Rus dizeli Ankara'nın arz güvenliğini Washington ile Moskova'nın pazarlığına bağladı

Gürültü yaptırımda, sinyal motorin hattında

Manşet Washington'daki kararı konuşuyor. ABD Başkanı Trump 16 Ekim'de Graham yasasının Rusya bölümünü askıya aldı; Rus mallarına %500'e, Rus petrol ve gazının en büyük 5 alıcısına %100'e varan ek vergiler 18 Ekim'de devreye girecekti. CREA'nın eylül verisine göre Türkiye 1,0 milyar euroluk alımla bu alıcıların 4.'sü. İlk okuma, Türkiye üzerindeki vergi tehdidinin kalktığı yönünde.

Bu okuma iki yerden eksik. Birincisi, süre belirsiz. Rubio 18 Ekim'de feragati 60 günlük geçici bir duraklama olarak tanımladı; Diplomacy and Law'un okumasına göre ise kararnamede sabit bir bitiş tarihi yok ve feragat yeni bir karara kadar geçerli. İkincisi, asıl kırılganlık vergide değil fiziksel arzda. Türkiye'nin Rus rafine ürün alımı eylülde aylık %12 düştü ve Haziran 2022'den bu yana en düşük düzeye indi.

Kısıt 1 · İthal motorine bağlı bir yakıt sistemi

Dünya'nın aktardığı EPDK verisine göre ağustosta motorin ithalatı yıllık %9,03 artışla 1.166.792 tona çıktı. Aynı ay rafineri ürün üretimi %7,26 arttı, ama motorin ihracatı %88,74 çöktü. Yurt içi motorin satışı %4,42 büyüdü. Tablo net: rafineriler daha çok üretiyor, yine de iç talep ithal motorin olmadan karşılanamıyor.

Bu açığı uzun süre Rusya kapattı. İmamoğlu Haber'in aktardığı EPDK verisine göre Rusya 2025'te Türkiye'nin motorin ithalatının %85'ini, günde 281 bin varil karşılıyordu. Kpler'e göre bu akış ocaktan bu yana günde 200 bin varilin üzerindeyken temmuzda 100 bine, ağustosta 80 bine indi ve payı %20'ye geriledi. Boşluğu ABD ve Hindistan kargoları doldurdu; bu veri 29 Ağustos tarihli ve eylül dağılımı henüz yayımlanmadı.

Bayraktar 17 Ekim'de Moskova'da tam bu noktaya dokundu. Türkiye Today'in aktardığına göre Bakan Türkiye'yi büyük bir Rus dizeli ithalatçısı olarak tanımladı ve ABD–Rusya dizel anlaşmasını arz güvenliği için önemli buldu. Yani Ankara, kendi motorin açığının bir bölümünü iki başkent arasındaki bir anlaşmaya emanet ettiğini açıkça kabul ediyor.

Kısıt 2 · Rus rafinerisi cephe hattında

Dizel anlaşmasının fiziksel tabanı Ukrayna'nın hedef listesinde. Kyiv Independent'ın aktardığı Reuters haberine göre Ryazan rafinerisinin ana ünitelerinden CDU-6, 15 Ekim saldırısının ardından durdu; tesis bu yıl 15 Mayıs, 29 Temmuz ve 6 Eylül'de de vurulmuştu. 18 Ekim gecesi İHA'lar yıllık 12,5 milyon ton ürün elleçleyen St. Petersburg Petrol Terminali'nde yangın çıkardı.

Saldırılar artık rafineriyle sınırlı değil, ihracat halkasına uzanıyor. Bu, Rusya'nın dünya piyasasına dizel taahhüdünü yerine getirme kapasitesini daraltıyor. ABC News'e göre anlaşma Rusya'nın ABD ve küresel piyasalara yüz binlerce ton dizel vermesini öngörüyor; Hazine'nin lisansı nisana kadar geçerli. Türkiye için sonuç basit: Rus ürünü azaldıkça açık daha uzak ve pahalı rotalardan kapanıyor.

Kısıt 3 · Washington'un takvimi

Feragat Türkiye'yi rahatlatıyor ama bağımlılığı başka bir başkentin takvimine taşıyor. Senato yasayı 86'ya karşı 11 oyla geçirmişti ve ABC News'e göre Cumhuriyetçi senatörler de feragate açıkça karşı çıktı. Diplomacy and Law'a göre kararname Türkiye'yi %100'lük vergi için belirlemedi; feragat geri çekilirse bu belirleme yeniden gündeme gelir. Aynı kaynağa göre AB'nin 15 Ekim'de yaptırım listesine aldığı kişi ve kuruluşlar arasında Türkiye merkezli 2 ticaret şirketi de var.

Bizim okumamız şu: Türkiye'nin enerji riski yaptırım metninde değil, iki ayrı şalterde duruyor. Biri Kiev'in rafineri saldırıları, öteki Washington'un enerji fiyatına bağlı feragat kararı. Ankara bu şalterlerin hiçbirini kontrol etmiyor.

PPK'ya bağlantı · Faturanın yolu

AA'ya göre TCMB'nin 16 Ekim'deki 71 katılımcılı anketinde ekim TÜFE beklentisi %1,97'den %2,11'e, 12 ay sonrası beklenti %23,70'ten %23,89'a çıktı. İlk toplantı için faiz beklentisi %36, ikinci için %35, üçüncü için %34,35. Yıl sonu cari açık beklentisi 48,5 milyar $; enerji faturası bu kalemin en oynak bileşeni.

Motorin, taşımacılık ve tarım üzerinden fiyatlara en hızlı geçen enerji kalemi. Rus ürününün yerini daha uzak tedarikçiler aldıkça navlun ve sigorta maliyeti pompaya yansır. Bu da TCMB'nin indirim patikasını beklentiler kanalından sınırlar. Orta vadeli tamponlar var ama bu kışa yetişmez: Bayraktar'a göre Akkuyu'nun ilk ünitesi birkaç ay içinde devreye girecek, Karadeniz gazı ise yılda 7,5 milyar metreküpe yaklaşıyor. İkisi de elektrik ve gaz dengesini rahatlatır, motorin açığına dokunmaz.

Sırada ne var

İlk sınav 22 Ekim PPK kararı. Sonra EPDK'nın eylül petrol piyasası raporu motorin ithalatındaki ülke dağılımını gösterecek; Rus payının %20'nin de altına inip inmediği orada görülecek. Rubio'nun 60 günlük çerçevesi aralık ortasına denk geliyor ve Hazine'nin dizel lisansı nisana kadar geçerli. Kasım başındaki ekim TÜFE verisi, ankette beklenen %2,11'lik aylık artışın enerji kaynaklı bölümünü sınayacak.