Bütçe gelirinin altıda biri faize gidiyor, indirim kararı Hazine'yi de bağlıyor

Gürültü savunmada, sinyal faiz satırında

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek 8 Ekim'de İstanbul Ekonomi Forumu'nda, 2027 bütçesinde savunma harcamalarının %229 artacağını açıkladı. Bianet'e göre artışın yalnız MSB bütçesini mi, yoksa daha geniş savunma kalemlerini mi kapsadığı belli değil; 2026'da MSB'ye 822,93 milyar TL ayrılmıştı. Yeni Şafak'ın aktardığı Orta Vadeli Program (OVP) tavanlarında MSB'nin 2027 payı 1,533 trilyon TL, yani artış %86. Manşetteki %229 ile tavan arasındaki fark ya savunmanın başka kurumlara dağıtıldığını ya da tavanın aşılacağını gösteriyor; hangisi olduğu doğrulanamadı.

Manşetin gölgede bıraktığı satır faiz. Bütçede faize 3,975 trilyon TL ayrılıyor; bu, 23,408 trilyon TL'lik gelirin %17'si, 27,273 trilyon TL'lik harcamanın %14,6'sı. Faiz tek başına MSB tavanının 2,6 katı. Faiz dışı harcama 23,298 trilyon TL olduğu için bütçe faiz hariç 110 milyar TL fazla veriyor. Başka bir deyişle 3,865 trilyon TL'lik açığın tamamı faiz ödemesinden doğuyor.

Vergi tarafından bakınca tablo daha da sertleşiyor. Genel bütçe vergi geliri 19,906 trilyon TL öngörülüyor; faiz bunun %20'si, yani toplanan her 5 liralık verginin 1 lirası faize gidiyor. Saygılıoğlu'nun hesabına göre vergi gelirleri 2026 bütçesine göre %44 artmalı. OVP harcamaların milli gelire oranını %24,5, gelirlerinkini %21 öngörüyor; aradaki 3,5 puanlık fark da OVP'nin 2027 açık hedefiyle aynı.

Kısıt 1 · Faiz faturası para politikasının uzantısı

Politika faizi 10 Eylül'den beri %37'de. Trading Economics verisine göre 10 yıllık tahvil getirisi 15 Ekim'de %32,81 ile politika faizinin 4,19 puan altında; getiri eğrisi — vadeye göre getirileri gösteren çizgi — indirim fiyatlıyor. Matriks'in 13 Ekim'de sonuçlanan anketinde 37 ekonomistin 32'si 22 Ekim'de 100 baz puan indirim, yani %36 bekliyor.

Aynı ankette ters yönde bir ayrıntı var: 2027 sonu politika faizi beklentisi %27'den %28,5'e, 2027 sonu enflasyon beklentisi %23'ten %23,5'e çıktı. Bütçenin faiz kalemi hangi faiz patikasıyla hesaplandı, açıklanmadı. Ama beklenti 150 baz puan yukarı kayarken patikanın gecikmesi 2027 faiz faturasını doğrudan büyütür. Eylül TÜFE'si %29,73 ile 4 yıl 10 ay sonra %30'un altına indi; dezenflasyon sürse de faiz yükünün eriyişi beklenenden yavaş olabilir.

Kısıt 2 · Rezervi taşıyan para kısa vadeli

TCMB'nin toplam rezervi 9 Ekim haftasında 4,187 milyar $ artarak 171,575 milyar $'a çıktı ve 6 haftalık düşüş durdu. Dünya'ya göre swap hariç net rezerv 6,4 milyar $ artışla 44,2 milyar $'a yükseldi. Aynı hafta yabancı yatırımcı DİBS'e 451,1 milyon $ getirdi, hisseden 248,2 milyon $ çıkardı; fiyat ve kur etkisinden arındırılmış toplamda ise 865,1 milyon $ net çıkış var. Rezervi besleyen yabancı para büyüme beklentisine değil, faiz farkına bakıyor.

Düğüm burada atılıyor. TCMB indirimle Hazine'nin iç borçlanma maliyetini hafifletebilir; aynı adım taşıma getirisini, yani düşük faizli para birimiyle borçlanıp yüksek faizli lirada tutmanın kazancını daraltır. Dolar/TL 15 Ekim'de 49,5276 ile bir yılda %18,42 yükseldi. Taşıma parası çıkarsa kur baskısı rezervden karşılanır, kur geçişkenliği enflasyon beklentisini bozar ve 2027'nin faiz satırı yeniden şişer. Türkiye'nin 5 yıllık CDS'i 14 Ekim'de 245,27 baz puandaydı; bu düzey dış borçlanmayı ucuz bir kaçış yolu yapmıyor.

Kısıtın en sert yanı, iki kurumun aynı değişkeni farklı yönlere çekmesi. Hazine için 100 baz puanlık her indirim, 3,975 trilyon TL'lik faiz faturasının yeniden fiyatlanan kısmını ucuzlatır. TCMB içinse aynı indirim, 44,2 milyar $'lık swap hariç net rezervi besleyen yabancı akımının sınavıdır. Yabancının DİBS stoku 9 Ekim'de 17,04 milyar $; yabancının bir önceki, 2 Ekim haftasında 484,7 milyon $'lık DİBS satması, akımın ne kadar hızlı dönebileceğini gösterdi.

Sırada ne var

Memurlar.net'in aktardığı takvime göre teklif 16 Ekim'de TBMM'ye sunulacak, Plan ve Bütçe Komisyonu 21 Ekim'de başlayacak ve bakanlık görüşmeleri 27 Kasım'da bitecek. MSB bütçesi 18 Kasım'da görüşülecek. Bu takvim PPK'nın 22 Ekim ve 10 Aralık toplantılarının arasına sıkışıyor: Meclis faiz satırını tartışırken TCMB o satırın girdisini belirleyecek. Komisyondaki genel görüşme 27 Ekim'de, yani PPK kararından 5 gün sonra başlıyor; milletvekilleri faiz satırını yeni politika faiziyle konuşacak.

Bizim okumamız şu: 2027 bütçesinin asıl değişkeni savunma değil, faiz. Komisyonda gelir varsayımları ve faiz patikası netleşmeden açığın %3,5 hedefi bir hedef olmaktan çok bir faiz senaryosu olarak okunmalı.