ISS'e göre Afrika açık deniz antlaşmasının kurallarını ilk konferansta yazmazsa masada kalmaz

ISS'in 29 Ekim tarihli yazısı, ulusal yetki alanı dışındaki deniz biyoçeşitliliğini düzenleyen BBNJ Antlaşması'nın (okyanusların yaklaşık üçte ikisini kapsayan açık deniz antlaşması) ilk taraflar konferansına odaklanıyor. Antlaşma 17 Ocak'ta 60 onay eşiğini geçip yürürlüğe girdi; COP1 11–22 Ocak 2027'de New York'ta toplanacak. Yazarlar, sekretarya, alt organlar ve fon kuralları gibi ilk usul kararlarının kalıcı olduğunu savunuyor ve 1999 Seattle DTÖ bakanlar toplantısında Afrika'nın şeffaf olmayan süreci reddetmesini örnek veriyor.

Yazıya göre Afrika'nın 104 taraf içinde 22 üyesi, yani %21 payı var. Yeni bir tarafın onayı 30 gün sonra geçerli olduğu için COP1'e taraf olarak katılmak isteyen ülkelerin 12 Aralık'a kadar onay belgesi vermesi gerekiyor; aksi hâlde 32 Afrika ülkesi finans, veri ve raporlama kurallarında söz sahibi olamayacak. Uzlaşma çıkmazsa karar üçte iki gizli oyla alınıyor; deniz genetik kaynaklarından fayda paylaşımı ise dörtte üç çoğunluk istiyor. Üyelerin dörtte biri %75'lik oyu, üçte biri üçte ikilik oyu bloke edebiliyor.

Yazarlar 4 karara dikkat çekiyor: Çin, Şili ve Belçika'nın aday olduğu sekretarya yeri, Bilimsel ve Teknik Organ'ın COP1'de seçilip seçilemeyeceği, Küresel Çevre Fonu'ndan ayrı kurulacak Özel Fon ve kuralları için önerilen 35 üyeli komite, genetik kaynakların 'insanlığın ortak mirası' sayılması. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin Cali Fonu'na Şubat 2025'ten bu yana 2 şirketten yalnızca 6.000 $ girdiği hatırlatılıyor. Öneriler, 4 bölgesel deniz sözleşmesinin eşgüdümü ve diplomatik rotasyona dayanıklı uzmanlık kapasitesi.