BM'nin 81. Genel Kurulu yolunda dünya: rekor çatışma, rekor silahlanma, yavaşlayan ticaret

Özet

CEBRI'nin 22 Eylül'de yayımladığı 5 sayfalık bilgi notu, 22–28 Eylül'deki 81. BM Genel Kurulu'nun arka planını dört başlıkta topluyor. İklimde, UNFCCC'nin Eylül 2026 raporuna dayanarak 1,5°C sınırının aşılmasını artık kaçınılmaz sayıyor: iyimser senaryoda bile yüzyıl sonu zirvesi +1,8°C, etkili uyum olmazsa 2050'ye kadar küresel gıda üretiminde %14'e varan düşüş. Çatışmada, Uppsala verisiyle 2025'i 1946'dan bu yana en şiddetli yıl olarak kaydediyor: 35 ülkede devletin taraf olduğu 65 silahlı çatışma, 245 bin doğrudan muharebe ölümü (2024'te 188 bin) ve Ruanda soykırımından bu yana en yüksek tek taraflı şiddet sayısı olan 76.500 sivil ölüm.

Silahlanmada SIPRI'nin Nisan 2026 verisine göre dünya askeri harcaması 2025'te reel %2,9 artışla 2.887 milyar $'a çıktı ve küresel GSYH'nin %2,5'ine ulaştı; ABD harcamayı %7,5 kısarken ABD hariç dünya %9,2 arttı, Avrupa %14 ile başı çekti, Amerika kıtası %6,6 geriledi. Not, Brezilya'nın bu gerilemeye karşın %13 artışla 23,9 milyar $'a çıktığını, ABD–Çin harcama farkının 3,2 kattan 2,8 kata indiğini vurguluyor. Ticarette DTÖ'nün Mart 2026 tahminine dayanarak mal ticareti hacim büyümesinin 2025'teki %4,6'dan 2026'da %1,9'a yavaşlayacağını, ama hiçbir senaryoda daralma öngörülmediğini, en çok kayıran ülke tarifesiyle yapılan ticaretin payının 2022'deki yaklaşık %83'ten Şubat 2026'da yaklaşık %72'ye indiğini gösteriyor.