Savaş istisnası ayrı pazara dönüşüyor, doğu kanadında kapasiteyi kamu garantisi açıyor

Gürültü ve sinyal

Manşet NATO'nun doğu kanadında yeni bir sigorta pazarının doğduğu. Bloomberg'in 5 Kasım'da aktardığına göre Litvanya'nın en büyük sigortacısı Lietuvos Draudimas mayıstan beri 100'den fazla işletmeyle savaş teminatı sözleşmesi imzaladı. Estonya'da Seesam'ın konut müşterisi eylülde ağustosun 3 katına çıktı; ev için ek prim yılda 10 € kadar düşük.

Sinyal fiyatta değil, kapasitenin kaynağında. 2022'den sonra bölgeden çekilen uluslararası reasürörler ancak EBRD ve ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kurumu (DFC) desteğiyle döndü. Piyasa standardı, sigortalı varlığın cepheden en az 100 km uzakta olmasıydı; EBRD bu mesafeyi yarıya indirebildi.

Standart poliçe savaşı dışarıda bırakıyor

Ayrı bir pazar doğmasının nedeni hukuki. Londra Yüksek Mahkemesi temmuzda Nord Stream AG'nin Lloyd's Insurance Company ve Arch liderliğindeki sigortacılardan istediği 580 milyon €'yu reddetti. Mahkeme 4 olası faili tek tek inceledi ve savaşın her senaryoda önemli bir neden olduğuna hükmetti; faili belirlemeye gerek görmedi.

Bu karar dolaylı nedensellik dili taşıyan her mülk poliçesinde savaş istisnasını güçlendiriyor. Letonya Sigortacılar Birliği 25 Mayıs'ta askerî dron hasarının standart poliçelerde genellikle kapsanmadığını yazdı. Birlik, ek teminatın tek tek değerlendirildiğini, sınırlı kaldığını ve standart primden belirgin biçimde pahalı olduğunu belirtti.

Talep bu boşluğa akıyor. Sunly, Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya'daki güneş parklarını toplam 600 milyon €'luk değerle savaş taşmasına karşı sigortaladı. Telia ekimde Litvanya'daki veri merkezleri dahil altyapısını 50 milyon €'ya kadar teminat altına aldı. Sunly'ye göre birkaç büyük banka terör ve sabotaj teminatını artık standart şart olarak istiyor.

Kapasiteyi kamu bilançosu açıyor

Ukrayna'daki tablo, garantinin kapasiteyi nasıl çoğalttığını rakamla gösteriyor. EBRD 13 Ekim'de Aon'un yönettiği garanti fonunu 110 milyon €'dan 150 milyon €'ya çıkardı, çünkü ilk tutar tamamen kullanılmıştı. Bu garanti MS Amlin'in yaklaşık 10.000 poliçede 500 milyon €'yu aşan teminat yazmasını sağladı.

Çarpan en az 4,5; tükenen 110 milyon €'luk garantinin her 1 €'su 4 €'dan fazla özel teminat taşıdı. Primler şimdiye kadar hasarı aştı ve reasürör garantiye hiç başvurmadı. Kârlı iş garantisiz yazılmıyor; çünkü reasürör ortalama hasarı değil, tek gecede birikebilecek kuyruk hasarını fiyatlıyor.

Polonya'nın ihracat kredi kurumu KUKE de aynı mantıkla çalışıyor. Avrupa Komisyonu Nisan 2025'te Ukrayna içi taşımacılık için 1,5 milyar €'luk devlet destekli reasürans planını onayladı; KUKE savaş riskinin %80'ini üstleniyor, plan 30 Haziran 2027'de bitiyor. Bu onay 2025 tarihlidir; planın güncel kullanım oranı doğrulanamadı.

Faiz özel sermayeyi neden uzak tutuyor

ABD Hazinesi verisine göre 3 aylık bono getirisi 6 Kasım'da %4,19, 10 yıllık getiri %4,86'ydı. Bu getiri, modellenebilen afet riskine giren sermayeye risksiz bir taban kupon ödüyor. Howden Re'nin 2 Kasım'da aktardığı veriye göre sigorta bağlantılı işlemlerin yalnızca %11'i afet dışı riski kapsıyor.

Savaş hattının bilançosu bu sermayeyi çekmiyor. Marsh Re'ye göre Orta Doğu kaynaklı savaş, terör ve siyasi şiddet hasarı 2 milyar $'ı aştı; sınıfın yıllık brüt primi yaklaşık 2,5 milyar $ ve 2001'den beri ilk kez zarar yazıyor. Howden Re aynı hasarın 3 milyar $'ı geçebileceğini tahmin ediyor.

WTW mart ayında çatışma öncesi savaş kapasitesini yaklaşık 3,5 milyar $, terör kapasitesini 5 milyar $ olarak verdi. Kapasite yalnız Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da belirgin biçimde daraldı. Coğrafi genişleme senaryosunda yeni riske yazım durdurma emirleri geleceğini yazdı; Baltık talebi tam bu senaryonun sınırında büyüyor.

Karadeniz'de eşik navluna geçiyor

Teminat eşiğinin navluna nasıl geçtiğini Karadeniz gösteriyor. Londra piyasasının Ortak Savaş Komitesi eylülde listelenen riskli alanı Karadeniz'in tamamına genişletti; Türkiye, Bulgaristan, Romanya ve Gürcistan karasuları dışarıda kaldı. Türkiye Today'in 14 Ekim tarihli haberine göre alan yaklaşık 2,4 kat büyüyerek 411.200 km²'ye ulaştı.

Aynı habere göre savaş primi teklifleri gemi değerinin %0,6–1'ine çıktı, bir hafta önce %0,2–0,5'ti. 1,5 milyon $ değerinde 5.000 tonluk bir gemide %0,5 prim ton başına 1,5 $, %1 prim 3 $ ediyor. İstanbul–Köstence kıyı rotası yaklaşık 20.000 $ ek maliyet getiriyor ve bir brokere göre transit filonun yaklaşık %90'ı bu rotayı kullanıyor.

Kaynaklar arasında makas geniş. Aynı haberde isimsiz bir denizcilik kaynağı sigorta maliyetinin 3 ayda %1,5'ten %6'ya, navlunun ton başına 30 $'dan 100 $'a çıktığını söyledi. Bu rakam diğer kotaların çok üzerinde ve doğrulanamadı. RBC'ye göre Rus sigortacılar ağustosta Azak ve Karadeniz'de yük gemilerinin savaş riskini fiilen teminattan çıkardı.

Ne çürütür

Tezi 3 gelişme bozar. 1 Ocak 2027 broker raporlarında siyasi şiddet fiyatı %10'dan fazla düşerse ve Baltık'ta kamu garantisiz yeni konsorsiyum kapasitesi açıklanırsa, kapasitenin garantiye bağlı olduğu okuması çöker. Karadeniz savaş primi Aralık sonuna kadar gemi değerinin %0,25'inin altına inerse navlun zinciri zayıflar.

Üçüncü bozucu faiz tarafında. 3 aylık bono %3,5'in altına iner ve sigorta bağlantılı işlemlerde afet dışı riskin payı %11'den belirgin biçimde yükselirse, özel sermayenin savaş hattına faiz yüzünden girmediği iddiası zayıflar.