VI Enerji Politiği ve Arz Güvenliği
Yedek üretim kapasitesi
Bir petrol üreticisinin 30 gün içinde devreye alıp en az 90 gün sürdürebileceği, şu an kullanılmayan üretim hacmi.
Nasıl işler
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) yedek kapasiteyi, 30 gün içinde üretime eklenebilen ve en az 90 gün boyunca korunabilen hacim olarak tanımlar. Başka bir deyişle bir ülkenin sürdürülebilir azami üretimi ile bugünkü üretimi arasındaki farktır.
Mekanizma bir sigorta gibi işler. Bir üreticide ya da bir deniz yolunda arz kesildiğinde, yedek kapasitesi olan ülke vanayı açarak açığı kapatabilir. EIA'ya göre yedek kapasite bol olduğunda piyasa kıtlık korkusunu daha az fiyatlar ve oynaklık düşer; az olduğunda fiyat daha yüksek bir risk primi taşır.
Dünyadaki yedek kapasitenin neredeyse tamamı OPEC üyelerinin elindedir; tarihsel olarak en büyük payı Suudi Arabistan tutar. Bu yoğunlaşma, kapasitenin kendisinin de belirli coğrafyalara ve ihracat yollarına bağlı olduğu anlamına gelir.
Tuzak: yedek kapasite üretim kapasitesidir, teslimat kapasitesi değildir. Kuyu başında hazır bekleyen varil, onu taşıyacak boğaz, boru hattı ya da liman kapalıysa piyasaya ulaşmaz. Ayrıca rakam üreticinin kendi beyanına dayanır ve bağımsız olarak doğrulanması zordur.
Bizim için neden önemli
Yedek kapasitenin büyük kısmı Körfez'de, yani kesintinin en olası olduğu bölgede duruyor. Hürmüz gibi bir darboğaz kapandığında sigorta görevi gören varil de aynı darboğazın arkasında kalır; bu yüzden yedek kapasiteyi okurken her zaman hangi çıkış kapısından ihraç edilebildiğini sormak gerekir. Kapasite rakamı yüksek görünürken fiyatın yine de risk primi taşıması bu çelişkiden doğar.