Fon krizi bankaya indi, enerji faturası aynı bilançoya biniyor

Kriz lisanslı bankaya ulaştı

29 Eylül'de kurulan Fon Koordinasyon Kurulu'ndan 1 gün sonra devlet bir adım daha attı. AA'ya göre BDDK 30 Eylül'de Tera, Destek ve Hedef yatırım bankaları ile 2 faktoring şirketinin yönetimini TMSF'ye, yani Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na devretti. Tera Yatırım Bankası'nda %95'lik payın ortaklık hakları artık TMSF'de.

Kurumların ağırlığı küçük: 3 banka sektör aktiflerinin %0,22'sini, 2 faktoring şirketi faktoring aktiflerinin %1,45'ini oluşturuyor. Bloomberg HT'ye göre faktoring paylarının sahiplerine, payları nitelikli alıcılara devretmeleri için 6 ay verildi. Turkish Minute'e göre savcılık aynı gün 34 şüpheli için daha gözaltı kararı verdi.

Önceki raporumuzda 29 Eylül'deki ayrışmaya dikkat çekmiştik: faktoring endeksi %8,20 düşerken bankacılık endeksi %0,10 yükselmişti. 30 Eylül kararı bu ayrımı resmen bozdu. Bilanço etkisi dar kalsa da kriz artık 131 fonluk bir sermaye piyasası dosyası değil, 3 banka lisansını da kapsayan bir aracılık dosyası.

Hisse sistemik okudu, tahvil okumadı

AA'ya göre BIST 100 30 Eylül'de 343,40 puan kaybetti ve gün içinde 11.926,04 ile dibi gördü. 86 endeks düşerken yalnızca 13 endeks yükseldi; satış sektör seçmedi. CNBC-e'ye göre endeks 1 gün önce de %2,40 düşmüştü; 2 seanstaki kayıp yaklaşık %5'e ulaştı.

Trading Economics verisine göre endeks mayısta 15.204,92 ile zirve yapmıştı. 11.947,18'lik kapanış bu zirvenin yaklaşık %21 altında; ayı piyasası, zirveden %20 ve üzeri düşüş için kullanılan terimdir. Eylüldeki kayıp %16,65 oldu.

Egemen borç tarafı aynı paniği taşımıyor. Investing.com verisine göre 10 yıllık getiri 28 Eylül'deki %32,92'den 30 Eylül'de %32,84'e indi. 5 yıllık CDS, yani Türkiye'nin dolar borcunu temerrüde karşı sigortalamanın yıllık maliyeti, 28 Eylül'deki 249,98'den 29 Eylül'de 248,74 baz puana geriledi. AA'ya göre dolar/TL 30 Eylül kapanışında 49,0175'ti.

Bu makas, piyasanın krizi şimdilik hane ve aracı kurum bilançosunun sorunu saydığını gösteriyor. 455.758 yatırımcının parası tasfiyede, ama devletin dış ödeme gücü sorgulanmıyor. Makasın kapanma yolu, iç kaybın döviz talebine dönüşmesidir. Bu dönüşüm 49,0175'lik kurda ve 248,74 baz puanlık CDS'te henüz görünmüyor.

Vergi pompaya, fatura rezerve

İkinci yük aynı haftada geldi. Hürriyet'e göre 1 Ekim'de eşel mobil, yani akaryakıt zamlarının bir bölümünü ÖTV indirimiyle karşılayan sistem, sona erdi. Tek seferde dönüş benzine litrede yaklaşık 12,47 TL zam demekti. Karar bunu 3 aya yaydı: benzin ÖTV'si ekimde 7,90 TL, kasımda 11,36 TL, aralıkta 14,8277 TL olacak.

Bu, ekim, kasım ve aralık enflasyonuna her ay vergi kaynaklı yeni bir adım ekliyor. Bloomberg HT'nin 19 kurumlu anketinde eylül için medyan beklenti aylık %2,20, yıllık %30,30. TÜİK veriyi 3 Ekim'de açıklayacak; ÖTV adımları bu veriye değil, ekim verisinden itibaren fiyatlara girecek.

Dış tarafta enerji faturası büyüyor. AA'ya göre ağustosta enerji ithalatı yaklaşık 4,83 milyar $'dan 6,464 milyar $'a çıktı, artış %33,8. Ham petrol ithalatı miktar olarak %1,1 azaldı; artışın kaynağı hacim değil fiyat. Anka'ya göre ağustos dış ticaret açığı %22,3 artışla 5,239 milyar $ oldu.

Enerji ve parasal olmayan altın hariç açık yalnızca 1,088 milyar $. Yani açığın büyük bölümü ithal enerji ve altından geliyor. AA'ya göre Brent vadeli 30 Eylül kapanışında 98,90 $'dı; fiyat 100 $ çevresinde kaldıkça bu kalem küçülmez.

İki şok, tek tampon

Fon krizi ve enerji şoku farklı kapılardan giriyor, ama aynı yerde buluşuyor. CNN Türk'ün aktardığı veriye göre brüt rezerv 18 Eylül haftasında 174,4 milyar $'a indi. Fon kayıpları hanenin TL varlığını eritiyor, enerji faturası ise her ay yeni döviz talebi yaratıyor.

TCMB bu durumda 2 yönden sıkışır. ÖTV adımları enflasyonu 3 ay yukarı iterse faiz indirimi gecikir. Güven kaybı tasarrufu dövize iterse rezerv harcanır. Önceki raporumuzda 2 yıllık getirinin %37,03 ile politika faizinin üzerinde olduğunu yazmıştık; piyasa indirime zaten inanmıyor.

Bir ayrıntı daha aynı tabloya ekleniyor. Memurlar.net'in derlemesine göre KVKK 30 Eylül'de 9 veri ihlali duyurdu ve bunlardan biri, Okta hedefli oltalama yoluyla Papara Menkul Değerler'di. Müşteri adları, yatırım profilleri ve vergi durumları etkilendi; kişi sayısı açıklanmadı. 455.758 yatırımcı ödeme beklerken bu tür veriler sahte ödeme vaatleri için kullanılabilir.

İzlenecekler

Önümüzdeki 3 hafta için 4 gösterge öne çıkıyor. Birincisi, TMSF'ye 5 kurumdan sonra yeni bir devir gelip gelmediği. İkincisi, 3 Ekim TÜFE verisinin %2,20'lik medyan beklentiyi aşıp aşmadığı. Üçüncüsü, CDS'in 250 baz puanın üzerine yerleşip yerleşmediği. Dördüncüsü, eylül dış ticaret verisinde enerji faturasının 6 milyar $'ın üzerinde kalıp kalmadığı.

Hisse ile egemen fiyatlama arasındaki makas kapanmadıkça kriz bir güven krizi olarak kalır. Makas CDS ve kur tarafından kapanırsa, enerji şoku ile iç güven kaybı aynı rezervi tüketmeye başlar.