İçeriğe geç
Kerkük petrol sahasındaki Baba Gurgur'da yerden sızan gazla yanan alevler, arka planda tepede askerî araç ve askerler

VI Enerji Politiği ve Arz Güvenliği·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Kerkük hattı açıldı, kara rotasının tavanını boru değil yedek varil çiziyor

Irak 17 Kasım'da 2014'ten beri kapalı federal hattan Ceyhan'a günde 120 bin varil basmaya başladı. Hedef 500 bin varil. Ama Irak ekimde 4,6 milyon varil üretti; sürdürülebilir kapasitesine yalnız 270 bin varil kaldı.

Türkiye ve Çevresi Masası · 18 Kasım 2026 · 8 dk okuma · 16 kaynak

Talay Insight Analiz MasasıYZ destekli analiz, editör kontrolünden geçmiştirSorumlu yayıncı: Lu Apps LLCDoğruluk karnesiDüzeltme talebi

Kerkük sahasındaki Baba Gurgur ebedî ateşi, 11 Mart 2005 — arşiv fotoğrafı, temsilîFotoğraf: Chad.r.hill / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Önemi

Gürültü: Kerkük–Ceyhan hattı on yıl sonra açıldı, kara rotası Hürmüz'ün yerini alıyor. Sinyal: kuzeyin tavanını boru değil Irak'ın yedek varili çiziyor. UEA'ya göre Irak ekimde 4,6 milyon varil üretti, kapasitesi 4,87 milyon. Aradaki 270 bin varil, federal hattın 380 bin varillik artış hedefinden küçük. Kuzeye giden her yeni varil büyük olasılıkla Basra'dan kayıyor. Türkiye için asıl kanal transit geliri değil; 750 bin varilde bile yıllık gelir tek aylık enerji faturasının yaklaşık %5'i.

Etkiler

  • Reuters'a göre 960 kilometrelik federal hat 17 Kasım'da günde 120 bin varille açıldı. Hedef 500 bin varil; 1 Ağustos anlaşmasındaki asgari akış 750 bin varil.
  • UEA'nın kasım raporuna göre Irak ekimde günde 4,6 milyon varil üretti; OPEC+ hedefi 4,43, sürdürülebilir kapasite 4,87 milyon varil. Yedek pay 270 bin varil, kota aşımı 170 bin varil.
  • SOMO'ya göre transit ücreti varil başına 1,62 dolar. Talay hesabıyla 750 bin varilde yıllık gelir yaklaşık 443,5 milyon dolar; ekimde tek ayda ödenen enerji faturası 8,3 milyar dolardı.

Gürültü

Kerkük hattı on yıl sonra açıldı, kara rotası Hürmüz'ün yerini alıyor

Sinyal

Kuzeyin tavanını boru değil Irak'ın yedek varili çiziyor

Sinyal ve Gürültü ›

Kerkük hattı açıldı, kara rotasının tavanını boru değil yedek varil çiziyor haritası

Gürültü hatta, sinyal kuyuda

Manşet tek cümle: Irak on yılı aşkın süredir kapalı federal hattı açtı. Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayr 17 Kasım'da pompalamanın günde 120 bin varille başladığını açıkladı. Hedef 500 bin varil. Daily Sabah'a göre bakan, kuzey rotasının petrolü iskontosuz pazarlamaya izin verdiğini söyledi. Hürmüz'de aynı gün bir LPG tankeri ikinci kez vuruldu. Okur iki haberi yan yana koyunca kara rotasının boğazın yerini aldığını düşünüyor.

Talay'ın okuması farklı. Sütun VI'nın sorusu hangi eşikten sonra akışın durduğu. Bu hatta o eşik borunun çapında değil. Hattın kapasitesi The National'a göre 1,2, Enerji Bakanı Bayraktar'a göre 1,4 milyon varil. Bugünkü akış bunun yarısına bile yaklaşmıyor. Bağlayıcı kısıt üç yerde: Irak'ın yedek varili, Ceyhan'ın depolama devri ve Bağdat ile Erbil arasındaki siyasi pay.

1 · Yedek varil 270 bin, hedef artış 380 bin

UEA'nın 13 Kasım raporu kısıtı rakamla veriyor. Irak'ın ham arzı ekimde 4,06 milyondan 4,6 milyon varile çıktı. Sürdürülebilir kapasite 4,87 milyon varil. Kuyuda kalan pay 270 bin varil. Federal hattın 120 binden 500 bine çıkması ise 380 bin varillik ek akış istiyor. Talay hesabıyla hedefin en az 110 bin varili kapasiteden değil, başka bir rotadan gelmek zorunda.

O rota Basra. Kurdistan 24'ün 2 Kasım'da aktardığı Kuzey Petrol Şirketi kaynağına göre Ceyhan'a giden 500 bin varilin yaklaşık 200 bini zaten kamyonla kuzeye taşınan Basra hamıydı. Kerkük payı 125 bin, Kürdistan payı 175–200 bin varildi. Bu rakamı hiçbir yetkili teyit etmedi. Federal hattaki 120 bin varilin ne kadarı yeni üretim, ne kadarı Kürdistan hattından kayan Kerkük petrolü? Bunu da kimse açıklamadı.

Kota da ikinci bir duvar. UEA'ya göre Irak ekimde OPEC+ hedefini günde 170 bin varil aştı. Kuzeyde yeni üretim, aşımı büyütür. Kaydırma ise kotayı korur ama Irak'ın toplam ihracatını artırmaz. Reuters'ın değerlendirmesi de aynı noktada duruyor: net etki, hacmin mevcut sevkiyatlara ek gelip gelmemesine bağlı. Talay bu yüzden federal hattı arz artışı olarak değil, yedek rota olarak okuyor.

2 · Ceyhan'da tank devri ve siyasi pay

Boru Ceyhan'da biter, kısıt orada başlar. Pipeline & Gas Journal'a göre BOTAŞ'ın Ceyhan'daki ham petrol depolama kapasitesi 11,1 milyon varil. Genişleme 2028'den önce devreye girmiyor. Talay hesabıyla günde 750 bin varillik giriş bu tankları yükleme olmadan yaklaşık 15 günde doldurur. Iraq Oil Report'a göre 3 Ağustos'ta Ceyhan'dan kalkan Valpiave 600 bin varilin biraz üstünde yük taşıdı. Bu boyutta kargoyla 750 bin varil, ayda yaklaşık 37 yükleme demek.

Bu kısıt teorik değil. Shafaq'a göre 3 Ekim 2025'te Kürdistan akışı durdu. Kuzey Petrol Şirketi kaynağı nedeni Ceyhan tanklarının dolmasına bağladı; bakanlık teknik arıza dedi. Kürdistan Doğal Kaynaklar Bakanı da Kasım 2025'te şunu söyledi: ihracat her gün Ceyhan'daki boş tank hacmine göre dalgalanıyor. Aynı tanklar Tüpraş'a da besleme yapıyor; SOMO 3 Ağustos'ta depodan Tüpraş'a 250 bin varil gönderdi.

Siyasi pay da kırılgan. Ceyhan akışının yaklaşık yarısı Kürdistan hattından geliyor. The National'a göre Mart 2026'da bu akış durdu; Bağdat Erbil'i, Erbil milis saldırılarını suçladı. Erbil ayrıca Bağdat'ın ocaktan beri gümrük sistemi gerekçesiyle ambargo uyguladığını öne sürdü. Federal hat bu bağımlılığı azaltıyor. Ama iki hat birlikte çalışmadan akış 750 bin varillik eşiğe ulaşamaz.

3 · Türkiye için transit küçük, fiyat büyük

SOMO Genel Müdürü Ali Nizar el-Şatari'ye göre yeni anlaşmada transit ücreti varil başına 1,62 dolar. Bu ücret BOTAŞ'ın işletme ve bakım maliyetini karşılıyor. Talay hesabıyla 120 bin varilde yıllık gelir yaklaşık 71 milyon, 750 bin varilde 443,5 milyon dolar. Bloomberg HT'ye göre Türkiye yalnız ekimde 8,3 milyar dolarlık enerji ithal etti; artış yıllık %71,7. Tam kapasitede bile transit geliri tek aylık faturanın yaklaşık %5'i.

Tahkim yükü de bu ölçekte okunmalı. Hydrocarbon Processing'e göre Paris'teki tahkim Türkiye'nin Irak'a net 1,5 milyar dolar borçlu olduğuna hükmetti. Bu tutar 750 bin varillik transitin yaklaşık 3,4 yıllık gelirine denk (Talay hesabı). Bayraktar tahkimi uzun vadeli boru hattı müzakeresinin parçası saydı. Ara anlaşma Ağustos 2027'de doluyor.

Türkiye için asıl kanal fiyat ve tedarik yakınlığı. EPDK'nın ağustos raporuna göre Irak, 553.812 tonla Rusya'dan sonra ikinci petrol tedarikçisiydi. Kuzey rotası bu varili Hürmüz riskinden ayırıyor. Brent vadeli 17 Kasım'da 93,50 dolardan kapandı; TCMB'nin 12 Kasım'da yükselttiği 2027 varsayımı 86,7 dolar. Kuzey hattı aradaki 6,8 dolarlık farkı çözemiyor. Ekim bütçesinde faiz gideri yıllık %91,4 arttı; enerji fiyatı enflasyon üzerinden o faize bağlanıyor.

4 · Eşik, ikinci tur ve çürütücü

Zincir üç halkada ilerliyor. Federal hat tırmandıkça kuzey hacmi Basra'dan kayar, Irak'ın toplam ihracatı günde 3,4 milyon varil civarında kalır. Kuzey 750 bin varile yaklaştıkça Ceyhan'ın tank devri bağlayıcı olur. Bu noktada Hürmüz'de yeni bir aksama kuzeye taşınamaz ve doğrudan Brent'e geçer. Türkiye bu aksamayı transitle değil, enerji faturası ve TCMB'nin petrol varsayımıyla öder.

Talay bu okumaya %50 olasılık veriyor. Çürütücü somut. Irak Petrol Bakanlığı'nın kasım verisi toplam ihracatı 3,4 milyon varilin belirgin üstünde gösterirse kuzey hacmi kaydırma değil ektir. UEA'nın aralık raporu Irak'ın sürdürülebilir kapasitesini 4,87 milyonun üstüne çıkarırsa yedek varil kısıtı gevşer. Ceyhan'da üç ay boyunca depo kaynaklı akış kesintisi bildirilmezse tank devri eşiği beklediğimizden geniştir.

Sınırları da yazıyoruz. Ceyhan'a giden 500 bin varillik toplam akışı resmî kaynak doğrulamadı. Irak makamları federal hattın pompa istasyonu kapasitesini ve onarım takvimini açıklamadı. 750 bin varilin asgari mi azami mi olduğu kaynaklarda çelişiyor.

Olasılıklar

Senaryolar

SenaryoOlasılıkTetikleyiciPiyasa etkisi
H1Kuzey büyür, toplam yerinde%50Federal hat 300–500 bin varile tırmanır, ama hacim Basra ve Kürdistan hattından kayar; Irak'ın toplam ihracatı 3,4 milyon varil civarında kalır.Ceyhan 750 bin varillik eşiğe yaklaşır, Irak arzı büyümez; kuzey Hürmüz'e karşı bir yedek rota olur, ikame değil.
H2Kuzey takılır%30Pompa istasyonu, tank devri ya da Bağdat–Erbil anlaşmazlığı Ceyhan akışını 500 bin varilin altında tutar.Federal hat Kürdistan hattının yerini doldurur ama toplamı büyütmez; 750 bin varillik taahhüt Ağustos 2027'ye kadar erişilemez kalır.
H3Hürmüz kapanır, kuzey tavana dayanır%20Umman kıyısındaki tanker saldırıları ve Bahreyn hattı tırmanır, Basra yüklemeleri belirgin düşer.Kuzey 750 bin varili aşmaya zorlanır ama yedek varil ve 11,1 milyon varillik depo akışı sınırlar; açık fiyata geçer.

Modül A

Kısıt Matrisi

YAPISAL ORT. 3,8 · OPERASYONEL ORT. 3,0Yapısal kısıtlar baskın: sonuç, aktörlerin tercihlerinden çok bu sınırlarla belirlenir.

Yapısal kısıtlarkalıcı · iradeden bağımsız

  • Irak'ın yedek varili

    5/5

    UEA'ya göre Irak ekimde 4,6 milyon varil üretti, sürdürülebilir kapasitesi 4,87 milyon. 270 bin varillik pay, federal hattın 380 bin varillik artış hedefinden küçük.

  • Ceyhan depolama kapasitesi · Türkiye

    4/5

    BOTAŞ'ın Ceyhan'daki ham petrol depolaması 11,1 milyon varil; genişlemenin ilk altı tankı 2028'de devreye giriyor. 750 bin varilde tanklar yüklemesiz yaklaşık 15 günde dolar.

  • OPEC+ kotası

    3/5

    Irak ekimde hedefini günde 170 bin varil aştı. Kuzeyde yeni üretim aşımı büyütür; kaydırma ise kotayı korur ama toplam ihracatı artırmaz.

  • Tahkim borcu ve anlaşma vadesi · Türkiye

    3/5

    Paris tahkimi Türkiye'nin Irak'a net 1,5 milyar dolar borçlu olduğuna hükmetti; 1 Ağustos ara anlaşması Ağustos 2027'de doluyor.

Operasyonel sürtünmegeçici · zamanla çözülür

  • Bağdat–Erbil siyasi payı haftalar

    4/5

    Ceyhan akışının yaklaşık yarısı Kürdistan hattından geliyor. Mart 2026'da bu akış durdu; Bağdat Erbil'i, Erbil milis saldırılarını suçladı.

  • Yükleme temposu günler

    3/5

    600 bin varillik kargoyla 750 bin varil ayda yaklaşık 37 yükleme demek; Ekim 2025'te akış tanklar dolunca durmuştu.

  • Kamyonla taşınan Basra hamı haftalar

    3/5

    Kurdistan 24'e göre Ceyhan'daki 500 bin varilin yaklaşık 200 bini kamyonla kuzeye taşınan Basra petrolü; bu hacim kalıcı boru kapasitesi değil.

  • Resmî veri eksikliği haftalar

    2/5

    500 bin varillik toplam akışı ve federal hattın pompa istasyonu kapasitesini hiçbir resmî kaynak doğrulamadı; eşik hesabı haber kaynaklarına dayanıyor.

Modül B

Sinyal ve Gürültü

SİNYAL %71 · GÜRÜLTÜ %29

Modül C

Varlık Sınıfı ve Pozisyonlama Çıkarımları

Varlık sınıfıMaruziyetAktarım kanalıH1H2H3BeklenenKanaatVadeİzlenecek
EmtiaBrent ön vade eğrisiKuzey rotası toplam arzı büyütmediği için Hürmüz aksaması doğrudan fiyata geçer−0++−0,10●●●0–3 ayBrent vadelinin 100 dolar ve 86,7 dolar eşikleri
EmtiaAkdeniz'e teslim orta-ağır ham petrol farkıCeyhan'a Irak varili arttıkça Akdeniz'de ekşi ham arzı bollaşır−++0,00●●●3–12 aySOMO'nun aylık Ceyhan satış hacmi
Navlun ve sigortaDoğu Akdeniz orta boy tanker navlunu750 bin varil ayda yaklaşık 37 yükleme ister; Ceyhan çıkışlı tonaj talebi artar+−+++0,60●●●0–3 ayCeyhan aylık yükleme sayısı ve depo kaynaklı kesinti bildirimleri
DövizTürk lirasıEnerji faturası cari dengeye ve kura geçer; transit geliri bunu dengelemez00−−−0,40●●●3–12 ayKasım dış ticaretinde enerji ithalatının 8 milyar dolar eşiği
Egemen borçTürkiye dolar cinsi egemen borçPetrol varsayımı aşılırsa enflasyon tahmini ve faiz yükü artar00−−0,20●●●3–12 ayTürkiye 5 yıllık CDS ve Brent'in 86,7 dolara uzaklığı
Egemen borçIrak dolar cinsi egemen borçBütçe gelirinin yaklaşık %90'ı petrole bağlı; kuzey rotası Hürmüz riskini kısmen azaltır+−−−−0,20●●●3–12 ayIrak Petrol Bakanlığı aylık ihracat verisi ve Basra yüklemeleri
HisseTürk rafineri sektörüIrak varili Ceyhan deposundan boruyla gelir; tedarik Hürmüz riskinden ayrışır+0−+0,30●●●3–12 ayEPDK aylık raporunda Irak'tan ham petrol ithalatı

Okuma: ++ güçlü yapısal destek · + destek · 0 nötr · − baskı · −− güçlü baskı. “Beklenen”, senaryo olasılıklarıyla ağırlıklandırılmış yöndür. H1: Kuzey büyür, toplam yerinde · H2: Kuzey takılır · H3: Hürmüz kapanır, kuzey tavana dayanır.

Varlık sınıfı düzeyinde, senaryoya koşullu genel analizdir. Belirli bir menkul kıymet, fiyat hedefi ya da işlem zamanlaması içermez; kişiye özel yatırım tavsiyesi değildir (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu).

İkinci tur etkiler

Peki sonra ne olur?

Başlangıç

Irak 17 Kasım'da federal Kerkük–Ceyhan hattını günde 120 bin varille açtı, hedef 500 bin varil. UEA'ya göre Irak ekimde 4,6 milyon varil üretti; sürdürülebilir kapasitesine yalnız 270 bin varil kaldı.

  1. 1

    Irak ihracat rotasıhaftalar içinde

    Federal hat tırmandıkça kuzey hacminin büyük kısmı Basra'dan ve Kürdistan hattından kayar. Irak'ın toplam ihracatı günde 3,4 milyon varil civarında kalır; Ceyhan'ın payı büyür, toplam arz büyümez.

    İzlenecek: Irak Petrol Bakanlığı'nın kasım ve aralık ihracat verisi; UEA aralık raporunda Irak arzı ve kapasitesi

  2. 2

    Ceyhan depolama ve yüklemehaftalar içinde

    Kuzey akışı 750 bin varile yaklaştıkça BOTAŞ'ın 11,1 milyon varillik tankları bağlayıcı olur. Yükleme temposu ayda yaklaşık 37 kargoya çıkmazsa akış depo dolduğu için kesilir.

    İzlenecek: SOMO'nun aylık Ceyhan satışı (temmuzda 7 milyon varil) ve depo kaynaklı akış kesintisi bildirimleri

  3. 3

    Enerji faturası ve enflasyonaylar içinde

    Kuzey tavana dayandığında Hürmüz'deki yeni bir aksama kara rotasına taşınamaz ve Brent'e geçer. Türkiye bunu transit gelirle değil, enerji faturası ve TCMB'nin 86,7 dolarlık petrol varsayımıyla öder.

    İzlenecek: Kasım ve aralık dış ticaretinde enerji ithalatı (ekimde 8,3 milyar dolar) ve Brent'in 86,7 dolara uzaklığı

Zinciri kıran

Irak yeni üretim kapasitesini devreye alıp sürdürülebilir kapasiteyi 4,87 milyon varilin belirgin üstüne çıkarırsa kuzey hacmi kaydırma değil ek olur. İran'la anlaşma Hürmüz'ü normalleştirirse kuzeyin önemi yedek rota düzeyine iner.

Tetikleyiciler

İzlenecek eşikler

GöstergeEşikBugünAnlamı
Brent ham petrol (vadeli)> 100—Brent 17 Kasım'daki 93,50 dolardan 100 doların üstüne çıkarsa kuzey rotası Hürmüz aksamasını taşıyamıyor demektir; Türkiye'nin aylık enerji faturası 8,3 milyar doların üstünde kalır
Brent ham petrol (vadeli)< 86,7—Brent TCMB'nin 2027 varsayımının altına inerse enerji kanalı enflasyon tahminine baskı yapmayı bırakır; kuzey hattının Türkiye için önemi tedarik yakınlığına iner

Kaynaklar

  1. Asharq Al-Awsat — Iraq resumes crude oil pumping for export purposes via pipeline to Türkiye
  2. Daily Sabah — Iraq resumes oil pumping for export purposes via pipeline to Türkiye
  3. UEA — Oil Market Report, November 2026
  4. Kurdistan 24 — Iraq's Ceyhan oil exports hit 500,000 barrels
  5. Pipeline & Gas Journal — Turkey's BOTAS to quadruple Ceyhan crude storage capacity
  6. Hydrocarbon Processing — Turkey says Iraq seeks 750,000 bpd capacity on Kirkuk-Ceyhan oil pipeline
  7. Zawya (Reuters) — Iraq's SOMO sells about 42 mln barrels of oil in July, director general says
  8. Gulf News — Iraq, Turkey agree one-year oil pipeline deal targeting 750,000 barrels a day
  9. Iraq Oil Report — Turkey pipeline deal sets challenging target for Iraqi oil exports
  10. Shafaq News — Kurdistan oil exports stopped as Ceyhan hits capacity
  11. Rudaw — Iraqi official says Kurdistan Region's daily oil exports total 200k barrels
  12. The National — Kurdistan government disputes claim it halted Iraqi oil exports
  13. Bloomberg HT — Bakan Bolat: Ekim ayında ihracat 25,9 milyar doları aştı
  14. CNBC-e — Türkiye'nin petrol ithalatı ağustosta 4,5 milyon tonu aştı
  15. Bigpara — TCMB Başkanı Fatih Karahan yılın son Enflasyon Raporu'nu açıkladı
  16. Investing.com — Brent Oil Futures Historical Data
Paylaş

Kaynak ve doğrulama kuralları: metodoloji · Hata bildirimi: iletişim

İlgili raporlar