III Kinetik Çatışmalar ve SavunmaOrta Doğu ve Kuzey Afrika
Boşalan salon Batı'nın İsrail sınavındaki itibar açığını kapatmıyor
- Kurum
- EDAM (Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi)
- Yazar
- Tacan İldem
- Ülke · dil
- Türkiye · Türkçe (İngilizce çevirisi)
- Bağ
- Bağımsız düşünce kuruluşu (İstanbul)
Özet
İstanbul merkezli EDAM'ın 28 Eylül 2026'da yayımladığı yazıda emekli büyükelçi ve EDAM başkanı Tacan İldem, Netanyahu'nun 24 Eylül'deki BM Genel Kurulu konuşmasından yola çıkıyor. Yazı aynı gün T24'te Türkçe çıkan köşe yazısının İngilizce çevirisi. İldem'e göre salonu onlarca heyet terk etti, ama İspanya ve İrlanda dışında hiçbir Batılı ülke bu gruba katılmadı; bu 2 ülke de salonda not alacak birer diplomat bıraktı. Yazarın ana sorusu, Batı'nın Ukrayna'da savunduğu ilkeleri İsrail'e neden aynı kararlılıkla uygulamadığı. Ona göre fark diplomatik incelikle açıklanamaz; açık bir çifte standarttır ve Batı'nın yumuşak gücünü küresel ölçekte aşındırır.
İldem, İtalyan uzman Nathalie Tocci'nin 2009 tarihli 'söylemde kararlı, uygulamada tavizkâr' teşhisinin 17 yıl sonra hâlâ geçerli olduğunu yazıyor. Tocci'nin Rusya'ya yönelik 19 AB yaptırım paketini İsrail'e ticari ayrıcalıkları askıya almaktaki tereddütle karşılaştırmasını aktarıyor. Somut örnek olarak von der Leyen'in 16 Eylül'deki konuşmasını gösteriyor: E1 yerleşim projesi gayrimeşru ilan edildi, ama üye devletler ortak tepki için gereken çoğunluğu sağlayamadı. Yazara göre AB'nin elinde Ortaklık Anlaşması, ticaret ve silah satışı gibi araçlar var; eksik olan ortak siyasi irade ve bunda Almanya'nın direnci önemli. Sonuçta boş koltukların, ihlallere somut bedel getirilmedikçe anlam taşımadığını savunuyor.
Kör nokta
Batı'nın kaçırdığı: Batı İsrail'e baskıyı Ortadoğu diplomasisi sayarken, emekli bir Türk büyükelçi bunu Ukrayna yaptırım koalisyonunun meşruiyet sorunu olarak görüyor. Zayıf yanı: köşe yazısı; ticaret ya da oylama rakamı yok, Almanya'nın direnci belgelenmiyor. Doğu'nun ve Müslüman dünyanın benzer çifte standardı kabul ediliyor ama incelenmiyor; Türkiye'nin kendi tutumu tartışılmıyor.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Yazı, Batı'nın İsrail'e karşı söylemini sertleştirdiğini ama bunu yaptırıma çevirmediğini savunuyor ve kilidi AB içindeki oybirliği/çoğunluk eksikliğinde görüyor. Von der Leyen'in 16 Eylül konuşması bu tıkanmayı resmî düzeyde doğruluyor. En olası yön, yerleşim ürünlerine yönelik dar ticari önlemlerin sürmesi, Ortaklık Anlaşması gibi geniş araçların ise kullanılmaması.
Olası etkiler
- Rusya yaptırım koalisyonuOlumsuzUzun vade
Çifte standart algısı, Ukrayna için kurulan yaptırım rejimine Küresel Güney'in uyumunu zayıflatabilir; Batı'nın kural temelli düzen çağrısının ikna gücü düşer.
- AB–İsrail ticaret ilişkisiBelirsizOrta vade
Yerleşim ürünlerine yönelik Fransa, İngiltere ve Kanada önlemleri ticaret kanalını dar biçimde etkiler; üye devletler bölündükçe Ortaklık Anlaşması'na dokunulması zor.
- Türkiye'nin diplomatik konumuBelirsizOrta vade
Ankara'dan gelen çifte standart eleştirisi, Türkiye'nin Batı ile Küresel Güney arasında arabulucu söylemini güçlendirir; ancak yazarın kabul ettiği gibi aynı eleştiri Doğu'ya da yöneltilebilir.
İhtimaller
- 1Söylemde sertlik, uygulamada dar önlem%60
AB üyeleri tek tek yerleşim odaklı ticari adımlar atar, ortak AB yaptırımı ya da anlaşmanın askıya alınması çıkmaz.
İzlenecek: AB Dışişleri Konseyi'nde E1 projesine ortak yanıt için gereken çoğunluğun sağlanıp sağlanmadığı
- 2Kademeli AB yaptırımı%25
Almanya'nın tutumunun yumuşamasıyla AB, ticari ayrıcalıkların kısmi askıya alınması gibi ortak bir adım atar.
İzlenecek: Berlin'in AB–İsrail Ortaklık Anlaşması'na ilişkin oylamadaki tutumu
- 3Batı'nın geri çekilmesi%15
Stratejik çıkarlar öne geçer, birkaç sert açıklamadan sonra yerleşim önlemleri de askıda kalır.
İzlenecek: Fransa, İngiltere ve Kanada'nın yerleşim ürünü önlemlerini yürürlüğe koyup koymaması
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Orijinal yayın: edam.org.tr · 28 Eylül 2026
Bu sayfa kurumun görüşünü özetler ve Talay Insight'ın görüşünü yansıtmaz. Doğrudan alıntı yapılmamıştır.