Petrolde kısıt hamdan ürüne ve tampona kaydı, bedeli Akdeniz ödüyor

Manşet 100 $ diyor, kısıt başka yerde

Manşette iki şey var: Hürmüz'de neredeyse her gün vurulan tankerler ve 100 $'ın etrafında dolaşan Brent. Straits.live'ın 5 Ekim özetinde aktardığı TradeWinds verisine göre İran bir haftada 11 gemiyi vurdu. Aynı kaynağa göre boğazdan günlük geçiş savaş öncesindeki 85'ten 27 Eylül'de 1'e kadar indi. Fiyat bu tabloya yükselişle yanıt vermedi. Investing.com verisine göre ICE Brent vadelisi 5 Ekim'i %2,05 düşüşle 100,32 $'dan kapattı, 6 Ekim tablosunda 98,69 $'a geriledi.

Sinyal fiyatın düzeyinde değil, dağılımında. Aramco 5 Ekim'de kasım yüklemeleri için Arab Light'ın Asya resmi satış fiyatını varil başına 3 $ indirdi ve Umman/Dubai ortalamasının 5 $ altına çekti. Resmi satış fiyatı, Aramco'nun her ay gösterge fiyata eklediği ya da düştüğü farktır. The National'a göre piyasa 5 $'lık artış bekliyordu; Arabian Post'a göre bu Haziran 2020'den beri en derin iskonto. Aynı kararla Kuzeybatı Avrupa ve Akdeniz fiyatı 3 $ yükseldi, ABD fiyatı değişmedi. Aynı varil Asya'da ucuzladı, Akdeniz'de pahalandı.

Bu rapor üç kaymayı okuyor. Kısıt ham petrolden rafine ürüne geçti; ikinci bir şoku karşılayacak stratejik tampon 1982'den beri en ince düzeyinde; OPEC+ kotası artık bağlayıcı değil. 3 ve 4 Ekim tarihli iki raporumuz, ablukanın petrolü yeniden dağıttığını ve Rus dizelinin piyasadan çekildiğini yazdı. Bu metin o iki hattın 6 Ekim itibarıyla Akdeniz'de nasıl birleştiğine bakıyor.

Kısıt 1 · Rota fiyatlanıyor, Akdeniz prim ödüyor

Aramco'nun fiyat ayrışması bir rota hesabı. The National'ın 5 Ekim haberine göre Aramco Doğu-Batı boru hattındaki akışı yeniden başlattı ve ihracatı üç kapıdan yapıyor: Basra Körfezi'ndeki Ras Tanura, Kızıldeniz'deki Yanbu ve Mısır'ın Akdeniz kıyısındaki Sidi Kerir. Arabian Post'a göre Avrupa ve Akdeniz fiyatındaki 3 $'lık artış Yanbu yüklemelerinin yeniden başlamasının ardından geldi. Yanbu'dan Sidi Kerir'e ya da Süveyş'e giden varil Hürmüz'e hiç uğramıyor. Aramco bu güvenli rotanın değerini Avrupa ve Akdeniz alıcısına yansıtıyor.

Asya tarafında hesap tersine işliyor. Arabian Post'a göre çok büyük ham petrol tankerinin, yani yaklaşık 2 milyon varil taşıyan VLCC'nin günlük kirası 5 Ekim'de 1,2 milyon $ civarındaydı; bir yıl önce 80.000 $ dolayındaydı. Kaba hesapla 30 günlük bir seferde yalnızca kira, 2 milyon varillik kargoya varil başına yaklaşık 18 $ ekler. Aramco Asyalı alıcının teslim maliyetindeki bu sıçramayı 5 $'lık iskontoyla kısmen telafi ediyor. The National'a göre Aramco eylül ortasında Asyalı alıcılara yaklaşık 100 milyon varil sattı; hedef pazar payı.

Güvenli rota da kırılgan. Baird Maritime'ın 29 Eylül haberine göre Doğu-Batı hattı 11 Eylül'de İHA saldırıları sonrası kapandı ve 22 Eylül'de yeniden açıldı. Sidi Kerir de 10 günlük duraklamanın ardından 22 Eylül'de yüklemeye döndü. Kpler hattın akışını yaklaşık 2,65 milyon varil/gün olarak tahmin ediyor; saldırı öncesi düzey 5,5 milyon varildi ve tam dönüş bir ay daha sürebilir. Avrupa'ya yansıyan 3 $, tek bir boru hattının ve Kızıldeniz'in güvenliğine biçilen fiyat.

Kısıt 2 · Ham toparlanıyor, ürün toparlanmıyor

Oilprice'ın 6 Ekim'de aktardığı Kpler ve Vortexa verisine göre Körfez ham petrol ihracatı eylülde savaş öncesinin %91'ine döndü. Ham, kondensat ve LPG birlikte %81'de; rafine ürün ihracatı ise yalnızca %60'ta. Suudi ihracatı ağustostaki 4,2 milyon varil/günden eylülde 6,6 milyona çıktı. Vortexa'ya göre toplam akış eylülde 19,2 milyon varil/gündü, savaş öncesi 23,6 milyondu. Varil geri geliyor; dizel ve jet yakıtı gibi işlenmiş ürün gelmiyor.

Ürün açığının ikinci kaynağı Rusya. AP'nin 5 Ekim haberine göre Ukrayna Savunma Bakanlığı saldırıların Rus rafinaj kapasitesinin %51'ini devre dışı bıraktığını iddia etti; rakam bağımsız doğrulanamadı. Daha sağlam ölçü IEA'dan geliyor: aynı habere göre Rus dizel üretimi yaklaşık %30 düştü. Anadolu Ajansı'na göre Moskova 30 Eylül'de üreticilerin dizel ve gemi yakıtı ihracat yasağını 31 Ekim'e uzattı; daha geniş yakıt ihracat yasağı 31 Ocak 2027'ye kadar sürüyor.

Bu tabloda OPEC+ kararı arzı değiştirmiyor. The National'a göre 7 çekirdek üye 4 Ekim'de kasım için ortak kotayı günde 31 milyon varilde sabit tuttu ve çoğu üye kotasının altında üretiyor. The Moscow Times'a göre grup ağustosta günde 25 milyon varil üretti, şubattaki savaş öncesi düzeyin yaklaşık 5 milyon varil altında. Kotayla üretim arasındaki yaklaşık 6 milyon varillik boşluk, kısıtın masada değil boru hattında, tanker kirasında ve rafineride olduğunu gösteriyor. Bir sonraki toplantı 1 Kasım'da.

Eşik · Tampon inceldi, ikinci şoka yer daraldı

Rigzone'un 5 Ekim haberine göre ABD Stratejik Petrol Rezervi, yani hükümetin kriz anı için tuttuğu ham petrol stoku, 25 Eylül'de 283,8 milyon varile indi. Bu 22 Ekim 1982'den beri en düşük düzey ve 714 milyon varillik kapasitenin %39,69'u. Rezerv bir yılda 122,9 milyon varil, yani %30,2 eridi.

Ortak tampon da büyük ölçüde harcandı. Rigzone'a göre IEA'nın 11 Mart'ta açıkladığı 400 milyon varillik ortak salımın 325 milyon varili ekim başına kadar kullanıldı; bu taahhüdün %81'i. ABD'nin bu paketteki payı 172 milyon varil. G7 ayrıca 4 ay içinde 100 milyon varillik ham petrol ve dizel salımında uzlaştı. IEA paketinden kalan yaklaşık 75 milyon varil, Vortexa'nın verdiği günlük 23,6 milyon varillik savaş öncesi Körfez ihracatının ancak 3 gününe denk geliyor.

Washington tampona takasla zaman kazandırıyor. Rigzone'a göre 40 milyon varillik yeni takas ihalesinde teklifler 6 Ekim'de kapanıyor; teslimat kasım ve aralıkta Big Hill ve Bryan Mound depolarından yapılacak. Takasta şirketler ödünç aldığı varili ek prim varilleriyle geri veriyor. Bu bugünkü arzı artırıyor, ama iade edilecek variller 2027'de piyasadan yeniden çekilecek. Eşik açık: SPR 283,8 milyon varilin altına indikçe Yanbu ya da Bab-ül Mendeb'deki ikinci bir kesintiye devletin yanıt süresi kısalıyor.

İkinci tur · Akdeniz'den Türkiye pompasına

Ürün açığı ile rota primi Akdeniz'de buluşuyor ve Türkiye bu havzanın en açık ithalatçılarından biri. Daily Sabah'ın aktardığı Kpler verisine göre Rusya'nın Türkiye dizel ithalatındaki payı 2025'teki %85'ten Ağustos 2026'da %20'ye indi. Rus akışı yılın başındaki 200.000 varil/günün üzerinden 80.000 varile geriledi. Boşluğu Hindistan 120.000 varil/günün üzerinde, ABD 90.000 varil/günle doldurdu; ikisi de 2017'den beri rekor.

Yeni tedarik daha uzun ve daha riskli rotadan geliyor. Hindistan dizeli Bab-ül Mendeb ve Süveyş üzerinden, ABD dizeli Atlantik'i aşarak geliyor. 5 Ekim'de Suudi destekli Yemen hükümeti San'a harekâtını başlattı ve Bab-ül Mendeb kıyısında kazanım ilan etti; Husiler bu iddiayı reddetti. Türkiye'nin yeni dizel koridoru böylece doğrudan çatışma hattından geçiyor. Aramco'nun Akdeniz'e yansıttığı 3 $ da Suudi ham petrolü işleyen her Akdeniz rafinerisinin girdi maliyetini yükseltiyor; ithal ürün ve rafineri hammaddesi aynı yönde pahalanıyor.

Pompada artık vergi tamponu yok. Haber Ekspres'e göre eşel mobil 1 Ekim'de sona erdi ve motorin litresine 3,60 TL zam geldi. Habertürk'ün aktardığı TÜİK verisine göre motorin eylülde aylık %12,93 ile en çok artan kalemler arasındaydı; ulaştırma grubu aylık %2,79 ile en hızlı artan ana gruptu. Yıllık enflasyon 5 Ekim'de açıklanan veriyle %29,73'e indi, ama bu düşüş gıdadaki aylık %0,20'lik gerilemeden geldi.

TCMB 22 Ekim'de toplanıyor. Motorindeki artış ekimde taşımacılık hizmetlerine ve gıda dağıtım maliyetine yayılırsa, eylüldeki %1,84'lük aylık TÜFE düşük bir taban olarak kalır ve faiz indirimi alanı daralır. Enerji faturasının bu kez ham petrol fiyatından değil ürün priminden büyümesi, Brent 100 $'ın altına inse bile pompanın neden inmediğini açıklıyor.

Bu okumayı ne çürütür

Tezimiz, kısıtın ekim ve kasımda ham petrolde değil, rafine üründe ve tamponda kalacağı; bu yolu %55 olasılıkla en olası görüyoruz. Birinci çürütücü: Kpler ve Vortexa'nın ekim verisinde Körfez rafine ürün ihracatı savaş öncesinin %80'ini aşarsa ürün kısıtı tezi zayıflar. İkinci çürütücü: Rusya 31 Ekim'de dizel ihracat yasağını uzatmaz ve Türkiye'nin Rus dizeli ithalatı 200.000 varil/güne dönerse Akdeniz ürün primi okuması çöker.

Üçüncü çürütücü: Aramco aralık fiyatlarında Asya iskontosunu 2 $'ın altına daraltır ve Akdeniz primini geri alırsa rota primi okuması yanlışlanır. Ters yönde risk de net: Yanbu hattında ya da Bab-ül Mendeb'de doğrulanmış bir kesinti H2'yi öne çıkarır. O durumda 283,8 milyon varillik SPR ve IEA paketinden kalan yaklaşık 75 milyon varil ilk haftalarda belirleyici olur.