Abluka petrolü yok etmiyor, yeniden dağıtıyor; kısıt artık poliçede

Gürültü sıfır varilde, sinyal fiziksel primde

Manşetteki rakam sıfır: Briefs'in 1 Ekim'de aktardığı uydu takibine göre İran eylülde ABD ablukası altında tek varil ham petrol yükleyemedi. Bloomberg, Kpler ve Vortexa'nın 3 ayrı takibi aynı sonucu verdi; ağustosta yükleme günde yaklaşık 250.000 varildi. Şubatta başlayan savaşın 8'inci ayında İran sevkiyatı ilk kez tamamen durdu.

Piyasa bu 250.000 varili kaybetmedi, başka limanlardan geri aldı. Gulf News'in aktardığı Kpler verisine göre İran hariç bölge ham petrol ihracatı eylülün son haftasında günde 19,5 milyon varile çıktı. Savaş öncesi düzey 17 milyon varildi; hacim eski seviyeyi 2,5 milyon varil aşmış görünüyor.

Fiyat ise başka bir şey söylüyor: Oilprice'ın 2 Ekim analizine göre fiziksel kargoyu fiyatlayan Dated Brent 120 $'ın üzerine çıkarken ICE Brent vadelisi 101 $ civarında kaldı. Dated Brent, önümüzdeki 10 ila 30 gün içinde yüklenecek gerçek kargonun fiyatıdır; vadeli kontrat ise ileri tarihli kâğıt teslimattır. Aradaki yaklaşık 19 $'lık makas, varilin var olduğunu ama teslimatın pahalılaştığını gösteriyor. The National'a göre ön ay vadeli 2 Ekim'i 102,25 $'dan, WTI ise %1,9 düşüşle 91,11 $'dan kapattı.

Kısıt boğazdan poliçeye taşındı

Eylülde fiziksel olarak sıfıra inen tek akış, ağustosta günde 250.000 varil olan İran akışı. The National'a göre Suudi Arabistan'ın Hürmüz üzerinden sevkiyatı ağustostaki yaklaşık 1 milyon varilden eylülde günde 2,9 milyon varile çıktı. Bu dönüş henüz yarım kaldı, çünkü şubattaki savaş öncesi düzey günde 7,3 milyon varildi. Gulf News'e göre bölge ham petrolünün yaklaşık %40'ı artık boğazı atlıyor; savaştan önce bu oran %17'ydi.

Irak ise 3 Ekim'de başka bir yol seçti. Asharq Al-Awsat'a göre devlete ait Irak Petrol Tankerleri Şirketi kendi VLCC'siyle, yani çok büyük ham petrol tankeriyle, 2 milyon varili Hürmüz'den geçirdi. Şirket bunu onlarca yıldır ilk benzer operasyon olarak tanımladı; 2 milyon varillik geçiş, Irak'ın İran'dan önceden aldığı izne dayanıyor. Tahran eylülde kendi varilinden 1 tanesini bile satamadı, ama boğazdan hangi bayrağın geçeceğine hâlâ o karar veriyor.

Kısıtın yeni adresi sigorta: Insurance Business'ın 2 Eylül haberine göre harp riski primi savaştan önce gemi değerinin %0,15–0,25'iydi, 28 Şubat'tan sonra %3–10 aralığına çıktı. Harp riski primi, çatışma bölgesine giren gemi için sefer başına ödenen ek sigorta bedelidir; 150 milyon $'lık bir tankerde %10, tek sefer için 15 milyon $ demek. Aynı habere göre ABD Hazinesi'nin yaptırım ofisi OFAC 24 Ağustos'ta 3 İranlı kuruluşu adlandıran uyarılar yayımladı. Sigortacılar artık yaptırımlı bir kuruma geçiş ücreti ödendiğinde teminatı düşüren model maddeler kullanıyor ve brokerlar her seferde 2 ayrı uyum kontrolü yapıyor.

Aynı kayma Rus gölge filosunda da işliyor; bu filo, yaptırımlı petrolü zayıf denetimli ya da sahte bayraklarla taşıyan ve ortalama 19 yaşında olan tanker ağıdır. Lloyd's List'e göre Rusya temmuzdan bu yana bu filodan 86 tankeri kendi bayrağına geçirdi; gemilerin çoğu Kamerun, Sierra Leone ve Ekvator Ginesi sicillerinden geldi. Bluewin'in aktardığı CREA verisine göre sahte bayraklı Rus gölge filo gemisi Ekim 2025 ile Haziran 2026 arasında 101'den 45'e indi, Rus sicili ise %36 büyüyerek 382 gemiye ulaştı.

Newsweek'e göre AB 670'ten fazla gölge filo gemisini yaptırım listesine aldı, ama AB harekâtlarının son aylarda bindiği 6 gemide el koyma olmadı. Geçerli Rus bayrağı gemiye çıkmayı hukuken zorlaştırıyor; geriye sigorta belgesi, liman erişimi ve 19 yaşındaki filonun kaza sorumluluğunu taşıyan bayrak devleti kalıyor. Hürmüz'de de Baltık'ta da yaptırım, 2026'da el koymadan poliçeye ve bayrak sorumluluğuna kayıyor.

Kritik eşikler rakamla

Birinci eşik İran'ın kuyusunda ve rakamı 1,8 milyon varil. Gulf News'e göre depolar dolduğu için İran üretimini, iç tüketimi ancak karşılayan günde yaklaşık 1,8 milyon varile kısmak zorunda kalabilir; bu bir tahmin ve resmî veriyle doğrulanamadı. Kuyu kapatma başlarsa abluka gevşese bile ihracatın ağustostaki 250.000 varile hızla dönmesi zorlaşır.

İkinci eşik Hürmüz'ün sigortalanabilirliği: Suudi sevkiyatının şubattaki 7,3 milyon varillik düzeyin yarısını, yani günde 3,65 milyon varili aşması, boğazın ticari olarak sigortalanabilir kaldığının ilk somut kanıtı olur. Üçüncü eşik fiziksel prim: Dated Brent ile vadeli arasındaki 19 $'lık makasın 10 $'ın altına inmesi teslim kısıtının gevşediğini gösterir.

OPEC+ ikinci planda: 7 çekirdek üye bugün, 4 Ekim'de kasım kotalarını çevrim içi görüşüyor ve sonuç bu rapor yazılırken açıklanmamıştı. Oilprice'ın aktardığı beklenti kotaların sabit kalması; çekirdek üreticiler ağustosta günde 25 milyon varil üretti, bu savaş öncesinin yaklaşık 5 milyon varil altında. Fiili üretim kotanın 5 milyon varil altındayken karar arzı değil, 2027 temel kota pazarlığını etkiler.

Dördüncü eşik Avrupa'nın gaz tamponu: EnergyRiskIQ'ya göre AB depoları 3 Ekim'de %72,3 dolulukta; 5 yıllık mevsim normu %92,0, açık 19,7 puan ve yaklaşık 216.700 GWh. 1 Kasım'a kadar %90 için günde 6.714 GWh basılması gerekiyor, mevcut hız 2.724 GWh ve bu gerekenin yaklaşık %41'i. Global Energy Flow'a göre 2026 için esnetilmiş hedef %80 ve 14 günlük hızla 1 Kasım'da ancak %78,1'e ulaşılıyor. Aynı kaynağa göre 28 Şubat'ta Hürmüz'ün kapanması Orta Doğu LNG'sini Avrupa'dan çekti; yani gaz açığı da aynı boğazın faturası.

İkinci tur etkiler ve Türkiye

Yeniden dağıtımın bedeli hacimde değil teslim maliyetinde birikiyor: 19 $'lık fiziksel prim rafineriye ulaşan her kargoya biniyor. Bu prim, vadeli fiyatın 2 Ekim'deki 102,25 $'lık görece sakin seviyesini yanıltıcı kılıyor.

Türkiye bu zincirin son halkası: AA'ya göre enerji ithalatı faturası ağustosta %33,8 artışla 6,464 milyar $'a çıktı. Bir yıl önce fatura yaklaşık 4,83 milyar $'dı. Aynı ay ham petrol ithalatı miktar olarak %1,1 azalarak yaklaşık 2,84 milyon tona indi. Fatura hacimle değil fiyatla şişti; 19 $'lık fiziksel kargo primi de aynı kanaldan dış dengeye geçer. Avrupa'nın 19,7 puanlık depo açığı kış LNG kargoları için rekabeti artırıyor ve Türkiye o kargolar için yarışan 1 ithalatçı.

Bu okumayı ne çürütür

Tezimiz şu: abluka arzı yok etmiyor, yeniden dağıtıyor ve kısıt poliçeye kayıyor; bu yolu %55 olasılıkla en olası görüyoruz. Bölge ihracatı ekimde günde 17 milyon varilin altına inerse ve kayıp İran dışındaki bir kaynaktan gelirse yeniden dağıtım tezi çöker. Dated Brent ile vadeli arasındaki makas 2 hafta boyunca 5 $'ın altında kalırsa kısıtın poliçede olduğu iddiası zayıflar.

AB ya da İngiltere 2026 sonuna kadar Rus bayraklı bir tankere el koyarsa bayrak değişiminin koruma sağladığı okuması yanlışlanır. Husilerin 3 Ekim'de Riyad'daki 1 Aramco tesisini vurduğu iddiası ise Reuters'a göre Suudi makamlarınca doğrulanmadı. Aramco üretim ya da yükleme aksaması duyurursa kısıt yeniden fiziksel hâle gelir ve H2 senaryosunun olasılığı yükselir.