi gelirinin %1'inden azdı; ticari kayıp küçük, siyasi sembol büyük.

Uygulamadaki üç boşluk

Takvim kısıtı uygulamadaki boşluklarla birleşiyor. Taipei Times'ın aktardığı Bloomberg haberine göre yerel yönetimlerin kontrolündeki Semi-Tech Leasing, 700'ü aşkın sunucu alımını finanse etti; bunların 32'si lisanssız satışı yasak B300 çipli sunucular. Bağlı Şirketler Kuralı tam olarak bu tür sahiplik zincirlerini hedefliyordu ve 1 yıldır askıda.

İkinci boşluk fikri mülkiyette. Huawei ve Qualcomm 5 Ekim'de çok yıllı çapraz lisans, yani tarafların birbirinin patentlerini dava riski olmadan kullanmasına izin veren düzenleme duyurdu. TechSpot'a göre Qualcomm, 2019'dan beri Kuruluş Listesi'nde olan Huawei'nin bazı ABD patentlerini de satın alacak ve işlem düzenleyici onaya bağlı. İhracat kontrolü teknoloji akışını izliyor, listedeki şirkete giden ödemeyi değil.

Üçüncü kısıt fiziksel ve siyasetten bağımsız. TrendForce'a göre Tayvanlı Nanya müşteri talebinin yalnızca %50–60'ını karşılayabiliyor ve standart DRAM sözleşme fiyatlarının 4. çeyrekte %10–15 artması bekleniyor. Yani 10 Kasım uçurumu sorunsuz geçilse bile YZ sunucusu kuran herkes bellekte kapasite sınırına çarpıyor; bu da Çin'deki alıcıyı kiralama gibi dolaylı kanallara itmeye devam ediyor.

Sırada ne var

İzlenecek ilk tarih 9 Kasım. BIS'in Federal Register'da yeni bitiş tarihini ve Pekin'in eş zamanlı ilanını görmek, uçurumun 10 Ocak'a kaydığını gösterir. İlan gelmezse kural kâğıt üzerinde 10 Kasım'da geri döner ve uyum ekipleri %50 sahiplik taramasını tüm Çin sevkiyatlarına uygulamak zorunda kalır.

Talay okuması: en olası yol (%55) her iki askının son haftalarda resmî ilanla 10 Ocak'a taşınması. Bu yolda 1 Ocak DFARS, Aralık NDAA ve 10 Ocak ateşkes vadesi aynı 3 haftalık pencereye yığılır ve kaldıraç Ocak'ta bir kerede masaya gelir. Kısmi boşluk (%30) taraflardan birinin ilanı geciktirip kısıtı seçici lisansla kullanmasıdır. İki kuralın birlikte geri dönmesi (%15) yeni bir tırmanma turunu başlatır.