Karadeniz moratoryumu Ankara'nın değil, rafineri pazarlığının elinde

Gürültü ateşkeste, sinyal haritada

Trump 11 Ekim'de Rusya ile Ukrayna'nın santral ve rafinerilere uzun menzilli saldırıları durdurmayı kabul ettiğini duyurdu. France 24'e göre iki gün sonra, 13 Ekim akşamı Rus balistik füzesi Kiev'deki CHP-4 termik santralini vurdu ve en az 2 kişi öldü. Aynı gece saat 02.00 civarında Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde 2 ticari gemi İHA'larla vuruldu. Türk sahipli Azov Concorde battı; UNN'ye göre 11 denizci kayıp.

Piyasanın okuduğu manşet ateşkesin kırılganlığı. Bizim okuduğumuz ise konum ve sahiplik. Aydınlık'ın 9 Ekim'de aktardığı rakama göre ocaktan bu yana saldırıya uğrayan 73 ticari geminin 52'si Türkiye bağlantılı. Euronews'in aktardığı İMEAK verisine göre Şubat 2022'den bu yana etkilenen 226 geminin 163'ü 2026'nın ilk 8 ayında vuruldu. Ambrey'e göre son 12 ayda daha önce yüksek riskli sayılmayan bölgelerde en az 45 ticari gemi isabet aldı.

Kısıt 1 · Ankara'nın koruması 12 milde bitiyor

Oilprice'a göre Londra deniz sigortası piyasası eylülde yüksek risk bildirim alanını tüm Karadeniz'e genişletti; Bulgaristan, Romanya, Gürcistan ve Türkiye'nin karasuları muaf tutuldu. Sefer başına harp primi yaklaşık 200 bin $'dan 2,5 milyon $'a, yani 12,5 kata çıktı. Bu muafiyet, Türk kıyısını sigorta açısından en ucuz koridor yapıyor.

Ankara'nın eylül ortasında Moskova ve Kiev'e gönderdiği taslak da aynı çizgiye dayanıyor. Euronews'e göre metin 2022 tahıl girişimini model alıyor ve Türkiye ile Gürcistan karasularını kullanan alternatif bir güzergâh öngörüyor. Sorun şu: 3 Türk sahipli geminin battığı noktalar Romanya ve Bulgaristan'ın ekonomik bölgeleri, yani Türk karasularının dışında. Euronews'e göre Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın mayın karşı tedbir görev grubu 12. kez faaliyete geçti; Türkiye 6–16 Ekim'de 20 gemi ve 5 hava aracıyla NUSRET-2026 tatbikatını yürütüyor. İkisi de ekonomik bölgelerde seyreden ticari gemilere eskort sağlamıyor.

Kısıt 2 · Moskova gemiyi rafineriden ayırmıyor

Euronews'e göre Putin 1 Ekim'de gemi saldırılarını Rus rafinerilerine yönelik saldırılarla ilişkilendiren önerileri kabul etmeyeceğini söyledi. Fidan iki tarafın da taslağa yanıt verdiğini, ama taleplerin uzlaştırılmasının zor olduğunu açıkladı; Peskov ise esaslı müzakere başlamadığını söyledi. Lavrov 8 Ağustos'taki ilk öneriyi gerçekçi bulmamıştı.

Kyiv Independent'a göre Zelenskiy 13 Ekim'de Ukrayna'nın 2 gündür Rus rafinerilerini vurmadığını, Rusya'nın ise son bir haftada elektrik tesislerine 200'den fazla saldırı yaptığını söyledi. Yani Kiev kozunu masaya koydu, Moskova karşılık vermedi ve aynı gece Türk sahipli bir gemi battı. Bulgaristan Başbakanı Radev elinde kesin kanıt olmadığını, ama Ukrayna'nın kendi gemilerini vurmasının mantıksız olduğunu söyledi; failin kim olduğu resmen doğrulanmadı.

Kısıt 3 · Arabulucu aynı zamanda en büyük armatör

Türkiye bu havzada hem arabulucu hem NATO üyesi hem de en çok vurulan filonun sahibi. Euronews'e göre Bulgaristan 15–16 Ekim AB zirvesine uydu izleme, tazminat mekanizması ve Aspides örneğinde bir deniz misyonu önerileri götürecek. Bulgaristan Cumhurbaşkanı Yotova NATO faaliyetlerinin Montrö'ye aykırı olmadığını savundu. Sofia Globe'a göre Bulgar Savunma Bakanı 13 Ekim'de Yaşar Güler ve Romen mevkidaşıyla telefonda görüştü.

Bu tablo Ankara'yı iki seçenek arasında bırakıyor. Ya moratoryumu ABD'nin enerji ateşkesi paketine eklemeye çalışacak, ya da bir AB misyonunun Karadeniz'e girmesi tartışmasında Montrö'yü savunacak. Euronews'e göre Bloomberg, Türkiye ve BM'nin ekim başında İsviçre merkezli bir arabulucu kurum aracılığıyla yeni temaslar planladığını yazmıştı; bu temasların sonucu açıklanmadı.

Neden şimdi · Havza enerji pazarlığının merkezine taşındı

Zincir eylülde kuruldu. Londra sigorta piyasası eylülde risk alanını tüm havzaya yaydı, Ankara aynı ayın ortasında taslağı Moskova ve Kiev'e gönderdi. Ekimin ilk haftasında 5 ve 6 Ekim'de 2 Türk sahipli gemi battı; Oilprice'a göre Alfa Watan'ın 10 denizcisinden haber alınamadı. CBS'e göre Trump 9 Ekim'de Rusya'nın ilk aşamada 300 bin ton dizel bırakacağı anlaşmayı açıkladı, 11 Ekim'de de enerji ateşkesini ilan etti.

Bu sıralama Karadeniz'i Washington–Moskova enerji pazarlığının dışında bırakmadı, tersine merkezine taşıdı. Rus ürün ihracatının bir kısmı Azak ve Karadeniz terminallerinden çıkıyor; The Moscow Times'a göre 10 Ekim'de vurulan Rostov terminalinin yıllık kapasitesi 3,5 milyon ton. Havzadaki her gemi kaybı bu ihracatın sigorta maliyetini de yükseltiyor. Ankara'nın elindeki tek ayrı koz, karasularına tanınan 4 ülkelik sigorta muafiyeti; o da bir sonraki piyasa bildirimiyle değişebilir.

Sırada ne var

İlk eşik 15–16 Ekim AB zirvesi: Bulgaristan'ın önerileri sonuç bildirgesine girerse havza, Türkiye'nin dışında kalan bir güvenlik çerçevesine doğru kayar. İkinci eşik Kremlin'in enerji ateşkesini tarih ve kapsamla teyit edip etmeyeceği; Kiev'in rafineri molası 13 Ekim itibarıyla 2 günlük. Üçüncü eşik sigorta: Londra piyasasının yeni bildirimi karasularındaki muafiyete dokunursa Türk kıyısındaki ucuz koridor da kapanır. Moratoryumun imza olasılığını kısa vadede %30 olarak görüyoruz.