Zirve arifesinde pazarlık masası: 512 tonluk mıknatıs, satılamayan çip, 3 ila 24 ay arası ateşkes ve ertelenen Tayvan paketi

Takvim ve çerçeve: büyük pazarlık yok

Xi 23 Eylül öğleden sonra Joint Base Andrews'e iniyor; 24 Eylül sabahı Beyaz Saray'da resmî karşılama, gün içinde ikili görüşme ve akşam devlet yemeği, 25 Eylül'de Ulusal Arşivler ziyareti var. Bu, Xi'nin 2015'ten bu yana Beyaz Saray'a ilk ziyareti. Seoul Economic Daily'ye göre Ticaret Temsilcisi Greer, ateşkes uzatma anlaşmasının bu hafta çıkmasını beklemediğini ve iki ülkenin ekonomik ve siyasi sistemlerinin farkı nedeniyle büyük bir pazarlık olmayacağını söyledi. Takvimin ikinci ayağı Kasım'da Shenzhen'deki APEC zirvesi.

Ateşkes süresinde kaynaklar ayrışıyor. CSIS'in 22 Eylül analizine göre Hazine Bakanı Bessent Çin'in 2 yıllık uzatma talebini reddetti ve 6 ay önerdi; Breitbart'a göre Greer 3 ila 6 aylık bir uzatmayı destekleyebileceklerini söyledi; Seoul Economic Daily ise Çin'in 6 aydan uzun bir süre istediğini yazdı. Ortak payda, ABD'nin 10 Kasım'daki bitiş tarihini 1 yıl ya da daha uzun bir süreyle kalıcılaştırmaya yanaşmaması. CSIS'e göre Çin ayrıca yaklaşık 30 milyar $'lık ihracatına düşük ya da sıfır tarife onayı istiyor; Greer'in faaliyete geçtiğini söylediği Ticaret Kurulu da tüketim malları, tarım, enerji ve tıbbi cihaz gibi hassas olmayan kalemlere odaklanıyor.

Kritik mineraller: Çin'in kozu ölçülebilir hâle geldi

Bloomberg'e dayanan habere göre Çin'in ABD'ye nadir toprak mıknatıs sevkiyatı ağustosta aylık %21 düşüşle 512 tona indi. 2026'nın aylık ortalaması yaklaşık 504 ton ve bu, ihracat kontrollerinden önceki 2024 temposu olan 621 tonun %18,8 altında. SMM'ye göre Çin'in tüm pazarlara mıknatıs ihracatı ağustosta 5.010 tonla yıllık %18 geriledi, ancak ocak–ağustos toplamı 41.890 tonla yıllık %23 yukarıda. Yani Çin'in genel ihracat kapasitesi kısılmış değil; ABD'ye giden pay seçici olarak dar tutuluyor.

Aynı habere göre Pekin zirvede ek ihracat lisanslarını pazarlık kozu olarak sunmayı tartışıyor, ABD ise Çin'in ateşkesteki nadir toprak taahhütlerini tam yerine getirmediği görüşünde. Bu tablo, 15 Eylül'deki raporumuzda koz olarak tanımladığımız nadir toprak askısının artık bir akış verisiyle izlenebildiğini gösteriyor: eylül gümrük verisi, zirvede verilecek herhangi bir lisans vaadinin ilk testi olacak.

Çip kontrolleri: ABD'nin kozu kendi kendine aşınıyor

ABD, Aralık 2025'te H200 ve benzeri çiplerin onaylı Çinli müşterilere satışına izin vermişti. WhatLedTo'nun derlediği zaman çizelgesine göre Ticaret Bakanlığı'ndan bir yetkili 14 Temmuz'da Kongre'ye Çin'e çok az H200 sevk edildiğini bildirdi; Nvidia 26 Ağustos'ta 0,4 milyar $'lık fazla H200 stoku gideri yazdı, Pekin'in lisanslı satışları kısıtladığını kabul etti ve Çin veri merkezi gelirini beklentilerinden tamamen çıkardı. Bu, çip lisanslarının bir ödül olarak işlevini yitirdiği anlamına geliyor: Pekin, yerli çip üreticilerini korumak için ABD'nin açtığı kapıdan geçmeyi kendisi sınırlıyor.

Washington'da ters yönlü baskı artıyor. Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı Moolenaar 18 Eylül'de Trump'a yazdığı mektupta gelişmiş yapay zekâ ürünlerinde kontrollerin sıkılaştırılmasını, bulut hizmeti boşluklarının kapatılmasını ve ABD ile müttefik çip üretim ekipmanı satışlarının durdurulmasını istedi. Öte yandan Nvidia CEO'su Huang ve OpenAI CEO'su Altman devlet yemeği davetlileri arasında. Yapay zekâ başlığında tek somut çıktı, Bessent'in önerdiği olay bildirim hattı ve yaklaşık 2 ay sonra Shenzhen'de yapılacak ikinci tur. PIIE'nin 18 Eylül değerlendirmesi, taraflar arasındaki güvenin neredeyse sıfır olduğunu ve yalnızca güvenlik önlemlerini konuşmanın bile ilerleme sayılacağını vurguluyor.

Tarifeler: ateşkesin dışından gelen yeni kaldıraç

Pazarlığın tarife boyutu 18 Eylül'de değişti. Trump'ın imzaladığı Lindsey O. Graham Rusya ve İran Yaptırım Yasası, önceki 12 ayda Rus ham petrolü ve doğal gazının en büyük 5 alıcısına %100'e varan tarife uygulanmasını öngörüyor ve 30 gün içinde yürürlüğe giriyor. Çin bu alıcıların başında geliyor. Yasa, Rus enerjisi alımını önemli ölçüde azaltan ülkeler için bir muafiyet kapısı da içeriyor. Böylece Washington'ın elinde, 10 Kasım ateşkesinden bağımsız ve takvimi zirveyle çakışan ikinci bir tarife aracı oluştu; bu araç Pekin'in İran ve Rusya dosyalarındaki tutumunu ticaret masasına bağlıyor.

Piyasa tarafında zirve beklentisi şimdiden fiyatlanıyor: Seoul Economic Daily'ye göre WTI ham petrol %4,5 düşüşle varil başına 96,78 $'a indi. Çin'in ağustos dış ticaret fazlası ise 119,09 milyar $ ile ABD'nin tarife pazarlığındaki sabrını sınıyor.

Tayvan: paket ateşkes takvimine bağlanıyor

Semafor'un 21 Eylül haberine göre Tayvan bu zirvede Mayıs'taki kadar öne çıkmayacak ve Trump, zaten askıdaki silah paketini Kasım'daki APEC zirvesinin sonrasına ertelemeyi planlıyor. Askıdaki paket yaklaşık 14 milyar $. CSIS'e göre Taipei'nin asıl kaygısı, ABD'nin beyan dilinin bağımsızlığı desteklemiyoruz ifadesinden karşı çıkıyoruz ifadesine kayması ve transit kısıtlamaları.

Bu durum Tayvan'ı ateşkes takviminin bir parçası hâline getiriyor: ateşkes 3 ila 6 ay uzatılırsa paketin akıbeti de aynı süre boyunca belirsiz kalabilir. Tayvan'ın kozu yarı iletken kapasitesi olmaya devam ediyor; ancak 24 Eylül'de ölçülecek olan ortak metinde Tayvan için kullanılacak fiil.

Ne izlenmeli

Dört eşik öne çıkıyor: zirve metninde ateşkes süresinin rakamla yazılıp yazılmadığı; ekim ortasında açıklanacak eylül gümrük verisinde ABD'ye mıknatıs sevkiyatının 600 tonu aşıp aşmadığı; Rusya-İran yaptırım yasasının 30 günlük yürürlük süresi dolarken Çin'in hedef listesine alınıp alınmadığı; ve Tayvan paketinin Kongre'ye bildirim tarihinin APEC sonrasına kalıp kalmadığı. Çip tarafında Moolenaar mektubunda istenen ekipman kısıtlarının zirve sonrası bir düzenlemeye dönüşüp dönüşmediği, ABD'nin kozunu yeniden kurmaya çalışıp çalışmadığını gösterecek.