Zirve öncesi teknoloji cephesi: model damıtma suçlaması, Çin'in bellek atılımı ve ikinci aşama çip tarifeleri

Yeni cephe: modellerin kendisi

Nextgov ve The Register'ın aktardığına göre NSA, CISA ve FBI 8 Eylül'de ortak bir uyarı yayımladı ve DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun ile Z.AI'yi 2024'ten bu yana ABD'li şirketlerin modellerinden sahte hesaplar ve aracı servisler üzerinden milyarlarca token çekerek kendi modellerini eğitmekle suçladı. Çin Dışişleri Bakanlığı suçlamaları reddetti, Ticaret Bakanlığı karşılık verileceğini açıkladı.

Bu uyarı, teknoloji rekabetinin çip ve litografi erişiminden modellerin çıktılarına kadar genişlediğini gösteriyor. Donanım kontrolleri fiziksel sevkiyatlarla uygulanabilirken model çıktılarının kontrolü ticari API erişimine bağlı; bu nedenle ABD'li şirketlere şüpheli hesapların yanıtlarını fark ettirmeden bozmaları önerildi. Zirve öncesinde gelen uyarı, Washington'ın çip kontrollerinde gevşeme niyetinde olmadığı mesajını da taşıyor.

Bellek: kontrollere rağmen ilerleme

Korea JoongAng Daily'ye göre Çin'in en büyük DRAM üreticisi CXMT, yapay zekâ hızlandırıcılarında kullanılan yüksek bant genişlikli belleğin HBM3E sürümünü küçük ölçekte üretmeye başladı; Alibaba'nın T-Head birimi ve Cambricon ürünü test ediyor. SemiAnalysis'e dayanan habere göre önceki nesil HBM3'te verim yüzde 25 civarında. Samsung, SK Hynix ve Micron ise HBM4 aşamasında.

Seoul Economic Daily'ye göre CXMT'nin küresel DRAM gelir payı 2026'nın ikinci çeyreğinde ilk kez yüzde 10'a ulaştı. Çin'in Ağustos'ta yarı iletken ihracatının yüzde 129,8 artması da üretim kapasitesinin büyüdüğüne işaret ediyor. Tablo, ihracat kontrollerinin Çin'i durdurmak yerine yavaşlattığını ve rekabeti bellek gibi alanlara kaydırdığını gösteriyor.

Tayvan ve tarife pazarlığı

TSMC'nin Ağustos geliri yıllık yüzde 53,3 artışla 514,81 milyar Yeni Tayvan doları oldu. ABD Ticaret Bakanı Lutnick 2 Eylül'de ikinci aşama çip tarifelerini doğruladı; ABD'de üretim yapan şirketlerin gümrük ödemeyeceğini, üretimi başka yerde olanların bedel ödeyeceğini söyledi, ancak oran ve takvim açıklamadı. TechTimes'a göre TSMC için Arizona kapasitesine bağlı bir gümrüksüz ithalat oranı öngörülüyor.

Brownstein'ın 9 Eylül analizine göre zirvede ateşkesin bir yıl uzatılması en olası sonuç, ancak çip ihracat kontrollerinde gevşeme ve Nvidia'nın gelişmiş çiplerine izin beklenmiyor; 14 milyar dolarlık Tayvan silah satışı da askıda. Tayvan 2027 için rekor 1 trilyon Yeni Tayvan dolarlık savunma bütçesi açıkladı. Tayvan'ın elindeki en güçlü koz yarı iletken kapasitesi; en büyük kırılganlığı ise ABD–Çin yakınlaşmasında pazarlık konusu olma ihtimali.

Hukuki zemin ve pazarlık kozları

Tarife pazarlığının hukuki zemini de değişti. Trade Compliance Resource Hub'ın takibine ve Brownstein analizine göre ABD Yüksek Mahkemesi 20 Şubat 2026'da IEEPA dayanaklı tarifeleri iptal etti, Section 122 tarifeleri 24 Temmuz'da sona erdi; Çin'e Section 301 kapsamında yüzde 12,5 tarife uygulanıyor ve liman vinçlerine yönelik yüzde 100'lük tarife 10 Kasım'a ertelendi. Bu, yönetimin tarife aracını kullanma alanını daralttı ve sektörel ulusal güvenlik tarifelerini öne çıkardı.

Çin'in en güçlü kozu nadir toprak ihracat kontrollerindeki askı, ABD'nin kozu ise çip ve model erişimi. Bloomberg'e dayanan habere göre taraflar yaklaşık 30 milyar dolarlık ticarette karşılıklı tarife indirimini görüşüyor. Teknoloji kısıtlarının bu pazarlığın dışında tutulması, ticaret ateşkesinin uzasa bile teknoloji ayrışmasının süreceğine işaret ediyor.

Ne izlenmeli

24 Eylül zirvesinin ortak açıklamasında yapay zekâ ve çip kontrollerine yer verilip verilmediği, ikinci aşama çip tarifelerinin oranı ve kapsamı, CXMT'nin HBM3E verimine ilişkin yeni veriler ve Çin'in damıtma uyarısına somut bir karşılık verip vermediği izlenmeli. Biyogüvenlik alanında son on günde doğrulanmış yeni bir düzenleme bulunamadı; DNA sentezi tarama çerçevesine ilişkin kuralların Ekim'de yürürlüğe gireceği bilgisi birincil kaynaktan doğrulanamamıştır.