Rus dizeli lisans aldı, darboğaz rafineri ve terminalde kaldı

Gürültü lisansta, kısıt rafineride

Manşet 9 Ekim akşamı Washington'dan geldi. Trump, Putin'le görüşmesinin ardından Rusya'nın hemen 300 bin tonun üzerinde dizel vereceğini, kasımda 500 bin ton, ardından 1 milyon ton ve rafinerilerin durumuna göre 3 milyon ton daha geleceğini yazdı. Newsweek'e göre Beyaz Saray toplamı 4,8 milyon ton olarak duyurdu; NBC'ye göre Hazine'nin yaptırım ofisi OFAC aynı gün 7 Nisan 2027'ye kadar geçerli geçici genel lisans yayımladı. Ertesi gün Anadolu Ajansı'na göre Rus hükümeti ihracat yasağını kısmen kaldırdı ve bu aşama için 500 bin tona izin verdi.

Rakamın kendisi küçük. Bizim hesabımızla ton başına yaklaşık 7,45 varille 4,8 milyon ton 35,8 milyon varil ediyor; Al Jazeera'nın aktardığı tahmine göre dünya günde yaklaşık 30 milyon varil dizel tüketiyor. Toplam paket bu yüzden küresel tüketimin 1,2 gününe denk geliyor. Bu raporun kısıtı lisans değil: Rus dizelinin piyasaya dönüşünü belirleyen, Ukrayna'nın vurduğu rafinerilerin ve yükleme terminallerinin bugünkü debisi.

Kısıt 1 · Lojistik: yükleme noktaları cephede

Lisansın yürürlüğe girdiği gece Ukrayna İHA'ları Rostov-na-Donu'daki Yug Rusi terminalini yaktı. Kyiv Post'a göre Novoşahtinsk rafinerisine bağlı terminalin yıllık tasarım kapasitesi yaklaşık 2,5 milyon ton; Rostov valisi bölge üzerinde 50'den fazla İHA düşürüldüğünü söyledi. Bizim hesabımızla bu terminal ayda yaklaşık 208 bin ton taşıyabiliyor, yani Moskova'nın 500 bin tonluk ilk diliminin %42'sini. Terminalin ne kadar süre kapalı kalacağı doğrulanamadı.

Kiev'in tutumu bu kanalı açık tutuyor. NBC'ye göre Zelenskiy, Rus petrol ve gaz hedeflerine saldırıları ancak Rusya aynı şartı kabul ederse durduracağını söyledi ve lisansı açık bir zayıflık olarak niteledi. Ukrayna'nın 8 Ekim'de 2.500 km uzaklıktaki Omsk rafinerisini 2. kez vurması, menzilin artık tüm Avrupa Rusyası'nı kapsadığını gösteriyor. Lisans yaptırım kısıtını kaldırdı, ama yüklemenin fiziksel güvenliğini kaldırmadı.

Kısıt 2 · Arz güvenliği: ihracat yasağının eşiği

Eşik rafineri çıktısında. Al Jazeera'nın aktardığı Windward ve Vortexa verisine göre Rus dizel ve gaz yağı ihracatı ilk çeyrekte günde 850 bin varilken üçüncü çeyrekte 190 bin varile, yani %78 düştü. Rusya üçüncü çeyrekte ilk kez benzin, dizel ve gaz yağı ithal etti. Ukrayna Savunma Bakanlığı rafineri kapasitesinin yarısından fazlasını devre dışı bıraktığını söylüyor; bu iddia bağımsız olarak doğrulanamadı ve Rus resmî verisi 29 Eylül kararnamesiyle kapalı. Putin ise saldırıların Rusya'ya GSYH'nin %1'ine mal olduğunu kabul etti.

Moskova'nın kararı bu eşiği aşmadan geldi. The Moscow Times'a göre Novak 2 Ekim'de yasağı uzattıklarını, ancak dizel üretimi iç talebi aşarsa kısmi açılışı değerlendireceklerini söylemişti. 8 gün sonra hükümet açıklaması kararı Putin–Trump mutabakatına bağladı, üretim koşuluna değil. Novak üretimin hem iç piyasaya hem ihracata yeteceğini söyledi; Al Jazeera'ya konuşan eski IEA yöneticisi Neil Atkinson ise Rusya'nın bu hacmi kısa vadede iç arzı kısarak çıkarabileceğini değerlendirdi. Paketin son ve en büyük dilimi olan 3 milyon ton da açıkça rafinerilerin durumuna bağlandı.

Bizim hesabımızla 9 Ekim duyurusundaki ilk iki dilim, yani 800 bin ton, kasım sonuna kadar yaklaşık 6 milyon varil eder; bu yaklaşık 52 günde günlük 115 bin varil demek. Bu hız ilk çeyrekteki Rus ihracatının yaklaşık %14'ü, Türkiye'nin 2025'te tek başına Rusya'dan aldığı günlük 281 bin varilin %41'i.

İkinci tur · Dizel faturası ve Türkiye

Fiyat kanalı ilk günde tepki verdi ama yön değiştirmedi. NBC'ye göre dizel vadelileri 9 Ekim'de %4 düştü, yine de yıl başından beri %110'un üzerinde yukarıda. CBS'e göre ABD'de dizelin galon fiyatı 8 Ekim'de 6,28 $, rekor 22 Eylül'de 6,53 $; Al Jazeera rekoru eylülde 6,52 $ olarak veriyor. Alhurra'ya göre Avrupa dizel vadelisi 8 Ekim'de Hürmüz saldırılarıyla %6 yükselmişti. Brent vadeli de Investing.com verisine göre 9 Ekim'i 104,72 $'dan kapattı.

Türkiye halkası doğrudan. Reuters'ın Baird Maritime'da yayımlanan haberine göre Türkiye 2025'te dizel ithalatının %85'ini Rusya'dan aldı. Yasakla bu pay ağustosta %20'ye indi ve boşluğu günde 120 bin varilin üzerindeki Hindistan ve 90 bin varillik ABD sevkiyatı doldurdu. Lisans ucuz Rus dizeline dönüş kapısını açıyor, ama iki riskle: lisans 7 Nisan 2027'de bitiyor ve Al Jazeera'ya göre eylülde imzalanan 2026 yaptırım yasası Rus petrolünün en büyük 5 alıcısına %100 tarife imkânı tanıyor. Lisansın bu tarife riskini kapsayıp kapsamadığı doğrulanamadı.

Çürütücü

Bu tez iki gelişmeyle çürür. Birincisi, gemi takip verisi Rus dizel ve gaz yağı ihracatının kasım ortalamasında günde 400 bin varili aştığını gösterirse, kısıt rafineri değil gerçekten yaptırımdır ve lisans arzı açmıştır. İkincisi, Rus hükümeti 31 Ekim'de yasağı yeniden sıkılaştırmaz ve aralıkta 1 milyon tonluk dilim takvimde başlarsa, terminal saldırılarının akışı kesme gücü abartılmış demektir. Tersine, Moskova kasımda ihracatı yeniden kısarsa okumamız güçlenir.