V Teknoloji Jeopolitiği ve Yapay Zekâ
Bağlı Şirketler Kuralı
ABD'nin ihracat kontrol listelerindeki kuruluşların doğrudan ya da dolaylı olarak en az %50'sine sahip olduğu şirketlere, listede adları geçmese de aynı kısıtları uygulayan BIS kuralı.
Nasıl işler
Bağlı Şirketler Kuralı (Affiliates Rule), ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun (BIS) 30 Eylül 2025'te Federal Register'da yayımladığı ara nihai kuraldır ve 29 Eylül 2025'ten geçerlidir. Kural, Varlık Listesi'ndeki (Entity List) bir ya da birden fazla kuruluşun doğrudan veya dolaylı, tek başına veya toplamda en az %50'sine sahip olduğu her şirketi otomatik olarak aynı kısıtlara tabi tutar.
Kuraldan önce kısıt yalnızca listede adıyla geçen kuruluşa uygulanıyordu; listedeki bir şirketin listede olmayan yan kuruluşu ABD ürünü almaya devam edebiliyordu. BIS, Hazine'ye bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nin (OFAC) yaptırım listesinde uzun süredir kullandığı %50 eşiğini ihracat kontrolüne taşıdı. Aynı eşik Askerî Son Kullanıcı (MEU) Listesi'ndeki kuruluşlara ve EAR'da sayılan bazı yaptırımlı taraflara da uygulanır.
Kural ihracatçıya araştırma yükü getirir. Alıcının sahipleri arasında listedeki bir kuruluş olduğunu bilen şirket, sahiplik oranını belirlemek zorundadır; belirleyemiyorsa sevkiyattan önce bu kırmızı bayrağı çözmeli ya da BIS'ten lisans istemelidir. Kısıtlar kusursuz sorumluluk esasıyla işler, yani ihlal için ihracatçının durumu bilmesi şart değildir.
BIS, 12 Kasım 2025'te yayımladığı kuralla Bağlı Şirketler Kuralı'nı 10 Kasım 2025'ten 9 Kasım 2026'ya kadar askıya aldı. Aynı metin, yeni bir uzatma yayımlanmazsa kuralın 10 Kasım 2026'da kendiliğinden yeniden yürürlüğe gireceğini hükme bağlıyor.
Bizim için neden önemli
Kural, Çin'e yönelik ihracat kontrolündeki en büyük boşluğu, yani listedeki şirketlerin listede olmayan yan kuruluşlar üzerinden ürün almasını kapatmayı hedefliyor. Askı ABD–Çin ticaret ateşkesinin parçası. ABD Hazine Bakanı 23 Eylül 2026'da ateşkesin 10 Ocak 2027'ye uzatıldığını açıkladı, ama 2 Ekim itibarıyla uzatmanın bu kurala uygulandığını gösteren bir Federal Register ilanı yok. İlan çıkmazsa kural 10 Kasım'da geri döner ve Çin'e giden çip ve ekipman sevkiyatlarında sahiplik zinciri yeniden taranır. Türk şirketleri için de soru aynı: Çinli bir ortağın yan kuruluşuna satış lisans gerektirebilir.