OrtaI Jeo-Ekonomi ve Darboğazlar24 Eylül 2026, Perşembe

MSB, Yunanistan–GKRY–İsrail elektrik kablosu için Ankara ile önceden koordinasyon şart dedi; 898 km'lik Girit–Kıbrıs hattına AB 658 milyon € ayırdı

Milli Savunma Bakanlığı 24 Eylül'deki haftalık bilgilendirmede, 2020'de BM'ye bildirilen kıta sahanlığında kablo ve boru döşemenin Türkiye ile önceden koordine edilmesi gerektiğini söyledi. Hedefteki Great Sea Interconnector, 1.000 MW kapasiteli ve Girit–Kıbrıs ayağı 898 km.

DOĞU AKDENİZ konumu

Habertürk'ün 24 Eylül tarihli haberine göre MSB sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk, 10.00'dan sonraki haftalık bilgilendirmede, uluslararası hukuk uyarınca kıta sahanlığında yapılacak kablo, boru döşeme ve bilimsel araştırmanın Türkiye ile önceden koordine edilmesi gerektiğini ve hakları yok sayan izinsiz faaliyete izin verilmeyeceğini söyledi. Aynı bilgilendirmede 1923 Lozan ve 1947 Paris antlaşmalarına göre Doğu Ege adalarının silahsızlandırılmış statüsü hatırlatıldı. Turkish Minute'e göre Ankara bu talebi 2019 Libya deniz yetki alanı mutabakatına ve 2020'de BM'ye sunduğu kıta sahanlığı koordinatlarına dayandırıyor.

Turkish Minute'in 25 Eylül haberine göre proje Girit–Kıbrıs arasında 898 km, Kıbrıs–İsrail arasında yaklaşık 324 km uzunlukta ve her iki yönde 1.000 MW'a kadar kapasite öngörüyor; AB Girit–Kıbrıs bağlantısına 658 milyon €, Kıbrıs kendi toparlanma planından 100 milyon € ayırdı. Yunan şebeke işletmecisi IPTO Ağustos 2026'da Kıbrıs ve İsrail düzenleyicilerine yatırım onayı başvurusu yaptı. ProtoThema'nın 24 Eylül haberine göre Atina ve Lefkoşa, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 79. maddesine dayanarak kablo için kıyı devleti izninin gerekmediğini, iznin boru hatları için geçerli olduğunu savunuyor; Türkiye sözleşmeye taraf değil. Aynı gün, 24 Eylül'de, İsrail Başbakanı Netanyahu BM Genel Kurulu'nda Erdoğan'ı Kıbrıs'ın kuzeyini işgal etmek ve Yunanistan'ı tehdit etmekle suçladı. 2024'te Kasos ve Kerpe açıklarındaki etüt çalışmasında Türkiye'nin savaş gemisi konuşlandırdığı hatırlatılıyor.

Talay değerlendirmesi

Sonuç

MSB'nin 24 Eylül açıklaması, 2019 Libya mutabakatına dayalı kıta sahanlığı iddiasını 658 milyon € AB hibeli GSI'nin güzergâhına doğrudan bağlıyor. Hukuki ayrım (UNCLOS 79. madde: kablo serbest, boru izne tabi) iki tarafın da geri adım atmadığını gösteriyor; aynı gün Netanyahu'nun Kıbrıs vurgusu İsrail'i de dosyanın tarafı yapıyor. En olası yol, sahada etüt ya da döşeme gemisi görünene kadar sözlü gerilimin sürmesi.

Olası etkiler

Proje finansmanıOlumsuzOrta vade
IPTO'nun Ağustos 2026 yatırım onayı başvurusu sürerken güzergâh riski, 898 km'lik Girit–Kıbrıs ayağında sigorta ve takvim maliyetini artırabilir.
TürkiyeBelirsizOrta vade
Ankara, 2024'teki savaş gemisi konuşlandırması emsaliyle güzergâh üzerinde fiili pazarlık gücünü koruyor; ancak AB fonlu projeye karşı tutum Brüksel ile ilişkilere yeni bir sürtünme ekliyor.
Doğu Akdeniz güvenliğiOlumsuzKısa vade
Aynı hafta MSB'nin GKRY silahlanması ve Doğu Ege uyarıları, Netanyahu'nun 24 Eylül BM konuşmasıyla birleşince Türkiye–İsrail–Yunanistan eksenindeki diplomatik ton sertleşiyor.

İhtimaller

1
Sözlü gerilim, saha sakin%55
Taraflar hukuki pozisyonlarını tekrarlar, ancak ihtilaflı alanda yeni etüt ya da döşeme faaliyeti başlamaz.
İzlenecek: Kasos–Kerpe açıklarında yeni NAVTEX ya da etüt gemisi
2
Etüt gemisi ve refakat%30
Etüt çalışması yeniden başlar, Türkiye 2024'teki gibi savaş gemisi gönderir ve çalışma ertelenir.
İzlenecek: IPTO'nun Girit–Kıbrıs ayağı için saha takvimi duyurusu
3
Koordinasyon formülü%15
AB aracılığıyla güzergâh için teknik bilgilendirme kanalı açılır, gerilim düşer.
İzlenecek: Atina–Ankara siyasi diyalog toplantısı gündemi

Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.

Piyasa tepkisi

Etkilenen göstergeler

GSI kapasitesi▲ 1.000 MW
AB hibesi (Girit–Kıbrıs)▲ 658 milyon €
Girit–Kıbrıs hattı▲ 898 km

Sonuç

Olası etkiler

İhtimaller

Kaynaklar