Karadeniz'de risk NATO ekonomik bölgelerine taşındı, faturayı küçük Türk armatörü ödüyor

Manşet batışı anlatıyor, sinyal konumda

Manşet tek bir cümleye sığıyor: Karadeniz'de yeni saldırı, bir gemi daha battı. Kyiv Post'a göre İzmail'den Ravenna'ya mısır taşıyan Türk sahipli Royad Mammadov 5 Ekim'de Romanya'nın Sfântu Gheorghe açıklarının yaklaşık 30 deniz mili güneyinde battı; 2 denizci öldü, 11 kişi kurtarıldı. Ertesi gün yerel saatle 04.00 civarında, Bulgaristan'daki Sveti Atanas burnunun yaklaşık 80 mil doğusunda iki Türk sahipli gemi daha vuruldu. Togo bayraklı Alfa Watan battı, Palau bayraklı Able'da yangın çıktı ve 18 kişilik mürettebatın tamamı kurtarıldı.

Kayıp tablosu henüz net değil. Novinite, Romanya İçişleri Bakanlığı'na dayanarak Alfa Watan için 2 ölü ve 11 kurtarılan kişi bildiriyor. Türkiye Today ise 6 Ekim'de Alfa Watan mürettebatını kayıp olarak veriyor ve aynı 2 ölü, 11 kurtarılan rakamını bir gün önce batan Royad Mammadov'a bağlıyor. İki rakam aynı olayın çift sayımı olabilir; çelişki çözülene kadar ikisini de yazıyoruz. Fail de belirsiz: Zelenskiy Romanya açıklarındaki batışı 2 Rus İHA'sına bağladı, Romen makamları nedeni teyit etmedi, Bulgaristan'da İHA'ların sahibi soruşturuluyor.

Sinyal batan gemi sayısında değil, battıkları yerde. İki saldırı da NATO üyesi bir ülkenin münhasır ekonomik bölgesinde, yani kıyı devletinin balıkçılık ve enerji gibi kaynak haklarına sahip olduğu ama egemenlik alanı sayılmayan sularda oldu. 48 saatte 3 Türk sahipli gemi vuruldu ve risk Ukrayna kıyısından batı Karadeniz'in ticari ana hattına taşındı.

On iki milin ötesindeki boşluk

Beinsure'un 23 Eylül tarihli haberine göre Londra sigorta piyasasının Ortak Savaş Komitesi, savaş riski primi istenecek bölgeyi 16 Eylül'de Karadeniz'in büyük kısmına genişletti. Türkiye, Bulgaristan ve Romanya'nın 12 millik karasuları listenin dışında kaldı. Bu çizgi örtük bir varsayıma dayanıyordu: NATO üyelerinin kıyısı saldırgan için caydırıcı bir sınırdır. 5 ve 6 Ekim saldırıları o çizginin yaklaşık 30 ve 80 mil ötesinde oldu. Ekonomik bölgedeki bir saldırı ittifakın ortak savunma maddesini doğrudan tetiklemiyor; caydırıcılık fiilen karasularında bitiyor.

Sigortacının araçları hızlı çalışıyor. Aynı habere göre gemi savaş riski teminatında iptal ihbarı 7 gün, yük teminatında 48 saat; Swedish Club'ın iptal ihbarı 1 Ekim'de yürürlüğe girdi. Baird Maritime'ın 13 Ocak 2026 tarihli haberine göre Karadeniz'de poliçe koşulları o dönemde her 24 saatte bir gözden geçiriliyordu ve Rus limanlarına sefer primi gemi değerinin yaklaşık %1'ine çıkmıştı. Beinsure, eylül genişlemesi sonrası handysize sınıfı bir gemi için ek primi değerin %0,10–0,20'si, 12 milyon $'lık gemide 12.000–24.000 $ olarak tahmin ediyordu. Ekim saldırılarından sonraki prim kotasyonları kamuya yansımadı; doğrulanamadı.

Türkiye Today'e göre Alfa Watan 1976 yapımı ve 3.160 tonluk, Able ise 7.416 tonluk. Bu yaşta ve boyda bir gemide savaş riski primi tutar olarak düşük kalabilir. Asıl yük teminatın bir haftalık ihbarla geri çekilebilmesi ve mürettebat bulma maliyeti. 6 Ekim itibarıyla üç geminin hangi P&I kulübüne, yani mürettebat yaralanması, kirlilik ve enkaz kaldırma gibi üçüncü taraf sorumluluğunu karşılayan karşılıklı sigortaya bağlı olduğu açıklanmadı. Enkaz ve kirlilik faturası savaş poliçesinde mi, P&I'da mı kalacak; küçük armatörün bilançosunu bu soru belirler.

İki taraftan da vurulan filo

Türk sahipli gemiler yalnızca Ukrayna'ya çalışırken vurulmuyor. Asharq Al-Awsat'ın 4 Ağustos tarihli haberine göre Türk şirketlerine ait Panama bayraklı Yasar ve Kamerun bayraklı Nadezhda, 3 Ağustos akşamı Rusya'nın Novorossiysk limanından ayrılırken İHA saldırısına uğradı ve mürettebattan yaralananlar oldu. Aynı habere göre haziran sonunda Kırım yakınında bir Türk balıkçı teknesine yapılan saldırıda 1 kişi öldü. Ekim'deki 3 gemi ise İzmail ve Sulina hattında, yani Ukrayna ve Romanya limanlarına çalışıyordu.

Bu tablo Türk armatörünün maruziyetini simetrik yapıyor; hangi limana giderse gitsin bir tarafın hedef listesine giriyor. Maritime Executive'in eylül tarihli haberine göre Türk gemileri ve denizcileri saldırılardan orantısız biçimde zarar gördü. Kyiv Post'a göre tam ölçekli işgalden bu yana 300'den fazla ticari gemi hasar gördü ya da battı. Ekim'de vurulan gemilerin bayrakları Togo, Palau ve Saint Kitts ve Nevis; sahipleri Mersin ve İstanbul'da. Bayrak devleti bu gemileri koruyamaz, Ankara ise sahibini korumak için sahaya inerse arabulucu sermayesini harcar.

Arabuluculuğun sınırı

Ankara'nın kanalı 2 aydır yanıt bekliyor. UNN'nin 8 Ağustos tarihli haberine göre Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ticari gemilere saldırılar için moratoryum çağrısı yaptı. Fergana'nın 9 Ağustos tarihli haberine göre metni Ukrayna hazırladı, Türkiye Rusya'ya iletti ve Moskova'nın resmî yanıtı bekleniyor. Aynı habere göre Fidan 16 Temmuz'da deniz ve enerjide iki alanlı bir moratoryumla başlamayı önermişti; Rusya için bu, Ukrayna limanlarına saldırıdan, yani elindeki az sayıdaki etkili araçtan birinden vazgeçmek anlamına geliyor.

Yeni tur hazırlanıyor. gCaptain'e göre Türkiye ve BM, Ekim başında Rusya ve Ukrayna'yla Karadeniz ateşkesi görüşmeleri düzenliyor ve arabulucu İsviçre merkezli İnsani Diyalog Merkezi. Hedef ticari seyri ve altyapıyı koruyan dar tanımlı, karşılıklı bir düzenleme. Maritime Executive'e göre Türk taslağı batı kıyısında Ukrayna tahılı için, güney ve doğu kenarında Rus gemileri için güvenli geçiş öneriyor; bağımsız bir tarım grubu devlet destekli savaş riski sigortası da önerdi. Lavrov ise 2022 anlaşmasına dönüşü "tamamen kabul edilemez ve gerçekçi değil" diye niteledi.

Türkiye'nin kısıtı üç yönlü. NATO üyesi olarak Romanya ve Bulgaristan'ın ekonomik bölgesindeki saldırıya tepki vermek zorunda; arabulucu olarak faili adlandırmaktan kaçınmak zorunda; armatör ülkesi olarak da kendi filosunu korumak zorunda. Bloomberg'e dayanan USM'nin 9 Ağustos haberine göre Sahil Güvenlik bazı Novorossiysk seferleri için boğaz geçiş izinlerini geciktirdi. Ankara'nın elindeki tek fiziksel kaldıraç boğaz, ama o kaldıraç ilk önce kendi armatörünün seferini yavaşlatıyor.

Sırada ne var

Üç gösterge izlenecek. Birincisi Ortak Savaş Komitesi'nin bölge tanımı: 12 millik istisna korunursa piyasa NATO karasularına güvenmeyi sürdürür, daralırsa Romanya ve Bulgaristan limanlarına yaklaşım da primli hale gelir. İkincisi İstanbul Boğazı'ndan günlük geçiş: sitenin izlediği IMF PortWatch serisinde 23–27 Eylül'de günde 45–60 gemi geçti; 38'in altı Karadeniz seferlerinin kısıldığını gösterir. Üçüncüsü Ekim turundan çıkacak metnin kapsamı: yalnızca tahıl gemilerini mi, yoksa Türk sahipli kısa mesafe kuru yük filosunu da mı koruyor.

Talay okuması: en olası yol (%55) saldırıların seyrek ama sürmesi, moratoryumun askıda kalması. Bu yolda faturayı küçük Türk armatörü ödemeye devam eder; teminat süreleri kısalır, mürettebat maliyeti artar, Tuna seferleri azalır. Dar kapsamlı karşılıklı bir düzenleme (%25) primi düşürür, ama Rusya'nın 2022 modeline itirazı Ekim'de imza ihtimalini zayıflatıyor. Saldırıların Türk ekonomik bölgesine yaklaşması (%20) Ankara'yı arabuluculuktan korumacı adımlara iter ve boğaz geçişlerini doğrudan etkiler.