VI Enerji Politiği ve Arz Güvenliği
Gölge filo
Yaptırımları aşmak ya da güvenlik, çevre ve sigorta kurallarından kaçmak için belirsiz sahiplikle, çoğunlukla sigortasız ve konum sinyali kapalı çalışan tanker topluluğu.
Nasıl işler
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Genel Kurulu 6 Aralık 2023'te kabul ettiği A.1192(33) sayılı kararda bu gemileri tanımladı. Karara göre gölge filo, yaptırımları aşmak ya da başka yasa dışı faaliyetler için çalışan gemilerdir. Aynı karar bu gemilerin otomatik tanımlama sistemini (AIS), yani gemiyi kıyı istasyonlarına ve uydulara gösteren konum vericisini bilerek kapattığını ya da manipüle ettiğini not eder.
IMO Hukuk Komitesi'nin Mart 2023 oturumuna göre filo 300 ile 600 arasında, çoğu yaşlı tankerden oluşuyor. Komite bu gemilerin bakımının yetersiz, sahipliğinin belirsiz ve sigortasının ciddi biçimde eksik olduğunu söyledi. Açık denizde gemiden gemiye aktarmayı en riskli işlem saydı; bir kaza olursa kirlilik bedeli kıyı devletine kalıyor.
Ölçümde iki tuzak var. AIS sinyalinin kesilmesi tek başına yasa dışı faaliyet kanıtı değildir; IMO kararı bunun yalnızca incelemeye değer bir işaret olduğunu yazar. Yaptırım listesindeki gemi ile gölge filodaki gemi de aynı küme değildir: listeye alınmış bir tanker yaptırımsız yük taşıdığında bile sigortacı ve liman kurallarına takılabilir.
Bizim için neden önemli
Gölge filo, yaptırımın fiyatını gemi arzına çevirir. Listeye alınan her tanker yasal ticaretten çekilir ve filo daralır. 2026 ekiminde Hürmüz dışındaki aktarma düzeni süper tanker kirasını rekora taşıyınca Washington, bu gemilerin yaptırımsız petrol taşımasına izin vermeyi tartışmaya başladı. Yaptırım, savaş ve navlun aynı filonun üzerinde kesişiyor; birini gevşetmek ötekinin bedelini değiştiriyor.