IV Makro Politika ve Borç Piyasaları
Eşel mobil sistem
Dünya petrol fiyatı ya da kur yükseldiğinde artışın bir kısmını akaryakıttaki özel tüketim vergisini düşürerek karşılayan vergi mekanizması.
Nasıl işler
Eşel mobil, akaryakıt fiyatındaki dalgalanmayı vergiyle karşılayan bir sistemdir. Rafineri çıkış fiyatı uluslararası petrol fiyatı ya da döviz kuru yüzünden yükselirse devlet özel tüketim vergisini (ÖTV) indirir. Böylece artışın bir kısmı pompaya yansımaz.
Son uygulama 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile başladı. Karar, 2 Mart 2026'dan itibaren benzin, motorin ve LPG'deki fiyat artışının yüzde 75'ine kadar ÖTV indirimi öngördü. Fiyat düştüğünde vergi aynı oranda geri yükseliyor, ama 2 Mart düzeyini aşamıyordu.
3 Temmuz 2026 tarihli karar sistemi kademeli olarak daralttı. İndirim oranı 31 Temmuz'a kadar yüzde 50'ye, 1 Ağustos ile 30 Eylül arasında yüzde 25'e indi. Fiyat düştüğünde ise verginin tamamı geri alınır hale geldi. Sistem 1 Ekim 2026'da yürürlükten kalkıyor.
Sistemin bedeli bütçeye yazılır: pompada görünmeyen artış, vazgeçilen vergi gelirine dönüşür. Vergi 2 Mart düzeyine geri döndüğünde o ürün için karar kendiliğinden sona erer. Vergi tabanı eridiğinde ise indirim alanı kalmaz ve dünya fiyatındaki artış doğrudan pompaya geçer.
Bizim için neden önemli
Eşel mobil, petrol şokunun enflasyona geçişini geciktiren bir tampondur; bedelini bütçe öder. Tampon kalktığında Brent ve kurdaki hareket pompaya daha hızlı ve daha tam yansır. Bu yüzden Hürmüz kaynaklı bir fiyat sıçramasının Türkiye enflasyonuna etkisini okurken önce tamponun açık olup olmadığına bakarız.