Rus dizeli piyasadan çekildi, G7 stoğu yalnızca zaman satın alıyor

Kayıp varil Rusya'da

Dizel fiyatındaki rekorun kaynağı ham petrol değil, rafineri. IRU'ya göre AB'de ağırlıklı ortalama dizel fiyatı 17 Eylül'de litre başına 2,26 €'ya çıktı ve 27 Şubat'tan beri %38 arttı. Aynı dönemde Brent bahar zirvesinin altında kaldı; makas, sorunun damıtma kapasitesinde olduğunu gösteriyor.

Kapasiteyi en çok kaybeden ülke Rusya. Moscow Times'ın aktardığı Bloomberg verisine göre Rus dizel ihracatı yaz saldırılarından önce günde yaklaşık 1 milyon varildi, bugün sıfıra yakın. Ukrayna geçen hafta Rus rafinaj kapasitesinin %45'inden fazlasını devre dışı bıraktığını açıkladı. Yılda yaklaşık 15 milyon ton işleyen Volgograd rafinerisi 2 Ekim'de yeniden vuruldu.

Moskova bu kaybı ham petrolle telafi ediyor. Rus deniz yolu ham ihracatı 27 Eylül'e kadarki 4 haftada günde 3,71 milyon varile, son haftada 3,99 milyon varile çıktı. Ham ve ürün ihracatının toplamı ise ayda yaklaşık 28 milyon tona indi. Yani Rusya varili satıyor ama en pahalı ürünü, dizeli, satamıyor.

Yasak uzuyor, ikame zayıf

Anadolu Ajansı'na göre Rus hükümeti 30 Eylül'de üreticilerin dizel, gemi yakıtı ve gazyağı ihracatına yönelik yasağı 31 Ekim'e uzattı. Daha geniş yakıt ihracat yasağı 31 Ocak 2027'ye kadar sürüyor. Gerekçe hasat döneminin iç talebi; Moscow Times'a göre benzin fiyatı ocaktan bu yana %21 arttı.

Öteki geleneksel kaynak da kapalı. IRU'ya göre Orta Doğu'nun dizel ihracatı ağustosta günde 390.000 varile, savaş öncesinin yaklaşık dörtte birine indi. Breakwave'e göre Suudi Kızıldeniz limanlarından dizel ihracatı da rafineri saldırılarından sonra belirgin düştü. Bu iki kayıp, açığın büyük bölümünü ABD'nin sırtına yüklüyor.

G7 salımı neyi satın alıyor

RTÉ'ye göre G7 liderleri 2 Ekim'de 100 milyon varil dizel ve ham petrolü 4 ay içinde, hemen başlayarak salmayı kabul etti; dizelin önemli kısmı ilk 20 günde verilecek. Bu öncesinde Al Jazeera'ya göre ABD 180 günde 120 milyon varil dizel istemiş, Fransa 50 milyon varil dizel ve 50 milyon varil ham petrolden oluşan karşı öneri getirmişti. RTÉ'ye göre Trump, Fransa ve Almanya stoklarını salmazsa ABD dizel ihracatını yasaklamakla tehdit etmişti.

Hesap basit: 100 milyon varil 4 aya, yani yaklaşık 120 güne yayıldığında günde ortalama yaklaşık 0,83 milyon varile denk geliyor. Bu, kaybolan yaklaşık 1 milyon varillik Rus dizel ihracatından bile az. Salımın bileşimi ve ülke payları açıklanmadığı için dizelin net payı doğrulanamadı. Piyasa yine de tepki verdi: The National'a göre Brent 2 Ekim'de %2,89 düşerek 99,35 $'a indi.

Salım bir köprü, kalıcı arz değil. Stoklar bittikten sonra açığı kapatacak ya Rus rafinerilerinin onarımı ya da Körfez çıkışlarının açılması. İkisi de 4 ayda garanti değil.

Sistemik kısıt tanker ve ihracat kapısında

Breakwave'in 30 Eylül analizine göre ABD günde 1,57 milyon varil dizel ihraç ediyor; bu, deniz yoluyla taşınan dizelin %20'si. Avrupa geçen ay Avrupa dışı dizel ithalatının yaklaşık %45'ini ABD'den aldı, Brezilya ağustostan beri ithalatının üçte ikisini, Brezilya dışındaki Latin Amerika ise %76'sını. ABD'nin olası bir ihracat yasağı, G7 salımının sağladığı rahatlamadan daha büyük bir kaynağı tek hamlede kapatır.

İkinci kısıt taşıma kapasitesi. Breakwave'e göre büyük ürün tankerleri olan LR2 filosunun %69'u şu anda ham petrol taşıyor. Ham petrol navlunu dizel navlununun çok üzerinde kaldıkça bu gemiler temiz ürüne dönmüyor. Orta Doğu ve Asya'dan gelecek yedek dizel daha uzun yol gerektirdiği için tam da bu gemilere ihtiyaç var. Breakwave'e göre ihale savaşını yoksul ithalatçılar kaybedecek.

Sigorta tarafında Karadeniz'deki Rus limanları için eylül sonu harp primi verisi doğrulanamadı; temmuz–ağustos verisi 2 Ekim'deki Avrasya analizimizde ele alındı. Kural değişmiyor: hat, prim taşınamaz hâle gelmeden kapanmaz. Dizelde ise hattı kapatan prim değil, ihracat yasakları ve yanlış sınıfta çalışan tanker filosu.

Türkiye için okuma

Türkiye motorinde ithalata bağımlı bir ekonomi; Rus arzı, Orta Doğu arzı ve ABD ihracatı aynı anda daraldığında bedeli fiyat ve navlunla öder. AB'de litre başına 2,26 €'yu gören dizel fiyatı, ithal ürün maliyeti üzerinden pompaya geçer. G7 salımı 20 günlük ilk dilimde bir nefes aldırabilir, ama 31 Ekim sonrası Rus yasağının yönü ve ABD ihracat kararı, 4. çeyrek akaryakıt faturasının asıl belirleyicisi olacak.