İki çıkış kapısı baskıda, piyasa kesintiyi kalıcı saymaya başladı

Diplomatik kapı kapandı, fiyat geri döndü

Trump 26 Eylül'de İran'ın Hürmüz'ü 7 günde açma yol haritasını reddetti. Al Jazeera'ya göre plan 4 koşula bağlıydı: deniz ablukasının kalkması, petrol yaptırımlarından muafiyet, yaklaşık 12 milyar $'lık dondurulmuş varlığın serbest bırakılması ve Lübnan ile Yemen'i kapsayan ateşkes. Piyasa bu reddi ilk işlem gününde fiyatladı. Trading Economics'e göre Brent vadeli 28 Eylül Asya işlemlerinde 106 $'ı aştı ve 1,52 $ artışla 105,84 $'da işlem gördü. Fiyat bir ayda %16,96, bir yılda %57,76 yükseldi.

İki başkentin takvimi de ayrışıyor. CBS News'e göre Trump 27 Eylül'de görüşmelerin bu hafta yeniden başlamasını beklediğini söyledi. Aynı gün Times of Israel'e göre İran heyeti bu hafta yeni bir tur planı olmadığını açıkladı. CBS'e göre Trump kasım ara seçimlerinden önce yeni bir askeri saldırıyı da dışlamadı. Takvim konusunda bile uzlaşma yokken piyasanın yakın bir açılışı fiyatlaması için 28 Eylül itibarıyla somut bir dayanak görünmüyor.

İkinci kapı da hedefte

Hürmüz'ü atlayan tek büyük çıkış, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı ve onun Kızıldeniz'deki ucu Yanbu. Hat günde 7 milyon varile kadar taşıyabiliyor. GlobalSecurity'nin 24 Eylül özetine göre hat 22 Eylül'de düşük debiyle yeniden çalıştı ve Aramco debiyi yaklaşık 4 milyon varil/gün düzeyine çıkarmaya çalışıyor. İki gün sonra, 24 Eylül'de Husiler Yanbu ve Taif'e 6 balistik füze attı; koalisyon hepsini önlediğini açıkladı, hasar doğrulanamadı.

Baskı Riyad'a da yayıldı. The National'a göre koalisyon 26 Eylül'de Riyad bölgesine yönelen 2 Husi İHA'sını düşürdü. Riyad'daki okullar 27 Eylül–1 Ekim arasında uzaktan eğitime geçti; resmi gerekçe açıklanmadı ve kararın şehrin tümünü kapsadığı doğrulanamadı. Husiler Temmuz'da deniz ablukası ilan etmişti. Kızıldeniz'in güney ağzı Bab-ül Mendeb, Al Jazeera'ya göre küresel petrol ticaretinin yaklaşık %12'sini taşıyor. Yani iki çıkış kapısı aynı hafta içinde baskı altında.

Makas neyi söylüyor

Kesintinin geçici mi kalıcı mı fiyatlandığını en açık gösteren veri, Brent ile WTI arasındaki makas. WTI, ABD iç piyasasının petrolünü; Brent ise deniz yoluyla taşınan küresel petrolü ölçüyor. Investing.com verisine göre makas 21 Eylül'deki 7,97 $'dan 25 Eylül'de 11,91 $'a açıldı. Aynı hafta WTI 92,41 $'a gerilerken Brent 104,32 $'da kaldı. DTN'ye göre WTI ön ayı haftada %7,5 düştü, Brent ise %1'in altında yükseldi.

Bu tablo deniz yolu riskinin ayrı bir prim olarak Brent'te kaldığını gösteriyor. Ancak vadeli eğrinin tamamı için tarihli bir veri toplamadık; eğrinin ön ucu ile uzak vadeler arasındaki fark doğrulanamadı. 23 Eylül'deki raporumuzda 105 $ eşiğini yalnız Hürmüz müzakeresine bağlamıştık. Eşik ertesi gün aşıldı ama nedeni Yanbu saldırısıydı. Bu nedenle bu raporda her fiyat eşiği, onu hangi kanalın taşıdığıyla birlikte yazılıyor: 106 $ üstü bu kez diplomatik reddin ürünü, 108 $ üstü ise Kızıldeniz kanalının.

Hürmüz'de sayım tabanda

Boğazdaki görünür trafik açılışa dair bir işaret vermiyor. Reuters kaynaklı verilere göre 24 Eylül'de 9 emtia gemisi geçti, 10 günlük ortalama 18 gemiydi. Savaş öncesi taban günde yaklaşık 125 gemiydi. Trump 26 Eylül'de bir gecede 29 geminin çıktığını söyledi; bu iddia bağımsız takip verileriyle doğrulanamadı. Global Energy Flow'a göre ham petrol akışı tahminleri Tankertrackers için günde 3,7 milyon, CENTCOM beyanından türetilen değer için yaklaşık 16,4 milyon varil; aradaki fark 4 katı aşıyor.

Türkiye'ye geçiş

Türkiye için ilk kanal pompa fiyatı. Sanayi Gazetesi'ne göre 28 Eylül'de İstanbul Avrupa Yakası'nda motorin 93,50 TL. Gzt'ye göre akaryakıt vergisini petrol fiyatına göre esneten eşel mobil sistemi 1 Ekim'de bitiyor ve motorinde kademeli ÖTV litre başına 3 TL'den 6 TL'ye çıkacak. Brent 105 $'ın üzerinde kalırsa bu vergi adımı ile ürün fiyatı aynı haftaya denk gelir.

İkinci kanal dış denge. Ticaret Bakanlığı'na göre Ağustos'ta ithalat %10,5 artışla 28,7 milyar $'a çıktı, dış ticaret açığı 5,24 milyar $ oldu. Borsa Gündem'in aktardığı verilere göre ihracatın ithalatı karşılama oranı %81,8, enerji hariç ise %98,8. Aradaki fark, enerji faturasının açığın ana kaynağı olduğunu gösteriyor. Fidan'ın 28 Eylül'deki BAE ziyaretinde Hürmüz ve Bab-ül Mendeb seyir güvenliğinin gündemde olması, Ankara'nın her iki kapıyı da kendi faturası açısından izlediğini gösteriyor.

Ne izlenmeli

Önümüzdeki 7 gün için üç gösterge var. Birincisi, Washington ve Tahran'ın bu hafta için yazılı bir görüşme tarihi açıklayıp açıklamadığı; 27 Eylül itibarıyla iki taraf farklı takvim okuyor. İkincisi, Brent–WTI makasının 25 Eylül'deki 11,91 $'dan 10 $'ın altına inip inmediği; makas kapanırsa deniz yolu primi çözülüyor demektir. Üçüncüsü, Yanbu'da hasar teyidi ve Doğu-Batı hattının günde 4 milyon varil hedefine ulaşıp ulaşmadığı. Birinci gösterge gelmez, üçüncüsü olumsuz gelirse iki kapı birden kapanmış sayılır ve 108 $ eşiği yeniden gündeme gelir.