IV Makro Politika ve Borç Piyasaları
Merkez bankası likidite hattı
Bir merkez bankasının kendi parasını, kriz anında yabancı bir merkez bankasına swap ya da repo yoluyla geçici olarak sağladığı kalıcı kredi düzenlemesi.
Nasıl işler
Likidite hattının iki biçimi vardır. Swap hattında iki merkez bankası paralarını önceden belirlenmiş kurla takas eder ve işlemi vadede tersine çevirir; ECB euro verir, karşılığında yabancı parayı teminat olarak alır. Repo hattında ise borç alan merkez bankası yüksek kaliteli menkul kıymeti teminat gösterir. ECB'nin Eylül 2025 tablosuna göre Fed, İngiltere, Japonya, İsviçre ve Kanada merkez bankalarıyla swap hatları süresiz ve limitsiz; Çin Halk Bankası hattı 45 milyar euroluk tavanla 8 Ekim 2028'e kadar geçerli.
ECB'nin repo aracı EUREP'te tavan merkez bankası başına 50 milyar euro, vade 1 günden 1 haftaya kadar ve uzatılabilir. Fiyat ana refinansman faizi artı Yönetim Konseyi'nin belirlediği bir marjdır; bu marj aracı acil durum yedeği olarak tutar. Teminat, AEA devletlerinin ve tanınmış ajansların en az kredi kalite basamağı 3 notlu menkul kıymetleridir. Borç alan bankanın kendi devletinin kâğıdı kabul edilmez. Kara para, terör finansmanı ya da uluslararası yaptırım gerekçesiyle başvuru reddedilebilir.
Amaç bulaşmayı kesmektir. Hattı olmayan bir merkez bankası, iç piyasasında euro sıkışınca rezervindeki euro tahvillerini satmak zorunda kalabilir; bu satış euro bölgesi tahvil fiyatlarını aşağı iter. Ölçümdeki tuzak, hattın varlığıyla kullanımının karıştırılmasıdır: limitsiz bir swap hattı çoğu zaman sıfır bakiyeyle durur ve ancak gerginlikte çekilir. Kullanım verisi ECB'nin ayrı operasyon tablolarında izlenir.
Bizim için neden önemli
Likidite hattı, bir para biriminin rezerv rolünü fiyatla değil erişimle büyütür. Hat kime açılırsa kriz anında o ülkenin bankaları dolara ya da euroya ulaşır; kime kapanırsa yük döviz rezervine biner. ECB baş ekonomistinin 21 Ekim 2026'da Şanghay'da EUREP'e 30'dan fazla merkez bankasının ilgi gösterdiğini söylemesi, euronun doların kriz kredisi ağına rakip bir ağ kurduğunu gösterir. ECB'nin limitsiz swap ağının dışında kalan Türkiye gibi ülkelerde kur baskısının ilk tamponu ise yine swap hariç net rezervdir.