Petrol tavan fiyatı
G7 ve AB'nin 2022'de kurduğu, Batılı şirketlerin Rus petrolünü yalnızca belirlenen dolar sınırında ya da altında satılmışsa taşıyıp sigortalamasına izin veren düzen.
Nasıl işler
Düzen bir satış yasağı değil, hizmet yasağıdır. G7 maliye bakanları 2 Eylül 2022'de anlaştı: Rus kökenli ve deniz yoluyla taşınan ham petrol ve ürünlere navlun, sigorta, finansman ve aracılık hizmeti ancak yük tavanın altında alınmışsa verilebilir. AB bu kuralı 833/2014 sayılı Tüzüğün 3n maddesiyle uyguluyor. Ham petrolde tavan 5 Aralık 2022'de varil başına 60 dolarla başladı, 3 Eylül 2025'te 47,6 dolara, 1 Şubat 2026'da 44,1 dolara indi.
Temmuz 2025'teki 18. yaptırım paketi otomatik bir ayar getirdi: tavan, Rus hamının 22 haftalık ortalama piyasa fiyatının %15 altına çekiliyor ve her 6 ayda bir yeniden hesaplanıyor. Komisyon'un 15 Ocak 2026 tarihli ilk hesabı 44,1 dolarlık tavanı üretti. Konsey 23 Temmuz 2026'da 2026/1848 sayılı tüzükle bu ayarı Temmuz 2027'ye kadar dondurdu; gerekçe, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından Rusya'nın kazanç sağlamasını önlemekti. Dizel ve benzin gibi ham petrolden pahalı ürünlerde tavan 100 dolar, fuel oil gibi ucuz ürünlerde 45 dolar olarak kaldı.
Uyumun kanıtı tavan fiyat belgesidir (attestation). Fiyatı doğrudan gören 1. kademedeki tüccar ve aracılar fatura ile sözleşmeyi saklar. Fiyatı göremeyen 3A kademesindeki armatör, sigortacı ve P&I kulüpleri ise müşteriden yükü tavanın üstünde almadığına dair yazılı taahhüt alır. 20 Şubat 2024'ten bu yana bu belge her sefer için ayrı düzenleniyor; navlun ve sigorta gibi yan maliyetler de talep edilince 30 gün içinde paylaşılıyor. AB işletmecileri kayıtları taşıma tarihinden itibaren en az 5 yıl saklamak zorunda.
Zayıf nokta, belgenin bir beyan olmasıdır. AB rehberine göre gerekli özeni gösterip iyi niyetle sahte bir belgeye güvenen işletmeci ihlal sayılmaz. Tavanın üstünde satılmış yükü taşıyan üçüncü ülke bayraklı gemi ise boşaltmadan sonraki 90 gün boyunca Rus petrolü taşımak için AB hizmeti alamaz. Yani yaptırımın 2 dişi var: belgeyi isteyen bayrak devleti ve belgesiz yükü sigortalamayan sigortacı.
Bizim için neden önemli
Tavan, Batı'nın Rus petrol gelirini kısmak için elindeki ana araç; gücü ise belge zincirinin sağlamlığı kadar. 22 Ekim 2026'da Primorsk'tan ABD'ye dizel yükleyen Malta bayraklı tanker bunu sınıyor: Malta'nın yaptırım birimi, yükün 100 dolarlık ürün tavanına uyduğunu gösteren belgeleri armatör ve işletmeciden istediğini açıkladı. Washington bir Rus dizel anlaşması yaparken denetim yükü AB bayrağı taşıyan gemilere ve AB'nin bayrak devletlerine kalıyor. Belge gelmeden yük boşaltılırsa tavan, AB üyesi 2 ülkeye bağlı bir gemide bile fiilen uygulanamaz hâle gelir.