IV Makro Politika ve Borç Piyasaları
Ulusal kaçış maddesi
AB mali kurallarında, kontrol dışı olağanüstü bir durumda bir üye ülkenin onaylı harcama yolundan geçici ve sınırlı olarak sapmasına izin veren istisna.
Nasıl işler
AB'nin 2024'te yenilenen mali çerçevesi her üye için 4 ya da 5 yıllık bir net harcama artış tavanı koyar. Ulusal kaçış maddesi, 2024/1263 sayılı Tüzüğün 26. maddesine dayanır. Üye ülke talep eder, Komisyon inceler ve Konsey 4 hafta içinde sapmaya izin veren bir tavsiye kabul edebilir. Konsey sapmaya bir süre sınırı da koyar.
Sapma için üç koşul birlikte aranır. Durum ülkenin kontrolü dışında olmalı, kamu maliyesine büyük etki yapmalı ve sapma orta vadede mali sürdürülebilirliği tehlikeye atmamalı. Komisyon 19 Mart 2025'te üyeleri maddeyi savunma için eşgüdümlü kullanmaya çağırdı.
Savunma uygulamasında sapma yalnızca referans yıla göre artan savunma harcamasıyla sınırlı. Yıllık aşım 2028'e kadar GSYH'nin %1,5'ini geçemez; fazlası olağan denetime girer. Savunma harcaması COFOG sınıflamasıyla ölçülür. Konsey'in 30 Haziran 2025 tarihli Bulgaristan metnine göre tam yararlanma 2028'de açığı 1,4, borcu 3,0 puan artırır.
Bizim için neden önemli
Madde savunmayı borç kuralının dışına alıyor, ama borcu ortadan kaldırmıyor. Açık yine piyasada finanse ediliyor ve fatura uzun vadeli tahvilin vade primine yazılıyor. Madde kullanıldıkça sivil bütçe sıkılaşabilir; bu da Avrupa talebine ve Türkiye'nin bu pazara ihracatına geçer. Bu yüzden Fransa–Almanya makasını ve Alman 30 yıllık getirisini maddenin gerçek fiyatı olarak izleriz.