Pekin askıyı yazdı, ateşkesin bütün saatleri 10 Ocak'ta çakışıyor

Açık soru kapandı, yerine daha kısa bir saat geldi

9 Kasım'a kadar masanın açık sorusu Pekin'in askıyı yazıp yazmayacağıydı. Reuters'ın The Star'da yayımlanan haberine göre Çin Ticaret Bakanlığı o gün kısa bir açıklamayla askıyı 10 Ocak 2027'ye uzattı ve başka ayrıntı vermedi. Uzatma, Ekim 2025'te genişletilen kısıtları kapsıyor; bunlar orta ve ağır nadir toprakları, endüstriyel elmasları ve lityum pil teknolojisini içeriyordu.

The National'ın 10 Kasım tarihli haberine göre Çin Maliye Bakanlığı aynı paket içinde ABD mallarına uygulanan %24'lük tarifeyi de iki ay askıya aldı. %10'luk vergi ise yürürlükte kalıyor. Washington tarafında ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), Çin'in denizcilik ve lojistik sektörüne yönelik 301. madde soruşturmasından doğan önlemleri askıya alan metni Federal Register'a verdi. Aynı habere göre ABD, Çin mallarına tanınan 178 tarife muafiyetini de uzattı.

Bir yıllık ateşkes iki aylık vadeye dönüştü

Busan'da Ekim 2025'te kurulan ateşkes 12 aylıktı. Outlook India'nın 25 Eylül tarihli haberine göre 24 Eylül'deki Washington zirvesi ateşkesi yalnızca iki ay uzattı; Pekin bu kararı 9 Kasım'da kendi metnine geçirdi. ESSEC'ten Phillippe Le Corre aynı haberde durumu tek cümleyle özetliyor: "The extensions are getting shorter and shorter."

Kısa vade artık bir takvim sorunu. ABD Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun (BIS) iştirak kuralı askısı, yani kara listedeki şirketlerin %50'den fazla sahip olduğu iştirakleri de kısıta sokan kuralın askısı, 5 Kasım'da 10 Ocak 2027'ye uzatılmıştı. Çin'in nadir toprak askısı ve %24'lük tarife askısı da şimdi aynı güne bağlandı. Önceki raporumuzda ele aldığımız Pentagon'un DFARS yasağı ise 1 Ocak 2027'de, yani bu tarihten 9 gün önce başlıyor.

Washington'un iç hesabı da gergin. The National'a konuşan eski bir üst düzey ABD'li yetkiliye göre Hazine ve Beyaz Saray, Çin'in kritik mineral, tarım alımı, GE motoru ve Boeing taahhütlerini birlikte izliyor. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer de Çin'in tarım, nadir toprak ve kritik mineral taahhütlerini tam uygulamasının önemli olduğunu söyledi. Teslimat oranı konusundaki ABD hesabı, yani taahhüdün yaklaşık üçte ikisi, 11 Kasım itibarıyla bağımsız olarak doğrulanamadı.

Pekin kozu yalnızca madende tutmuyor

Pekin ateşkesi uzatırken kur cephesinde ters yönde çalışıyor. investingLive'a göre Çin Merkez Bankası 10 Kasım'da dolar/yuan referans kurunu 6,7167'de belirledi; Reuters anketinin tahmini 6,6655'ti. Fark yaklaşık 512 baz puan, yani merkez bankası yuanın piyasanın beklediğinden daha zayıf açılmasını istiyor. Aynı kaynağa göre banka 3 Kasım'da döviz zorunlu karşılık oranını 15 Kasım'dan geçerli olmak üzere %4'ten %6'ya çıkardı.

Bu iki adım birlikte okununca Pekin'in ateşkesten beklentisi görünüyor. %10'luk vergi duruyor, yuanın değerlenmesi frenleniyor ve nadir toprak askısı 60 günlük vadeyle yenileniyor. Her biri ayrı bir kaldıraç; hiçbiri kalıcı bir taviz değil. Washington ise karşılığında tarım ve mineral teslimatını ölçüyor, ama elindeki ölçüm de tartışmalı.

Washington'un çip kozu ise büyüyor

Tayvan'ın ekim verisi pazarlığın öbür tarafını gösteriyor. Focus Taiwan'ın 9 Kasım tarihli haberine göre ada ekimde 96,76 milyar $ ile rekor ihracat yaptı, artış %58,9 oldu. Entegre devre ihracatı %63 artışla 31,17 milyar $'a çıktı. ABD'ye ihracat 32,93 milyar $ ile toplamın %34'ünü oluşturdu.

Yapısal kayma ocak–ekim toplamında görünüyor. Tayvan Maliye Bakanlığı'na göre ABD'nin ihracattaki payı %31,7 ile 36 yılın, Çin ve Hong Kong'un payı %23,8 ile 27 yılın en düşüğünde. Yapay zekâ sunucu zinciri Çin'den uzaklaştıkça Washington'un ihracat kontrolüyle kapattığı kapı daha değerli hâle geliyor. Pekin'in nadir toprak kozu ise her 60 günde bir yenilenmesi gereken bir kaldıraca dönüşüyor.

Piyasa bu farkı henüz fiyatlamıyor. Focus Taiwan'a göre Taiex 10 Kasım'da 1.050,22 puan, yani %2,52 yükselip 42.711,92'de kapandı ve işlem hacmi 1 trilyon NT$'ı buldu. Endeks 6 Kasım'da 39.701,64'e kadar düşmüş, Ulusal Finansal İstikrar Fonu aynı gün devreye girmişti. Yükselişin ne kadarının ateşkese, ne kadarının fon müdahalesine bağlı olduğu ayrıştırılamadı.

Sigorta merceği ve Türkiye kanalı

Bu hikâyede kısıt prim değil, vade. 60 günlük bir askı, tedarikçiye ve alıcıya 2027 sonrası teslimat için fiyat ve teminat yazdırmıyor. Nadir toprak tedarik kesintisi için ticari alacak ya da kesinti teminatında prim veya teminat eşiği gösteren kamuya açık bir veriye 11 Kasım itibarıyla ulaşılamadı. Tezi çürütecek gelişme şu olur: Shenzhen zirvesinde askının en az 12 aya taşınması ya da Çin'in lisans sürecine yazılı bir takvim koyması.

Türkiye için kanal dolaylı ama tarihli. Askı 10 Ocak'ta biterse, Ekim 2025 kısıtlarındaki yabancı menşe kuralı, Çin kaynaklı nadir toprak içeren üçüncü ülke ürünlerini de lisansa bağlayabilir. Bu durumda mıknatıs kullanan Türk otomotiv ve beyaz eşya yan sanayii Avrupa ve Japonya ile aynı lisans kuyruğuna girer. Bu etkiyi ölçen bir 2026 verisi bulunamadı; 2 aylık vade, kuyruk riskini yılda bir yerine her 60 günde bir gündeme getiriyor.