Bellek kıtlığının yeni darboğazı Tayvan'daki fabrika emeği

Rekor manşette, yavaşlama ayrıntıda

Samsung 8 Ekim'de üçüncü çeyrek faaliyet kârını 107,4 trilyon won olarak açıkladı ve Kore'de bir şirketin çeyreklik kârı ilk kez 100 trilyon wonu geçti; manşetin konuştuğu rakam bu. Aynı ön veride gelir 195 trilyon wonla, 200,26 trilyon wonluk piyasa beklentisinin yaklaşık 5 trilyon won gerisinde kaldı. Wonun üçüncü çeyrekte dolara karşı %14,3 değer kazanması bu farkın bir kısmını açıklıyor, ama tamamını açıklamıyor.

Asıl değişim 2026'nın ikinci yarısında fiyatın hızında görülüyor: TrendForce, dördüncü çeyrekte DRAM sözleşme fiyatının %10–15 artmasını bekliyor; sözleşme fiyatı, üreticinin büyük alıcıyla her çeyrek pazarlıkla belirlediği fiyat. TechTimes'a göre aynı fiyat ikinci çeyrekte yaklaşık %60 artmıştı. Bellek marjının %80'i aşabileceği bir yılda fiyat ivmesi, önceki hızın dörtte birine ya da altına iniyor.

Fiyatı belirleyen kısıt kapasitenin nereye ayrıldığı

Kıtlığın kaynağı 2026'da toplam kapasitenin yetersizliği değil, kapasitenin hangi ürüne ayrıldığı. TrendForce'un 6 Ekim notuna göre büyük üreticiler ileri süreç hatlarını sunucu ürünlerine ayırınca, bilgisayar ve sunucuların çalışma belleği olan standart DRAM'de arz daraldı. Bu sunucu ürünlerinin başında 2026 boyunca HBM geldi; HBM, yapay zekâ hızlandırıcılarının yanına katmanlar hâlinde istiflenen yüksek bant genişlikli bellek.

Tayvanlı Nanya bu daralmanın en net ölçüsünü veriyor ve eylülde 45,09 milyar NT$ gelirle üst üste on birinci aylık rekorunu kırmasına rağmen müşteri talebinin yalnızca %50–60'ını karşılayabiliyor. Eylül geliri bir önceki aya göre yalnızca %0,9 arttı; büyümeyi hacim değil, temmuzda devreye giren yeni sözleşme fiyatları taşıyor. Uzun vadeli sözleşmeler arzın %60'ından fazlasını bağladığı için spot alıcıya, yani anlık piyasadan mal arayan firmaya kalan pay %40'ın altında.

Talep tarafı da kapasiteyi yıllar öncesinden kilitlemeye başladı: AMD 6 Ekim'de Tayvan'daki 10 milyar $'lık tedarik zinciri yatırımını artıracağını açıkladı. Şirket tedarikçilerle planlama ufkunu 1–2 yıldan 3–5 yıla uzatıyor ve 4 öncelikli kapasite alanından biri yine HBM. Nanya ise 2026 yatırım bütçesini 52 milyar NT$'den en fazla 69,7 milyar NT$'ye çıkardı ve ek parayı yeni 5A fabrikasının ekipman ön ödemelerine ayırıyor; Başkan Lee Pei-Ing kıtlığın birkaç çeyrek daha süreceğini söylüyor.

Emek kısıtı neden şimdi ve neden Tayvan'da

Micron'un Taoyuan sendikası 6 Ekim gecesi sayılan oylamada grev yetkisi aldı; oylamaya 2.258 üyenin 2.012'si katıldı ve 1.994'ü grevi destekledi. Sendika, faaliyet kârının %15'ini çalışanlara ayıran kalıcı bir sistem istiyor. Micron'un 2026 mali yılı geliri %256 artışla yaklaşık 133 milyar $'a ulaştı ve anlaşmazlığın özü, bu kârın 2027'den sonra da paylaşılıp paylaşılmayacağı.

Zamanlamayı 2026'nın fiyat eğrisi açıklıyor, çünkü kâr zirvedeyken ve fiyat ivmesi %60'tan %10–15'e inerken çalışan, payını kalıcılaştırmak için son geniş pencereyi görüyor. Şirketin teklifi 2 kaynakta farklı aktarılıyor: Focus Taiwan 1,7 milyon NT$'lık tek seferlik paketin reddedildiğini yazıyor. Yahoo Finance ise işçilerin 83 aylık ikramiye istediğini, Micron'un en fazla 68 aylık maaş önerdiğini aktarıyor.

Pazarlığa ağırlık veren şey üretimin yoğunlaşması, çünkü Micron çiplerinin %50–60'ı Tayvan'daki 2 sahada üretiliyor: Taoyuan'da yaklaşık 3.000 çalışanın 2.400'ü sendikalı; Taichung'da 12.300 çalışanın yaklaşık 11.000'i ayrı bir sendikada örgütlü. Taoyuan arabuluculuğu ABD saatiyle 8–9 Ekim'de, Taipei mitingi 19 Ekim'de, Taichung'un ikinci arabuluculuğu 22 Ekim'de yapılacak. Taoyuan'da kalıcı %15'lik bir formül kabul edilirse, kapasite kadar ücret de adadaki her bellek üreticisinin fiyat tabanına girer.

Fatura nereye gidiyor

İlk durak ABD'nin ithalat kalemi: Trading Economics'in 30 Eylül tarihli haberine göre ABD mal ticaret açığı ağustosta 115 milyar $'lık beklentinin üzerinde, 132,6 milyar $ oldu. İthalat %5,5 artışla 336,1 milyar $'a çıktı ve bilgisayar ile yarı iletkeni kapsayan sermaye malı ithalatı %4 arttı. 2026'nın ilk yarısında bilgisayar ithalatı %91,72 artışla 194,44 milyar $'a ulaşmıştı; bunun %83'ü Tayvan, Meksika ve Vietnam'dan geliyordu.

İkinci durak tarife ve enflasyon; TaiwanPlus'a göre ABD'nin Tayvan'la ticaret açığı temmuz sonunda 88,6 milyar $'a ulaştı ve yıl sonunda 200 milyar $'a çıkabilir. Ticaret Bakanı Lutnick aynı 5 Eylül haberinde yeni yarı iletken tarifelerinin hazırlandığını söyledi. Japonya Merkez Bankası Başkanı Ueda da 6 Ekim'de yapay zekâya bağlı talebi enflasyonu yukarı itebilecek 3 riskten biri saydı ve Tokyo çekirdek enflasyonu eylülde %2,7'ye çıktı. Türkiye'de elektronik montajı ve beyaz eşya da ithal belleğe bağlı; TrendForce'un dördüncü çeyrek için beklediği %10–15'lik artış bu sektörlerin girdi fiyatına biniyor.

Masanın ana senaryosu %55 olasılıkla uzlaşma; bu yolda emek maliyeti kalıcılaşır ama arz kesilmez, Tayvan'da kısa bir arz kesintisine %30, Çinli arzın fiyatı kırmasına %15 olasılık veriyoruz. Bu okumayı çürütecek gelişme, Taoyuan'da 19 Ekim'den önce tek seferlik ödemeyle uzlaşılması ve dördüncü çeyrek sözleşme artışının %10'un altında kalması olur.