Petrol piyasasında veri sisi, iki büyük arz kaynağı aynı hafta bulanıklaştı

Aynı boğaz, üç ayrı rakam

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Al Jazeera'nın 28 Eylül haberine göre Hürmüz'den günde yaklaşık 13 milyon varil ham petrol geçtiğini söyledi. Hazine Bakanı Scott Bessent aynı boğaz için günde 15–22 milyon varillik bir aralık verdi. Gemi takip şirketi Kpler'in verisi ise eylül ortalamasını günde 7,4 milyon varil gösteriyor. Savaş öncesindeki olağan akış günde yaklaşık 20 milyon varildi; yani en düşük resmi rakam bile takip verisinin yaklaşık 1,8 katı.

Kpler'in haftalık verisi de 13 milyonluk resmi anlatıyı desteklemiyor. OE Digital'in Kpler ön verisine dayanan haberine göre 20 Eylül'de başlayan haftada 25 Eylül itibarıyla 33,7 milyon varil çıktı; önceki tam haftada rakam 49,2 milyon varildi. Anadolu Ajansı'na göre Trump 29 Eylül'de son günlerde boğazdan tarihte görülmemiş miktarda petrol çıkarıldığını öne sürdü ve bunu destekleyen bir akış rakamı açıklamadı.

Transponder kapanınca sayım da kapanıyor

13 milyon ile 7,4 milyon arasındaki farkın bir bölümü ölçüm yönteminden geliyor. Gemiler konumlarını AIS adlı otomatik tanımlama sistemiyle, yani transponder denen 1 verici cihazla yayımlıyor; cihaz kapatılınca gemi takip ekranından düşüyor. Windward'ın günlük özetine göre 27 Eylül'de Hürmüz'den 24 gemi geçti ve bunların 14'ü sinyali kapalıyken geçti. Bu, geçişlerin %58'inin AIS tabanlı sayımda görünmediği anlamına geliyor. Straits.live'ın aktardığı IMF PortWatch kaydı ise son veri olarak 20 Eylül'deki 1 geçişi gösteriyor.

Bu yüzden 7,4 milyonluk takip verisi gerçek akışın alt sınırı, 13–22 milyonluk resmi aralık ise kanıtı açıklanmamış bir üst iddia olarak okunmalı. Al Jazeera'ya göre Körfez'in toplam ihracatı eylülde günde 12,8 milyon varile çıktı; bu, 28 Şubat'tan beri en yüksek düzey ama şubattaki 18,8 milyonun altında. Bu 12,8 milyonun ne kadarının boğazdan, ne kadarının boru hatlarıyla çıktığı da tek bir seriden okunamıyor.

Moskova perdeyi yasayla çekti

Putin 29 Eylül'de Rus enerji verisini kamuya açıklanamaz bilgi sayan kararnameyi imzaladı. Anadolu Ajansı'nın Rusya'nın resmi hukuki bilgi portalına dayandırdığı habere göre kapsam en az 8 başlık içeriyor. Bunlar arasında rafineri işleme hacmi, ürün çıktısı, ihracatın miktarı ve fiyatı, alıcı ve aracı kimlikleri, ödeme yöntemleri, tanker rotaları, terminaller ve toplu gümrük istatistikleri var; kurumlara uygulama kuralları için 10 gün verildi.

Rusya üretim ve ihracat istatistiklerini Nisan 2022'den beri kademeli olarak yayından kaldırıyordu; kararname 4 yılı aşan bu eğilimi yasal zorunluluğa çevirdi. Barents Observer'ın Kasım 2024 haberine göre benzer bir taslak, fiyat tavanını aşan ihracat düzenlerini gizlemek amacıyla Kremlin'e gönderilmişti. Sonuç Hürmüz'dekiyle aynı: Rus rafineri kayıpları ve ihracatı 10 gün sonra yalnızca gemi takibi ve uydu görüntüsüyle tahmin edilebilecek. Oysa aynı araçlar Hürmüz'de 24 geçişin 14'ünü kaçırıyor.

Fiyat başlığı izliyor, kontrat da değişiyor

Ölçüm bulanıkken fiyat başlıklara tepki veriyor ve 29 Eylül bunun örneği oldu. Anadolu Ajansı'na göre Brent'in aralık kontratı sabah 09:59'da %1,6 artışla 99,42 $'a çıktı; gerekçe ABD ve İran'dan gelen çelişkili açıklamalardı. Arakçi o gün Katarlı arabuluculara, 4–5 günde atılacak adımları ve 7. günde başlayacak müzakereyi içeren öneriyi iletti. Adı açıklanmayan ABD'li bir yetkili yaptırım gevşemesinin nükleer taviz karşılığında değerlendirilebileceğini söyledi, Trump ise böyle bir teklif yapmadığını açıkladı; 1 günde 2 zıt mesaj çıktı.

Akşam yön değişti ve AA'ya göre Brent 2,94 $ (%2,8) düşüşle 102,35 $'dan kapandı. Bu kez gerekçe 2 arz haberiydi: Suudi Doğu-Batı hattının dönüşü ve Hürmüz'de artan tanker hareketi. Yani doğrulanamayan aynı akış, 1 gün içinde hem yükselişin hem düşüşün gerekçesi oldu.

Ayrıca 99,42 $ ile 102,35 $ aynı kontratın fiyatı değil. Vadeli kontrat, petrolün belirli bir ayda teslimi için bugünden anlaşılan fiyattır ve her kontratın 1 son işlem günü vardır. Kasım teslimli Brent 30 Eylül'de doluyor; manşetlerdeki Brent 1 Ekim'den itibaren aralık kontratını gösterecek. AA kapanış haberinde kontrat ayını belirtmiyor, ancak 2,94 $'lık düşüş önceki kapanışı yaklaşık 105,29 $ yapıyor ve bu kasım kontratıyla uyumlu. Aralık kontratının 28 Eylül kapanışı ise 97,83 $'dı; iki kontrat arasındaki fark 7,46 $.

Yakın teslimin uzak teslimden pahalı olduğu bu duruma backwardation, yani ters eğim deniyor; 7,46 $'lık fark piyasanın kıtlığı bugüne ait bir sorun olarak fiyatladığını gösteriyor. Dolayısıyla 1 Ekim'de manşet fiyatın yaklaşık 7 $ düşük görünmesi bir rahatlama değil, kontrat değişimi olacak. Aralık kontratının 29 Eylül kapanışı açtığımız 2 kaynakta yer almadığı için farkın o günkü değeri doğrulanamadı.

Tahran'ın saati, Türkiye'nin faturası

Anadolu Ajansı'na göre dolar 29 Eylül'de İran'ın serbest piyasasında %3,84 artışla 2,542 milyon riyale çıktı; 1 gün önce 2,4 milyon riyaldi. Bu hız, Tahran'ın neden 7 günlük bir takvim önerdiğini açıklıyor. Washington yaptırım gevşemesini nükleer tavize bağladıkça zaman İran'ın aleyhine işliyor ve her çelişkili açıklama kuru 1 günde yüzde birkaç puan oynatabiliyor.

Türkiye ham petrolü Brent'e endeksli fiyattan ithal ediyor; fatura doğrulanamayan akışa göre değil, 102,35 $'lık başlık fiyatına göre kesiliyor. Fiziksel yükler yakın teslim fiyatları üzerinden fiyatlandığı için 1 Ekim'deki kontrat geçişi faturayı 7,46 $ ucuzlatmaz. Rus kararnamesi de Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor, çünkü ihraç edilen ürünün miktarı, fiyatı ve alıcı kimliği 10 gün içinde Rus tarafında kapalı veri olacak. Türkiye'nin Rusya'dan motorin alımı bundan sonra yalnızca 2 kaynaktan, Türk gümrük verisi ve gemi takibinden izlenebilecek. Bu alımın güncel hacmi rapora dayanak olan 5 olay kaydının hiçbirinde yer almıyor ve burada doğrulanamadı.

Önümüzdeki 10 gün için 3 gösterge var. Birincisi, aralık kontratının 28 Eylül kapanışı olan 97,83 $'ın altına inip inmediği. İkincisi, Windward sayımında sinyali kapalı geçiş oranının %58'in üzerine çıkıp çıkmadığı. Üçüncüsü, 10 günlük süre dolduğunda Rus kurumlarının hangi serileri yayından kaldırdığı.