Enerji şoku ikinci tura geçti, merkez bankaları artık bakıp geçemiyor

Sidney'de Avustralya Merkez Bankası binasının girişi ve cephedeki "Reserve Bank of Australia" yazısı — Avustralya Merkez Bankası girişi, Sidney, Kasım 2008 — arşiv fotoğrafı, temsilîFotoğraf: Danausi / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Önemi

Enerji şoku fiyatlara ikinci turda, yani akaryakıttan hizmetlere ve çekirdek enflasyona yayılarak geçiyor. RBA faizi %4,60'a çıkardı, İspanya'da çekirdek oran %3,1'e yükseldi, ABD 30 yıllık getirisi 6 milyar $'lık geri alıma rağmen %5,57'de. Japonya'nın 2 yıllık getirisi 1995 zirvesinde, Meksika pesosu faiz farkı 2,5 puana inince 18'i aştı. Türkiye'de Fitch 150 baz puan indirim öngörürken 2 yıllık getiri %37,03 ile politika faizinin üzerinde; küresel sıkılaşma bu çelişkiyi piyasa fiyatlaması yönünde çözmeye aday.

Etkiler

RBA 29 Eylül'de faizi 25 baz puan artırarak %4,60'a çıkardı; piyasa BoE'nin kasım artırımına %85, Fed'in 28 Ekim artırımına %68 olasılık veriyor.
ABD 30 yıllık getirisi 29 Eylül'de %5,57'ye çıktı; 9 Eylül'deki 6 milyar $'lık geri alım duyurusundan bu yana yaklaşık 26 baz puan yükseldi.
Banxico ile Fed arasındaki faiz farkı 2,5 puana indi ve USD/MXN 18,04'e çıktı; Türkiye'de 2 yıllık getiri %37,03 ile %37'lik politika faizinin üzerinde.

Enerji şoku ikinci tura geçti, merkez bankaları artık bakıp geçemiyor haritası

Enerji artık karar metninde

Avustralya Merkez Bankası (RBA) 29 Eylül'de politika faizini 25 baz puan artırarak %4,60'a çıkardı ve karar oybirliğiyle alındı. Al Jazeera'ya göre bu düzey 2011'den beri en yüksek faiz ve 2026'daki dördüncü artış. Karar metni 2 gerekçeyi açıkça yazdı: Orta Doğu'daki çatışma genişledi ve küresel enerji fiyatları sert yükseldi. Temmuzda yıllık enflasyon %3,5 ile bankanın %2–3'lük hedef aralığının üzerindeydi.

Merkez bankaları enerji şokuna genellikle bakıp geçerek yanıt verir, yani 1 kerelik fiyat artışını geçici sayıp faize dokunmaz. Bu tutum ikinci tur etkiler başladığında sürdürülemez; ikinci tur, enerji zammının 2. aşamada ücretlere ve hizmet fiyatlarına yayılmasıdır. İspanya'nın 29 Eylül öncü verisi bu yayılmayı gösteriyor: yıllık enflasyon ağustostaki %4,3'ten %4,9'a çıktı. AB uyumlu endeks %5,0 ile Şubat 2023'ten beri en yüksek düzeyde. Euronews'e göre enerji ürünleri yıllık %21,6 arttı, ama hizmetler de %3,9 yükseldi ve çekirdek enflasyon %3,1'e çıktı.

Piyasa ekimi ve kasımı fiyatlıyor

İngiltere'de 10 yıllık devlet tahvili (gilt) getirisi 29 Eylül'de %5,42'ye çıktı ve Temmuz 2007'den beri en yüksek düzeye yakın seyrediyor. Trading Economics'e göre getiri son 1 ayda 27 baz puan arttı. İngiltere Merkez Bankası (BoE) Başkan Yardımcısı Dave Ramsden 28 Eylül'de artırım ihtimalini açık tuttu ve kısa vadede gevşemeyi dışladı. Piyasa, %3,75'teki politika faizinin kasımda 25 baz puan artırılmasına %85 olasılık veriyor. Aynı kaynağa göre 2027 ortasına kadar yaklaşık 4 artırım fiyatlanmış durumda.

ABD'de Fed 16 Eylül'de faizi 25 baz puan artırmıştı; vadeli işlemler 28 Ekim toplantısında ikinci bir adıma %68 olasılık veriyor. IBTimes'a göre bu olasılık 1 hafta önce %55,4'tü. Faize en duyarlı vade olan 2 yıllık Hazine getirisi 29 Eylül'de %4,93 ile 2 yılı aşkın sürenin zirvesinde kapandı. İlk sınav, Fed'in izlediği kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, kısaca PCE; ağustos verisinin 30 Eylül'de açıklanması bekleniyor. Investing.com'a göre beklenti manşet oranın yıllık %3,7'de kalması, çekirdek oranın %3,2'ye gerilemesi.

Uzun vade ve Japonya aynı yönü gösteriyor

ABD 30 yıllık Hazine getirisi 29 Eylül'de %5,57'ye çıktı; Trading Economics'e göre uzun vadeli getiriler 2007'den beri en yüksek düzeyde. Hazine 9 Eylül'de 10–20 yıl vadeli tahviller için 6 milyar $'lık geri alım duyurmuştu ve o gün getiri %5,309'du. Geri alım, Hazine'nin piyasadaki eski tahvilleri geri satın almasıdır; o tarihten bu yana getiri yaklaşık 26 baz puan daha yükseldi. Bu tablo, piyasanın 1 likidite aracından çok enflasyonu ve bütçe açığını fiyatladığını gösteriyor.

Japonya'da 2 yıllık getiri 28 Eylül'de %1,975 ile 1995'ten beri en yüksek düzeyi gördü. Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) politika faizi %1,25'te ve piyasa bir sonraki adımı %1,5 olarak fiyatlıyor. Tokyo Tanshi ekimde artış olasılığını %36 hesaplıyor; aralığa kadar 1 artış ise neredeyse tamamen fiyatlanmış durumda. Trading Economics'e göre 30 Eylül itibarıyla 10 yıllık getiri %3,10, 30 yıllık getiri %4,18 düzeyinde. Böylece onlarca yıldır düşük faizli fon kaynağı olan yenin maliyeti de %1,25'in üzerine doğru fiyatlanıyor.

İlk kırılan halka faiz farkı

Sıkılaşmanın ilk bedelini gelişmekte olan ülke kurları ödüyor: Meksika pesosu 28 Eylül'de dolar karşısında %1,74 değer kaybetti. USD/MXN 29 Eylül'de 18,04'e çıktı ve nisan başından beri ilk kez 18'in üzerine geçti. Banxico'nun faizi %6,50, Fed'in aralığı %3,75–4,00; aradaki fark 2,5 puana indi ve pandemi sonrası zirvede yaklaşık 6 puandı. Taşıma işlemi, düşük faizle borçlanıp yüksek faizli para birimine yatırım yapmaktır ve fark 2,5 puana indikçe cazibesini yitirir.

Satış tek ülkeyle sınırlı kalmadı; Rio Times'a göre 28 Eylül'de Brezilya reali %0,86, Şili pesosu %0,71, Kolombiya pesosu yaklaşık %1,5 değer kaybetti. Aynı kaynak satışı 2 etkene bağladı: ABD 10 yıllık getirisinin %5,244'e çıkması ve petrol fiyatının yükselmesi. Banxico Başkanı dalgalı kurun tampon işlevi gördüğünü söyledi ve 1 müdahale sinyali bile vermedi.

Türkiye için çelişki ve izlenecekler

Fitch Kıdemli Direktörü Douglas Winslow 29 Eylül'de yıl sonuna kadar 150 baz puanlık faiz indirimi olabileceğini söyledi. Türkiye'nin notu BB- ve görünümü durağan; Fitch yıl sonu için %30,5 enflasyon ve 51 TL dolar kuru öngörüyor. Piyasa verisi bu 150 baz puanlık öngörüyle gerilim içinde. Investing.com'a göre 2 yıllık gösterge getiri 29 Eylül'de %37,03 ile %37'lik politika faizinin üzerinde. Ülkenin 5 yıllık kredi temerrüt takası (CDS), yani borcun ödenmeme riskine karşı sigorta primi, 28 Eylül'de 249,98 baz puandı.

TCMB 150 baz puan indirirken Fed 28 Ekim'de 25 baz puan artırırsa faiz farkı iki uçtan birden daralır. Meksika örneği, farkın yaklaşık 6 puandan 2,5 puana inmesinin kuru 18'in üzerine taşıdığını gösteriyor. Türkiye'de %37'lik politika faiziyle fark çok daha geniş, ancak dolar kuru 29 Eylül'de 49,03 TL'den kapandı. Fitch'in 51 TL'lik tahmini bu kapanışa göre yaklaşık %4'lük ek yükseliş içeriyor.

Önümüzdeki 4 hafta için 3 gösterge var: 30 Eylül PCE verisi, 14 Ekim İspanya kesin enflasyonu ve 28 Ekim Fed kararı. Üçü de sıkılaşmayı doğrularsa 150 baz puanlık indirim alanı daralır ve 2 yıllık getiri %37'nin üzerinde kalmayı sürdürür. Bu bir tahmin değil, 3 veriye bağlı koşullu bir okumadır.

Olasılıklar

Senaryolar

Senaryo	Olasılık	Tetikleyici	Piyasa etkisi
H1Yaygın sıkılaşma sürer	%55	30 Eylül PCE verisi %3,7 beklentisine yakın gelir, Fed 28 Ekim'de 25 baz puan artırır; BoE kasımda izler, BoJ artışı aralığa bırakır.	Enerji gerekçeli artırımlar 4 büyük merkez bankasına yayılır; gelişmekte olan ülkelerde faiz farkı daralmayı sürdürür.
H2Uzun vade stresi	%25	PCE ve istihdam verisi güçlü gelir, ABD 30 yıllık getirisi %5,57'yi kalıcı aşar; BoJ ekimde art arda 2. kez artırır ve 2 yıllık getiri %2'yi geçer.	Yen ve dolar fonlamasına dayalı taşıma işlemleri hızla çözülür; Latin Amerika'daki satış diğer gelişmekte olan kurlara yayılır.
H3Enerji geri çekilir	%20	Petrol ve dizel fiyatı kalıcı geriler, PCE yumuşak gelir; ekim artırımı olasılığı %55,4'ün altına döner.	Merkez bankaları yeniden bekleme konumuna geçer, ikinci tur etki çekirdek enflasyonda sınırlı kalır.

Modül A

Kısıt Matrisi

YAPISAL ORT. 3,8 · OPERASYONEL ORT. 2,3Yapısal kısıtlar baskın: sonuç, aktörlerin tercihlerinden çok bu sınırlarla belirlenir.

Yapısal kısıtlarkalıcı · iradeden bağımsız

Enflasyon hedefin üzerinde
4/5
Avustralya'da temmuz enflasyonu %3,5 ile %2–3 aralığının üzerinde, İngiltere'de ağustos oranı %3,1, İspanya'da uyumlu endeks %5,0; bakıp geçme alanı kalmadı.
ABD'nin uzun vadeli borçlanma maliyeti · ABD
4/5
30 yıllık getiri %5,57 ile 2007'den beri en yüksek düzeyde; 9 Eylül'deki 6 milyar $'lık geri alımdan sonra yaklaşık 26 baz puan daha yükseldi.
Türkiye'de piyasa faizi politika faizinin üstünde · Türkiye
4/5
2 yıllık gösterge getiri 29 Eylül'de %37,03 ile %37'lik politika faizini aştı; 5 yıllık CDS 28 Eylül'de 249,98 baz puandı.
Yen fonlamasının maliyeti · Japonya
3/5
BoJ politika faizi %1,25'te, piyasa %1,5'i fiyatlıyor; 2 yıllık getiri %1,975 ile 1995 zirvesinde ve aralığa kadar 1 artış neredeyse tamamen fiyatlanmış.

Operasyonel sürtünmegeçici · zamanla çözülür

Veri takvimi haftalar
3/5
30 Eylül PCE, 14 Ekim İspanya kesin enflasyonu ve 28 Ekim Fed kararı art arda geliyor; fiyatlama her veride yeniden kurulacak.
Banxico müdahale etmiyor haftalar
3/5
Banka faizi %6,50'de tutuyor ve dalgalı kuru tampon sayıyor; USD/MXN 18,04'teyken müdahale sinyali verilmedi.
BoJ takvimi belirsiz haftalar
2/5
Ekim toplantısının tarihi kaynaklarda yer almadığı için doğrulanamadı; ekimde artış olasılığı %36 ile aralık fiyatlamasının gerisinde.
Olasılık ölçümündeki fark günler
1/5
Ekim artırımı olasılığı bazı haberlerde %68, bazılarında %69–70 olarak geçiyor; farkın ölçüm saatinden kaynaklandığı doğrulanamadı.

Modül B

Sinyal ve Gürültü

SİNYAL %60 · GÜRÜLTÜ %40

SİNYAL
Bir G20 merkez bankası artırımı doğrudan enerji fiyatına bağladı
RBA 29 Eylül'de oybirliğiyle 25 baz puan artırarak faizi %4,60'a çıkardı; karar metni Orta Doğu'daki çatışmayı ve enerji fiyatlarını gerekçe gösterdi.
Reserve Bank of Australia — Statement by the Monetary Policy Board: Monetary Policy Decision
SİNYAL
Enerji zammı çekirdek enflasyona ve hizmetlere yayılıyor
İspanya'da eylül öncü enflasyonu %4,3'ten %4,9'a, çekirdek oran 0,2 puan artışla %3,1'e çıktı; uyumlu endeks %5,0 ile Şubat 2023'ten beri zirvede.
INE — Flash estimate of the CPI and HCPI, September 2026
SİNYAL
Faiz farkının daralması taşıma işlemlerini çözüyor
Banxico–Fed farkı yaklaşık 6 puandan 2,5 puana indi; peso 28 Eylül'de %1,74 değer kaybetti ve USD/MXN 29 Eylül'de 18,04'e çıktı.
FXStreet — Mexican Peso breaks 18.00 as carry trade loses its edge
GÜRÜLTÜ
Hazine geri alımları uzun vadeli getiriyi aşağı çeker
9 Eylül'de 6 milyar $'lık geri alım duyurulduğunda 30 yıllık getiri %5,309'du; 29 Eylül'de %5,57'ye çıktı, yani yaklaşık 26 baz puan yükseldi.
Veri: ABD 30 yıllık getiri ›Trading Economics — United States 30 Year Bond Yield
GÜRÜLTÜ
Türkiye'de yıl sonuna kadar 150 baz puan indirim yolu açık
Fitch'in 29 Eylül öngörüsüne karşın 2 yıllık gösterge getiri aynı gün %37,03 ile %37'lik politika faizinin üzerindeydi; piyasa indirimi fiyatlamıyor.
Investing.com — Turkey 2-Year Bond Yield Historical Data

Modül C

Varlık Sınıfı ve Pozisyonlama Çıkarımları

Varlık sınıfı	Maruziyet	Aktarım kanalı	H1	H2	H3	Beklenen	Kanaat	Vade	İzlenecek
Egemen borç	Gelişmiş ülke uzun vadeli tahvil getirileri	Enflasyon ve bütçe açığı kaygısı vade primini büyütür; geri alımlar bu baskıyı durduramadı	+	++	−	+0,85	●●●	0–3 ay	ABD 30 yıllık getirinin %5,57 düzeyi ve gilt getirisinin %5,42 düzeyi
Döviz	Taşıma işlemine dayalı gelişmekte olan ülke kurları	Fed artırdıkça faiz farkı daralır ve yüksek faizli para birimlerinden çıkış hızlanır	−	−−	+	−0,85	●●●	0–3 ay	USD/MXN'in 18 eşiği ve 28 Ekim Fed kararı
Kredi	Gelişmekte olan ülke egemen risk primi	Dolar cinsi uzun vadeli getirinin yükselmesi dış borç çevirme maliyetini ve istenen primi artırır	+	++	−	+0,85	●●●	3–12 ay	Türkiye 5 yıllık CDS'inin 250 baz puan eşiği
Egemen borç	TL devlet tahvili getiri eğrisinin kısa ucu	Küresel sıkılaşma indirim beklentisini erteler; piyasa faizi politika faizinin üzerinde kalır	+	++	−−	+0,65	●●●	0–3 ay	2 yıllık gösterge getirinin %37'lik politika faizine göre konumu
Oynaklık	Faiz ve kur oynaklığı	Art arda gelen enflasyon verileri ve toplantılar fiyatlamayı her hafta yeniden kurdurur	+	++	−	+0,85	●●●	0–3 ay	30 Eylül PCE verisi ve ekim artırımı olasılığının %68 düzeyi
Döviz	Japon yeni	BoJ artışı öne çekilirse yen fonlamasının maliyeti yükselir ve taşıma işlemleri geri sarılır	0	++	−	+0,30	●●●	3–12 ay	Japonya 2 yıllık getirisinin %2 eşiği ve Tokyo Tanshi olasılıkları

İkinci tur etkiler

Peki sonra ne olur?

Başlangıç

RBA 29 Eylül'de enerji fiyatlarını gerekçe göstererek faizi %4,60'a çıkardı; İspanya'da enflasyon %4,9'a, çekirdek oran %3,1'e yükseldi. Enerji şoku artık yalnızca akaryakıt fiyatında değil, faiz kararlarında.

1
Faiz beklentisigünler içinde
Enflasyon verileri ikinci tur etkiyi doğruladıkça piyasa büyük merkez bankalarının artırımlarını öne çeker. Fed için ekim olasılığı 1 haftada %55,4'ten %68'e çıktı, 2 yıllık Hazine getirisi %4,93'e yükseldi.
İzlenecek: 30 Eylül PCE verisi ve CME FedWatch ekim olasılığı
2
Faiz farkı ve sermaye akımıhaftalar içinde
Dolar faizi yükseldikçe gelişmekte olan ülkelerle faiz farkı daralır ve taşıma işlemleri çözülür. Banxico–Fed farkı 2,5 puana indi, peso 18'i aştı; Fed 28 Ekim'de yeniden artırırsa satış diğer yüksek faizli kurlara yayılır.
İzlenecek: USD/MXN'in 18 üzerindeki kapanışları ve 28 Ekim FOMC kararı
3
Risk primi ve para politikası alanıaylar içinde
Çıkış dalgası TL varlıklarına ulaştığında risk primi yükselir ve TCMB'nin indirim alanı daralır. 2 yıllık getiri zaten %37,03 ile politika faizinin üzerinde; Fitch'in 150 baz puanlık indirim öngörüsü ve 51 TL'lik kur tahmini aynı anda tutmaz hale gelir.
İzlenecek: Türkiye 5 yıllık CDS'i, 2 yıllık gösterge getiri ve TCMB'nin ekim PPK kararı

Zinciri kıran

Petrol ve dizel fiyatı kalıcı geriler, PCE %3,7 beklentisinin altında gelir ve ekim artırımı olasılığı %55,4'ün altına dönerse zincir ilk halkada kırılır. Banxico'nun müdahalesi ya da BoJ'un artışı ertelemesi ikinci halkayı zayıflatır.

Tetikleyiciler

İzlenecek eşikler

Gösterge	Eşik	Bugün	Anlamı
ABD 30 yıllık getiri	> %5,57	5,56	29 Eylül düzeyinin kalıcı aşılması, 6 milyar $'lık geri alımların uzun vadeli getiriyi tutamadığını ve vade priminin büyüdüğünü gösterir.
Japonya 30 yıllık getiri	> %4,18	4,18	30 Eylül düzeyinin aşılması, BoJ'un %1,25'ten %1,5'e geçişinin uzun vadeye de yayıldığına ve yen fonlama maliyetinin arttığına işaret eder.
Türkiye 5 yıllık CDS	> 250 bp	250	28 Eylül'deki 249,98 baz puanın üzerine yerleşen kapanışlar, küresel sıkılaşmanın Türkiye risk primine geçtiğini gösterir.
USD/TRY	> 51	49,00	Fitch'in yıl sonu tahmini olan 51 TL'nin yıl bitmeden aşılması, 150 baz puanlık indirim öngörüsünün dayandığı kur patikasının bozulduğunu gösterir.

Kaynaklar

Kaynak ve doğrulama kuralları: metodoloji · Hata bildirimi: iletişim

İlgili raporlar

IVMakro ve Borç·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Kurul kuruldu ama piyasa ödeme takvimini bekliyor

Ankara 29 Eylül'de fon tasfiyesini Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığındaki bir kurula bağladı, Fitch sistemik risk görmedi. BIST 100 aynı gün %2,40 düşerek 12.290,58 puana indi; ödemenin tarihi ve tutarı hâlâ açıklanmadı.

Makro ve Borç Piyasaları Masası · 30 Eylül 2026 · 6 dk

IVMakro ve Borç·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Hazine yılın en yoğun itfa ayına değişken faize yaslanarak giriyor

Hazine Ekim'de 409,1 milyar TL'lik iç borç servisini tamamen yeni borçla çevirecek. Eylül ortasındaki ihalelerde talep, faizi politika faizine bağlı TLREF'e endeksli kâğıtta sabit kuponlu tahvilin yaklaşık 1,8 katına çıktı.

Makro ve Borç Piyasaları Masası · 29 Eylül 2026 · 7 dk

IVMakro ve Borç·Derin analiz·Amerika

Petrol şoku güvenli limanı altından dolara taşıdı

28 Eylül'de Brent 106 $'ı aşarken altın %3,3 düşerek 7 haftanın dibine indi, ABD 10 yıllık getirisi 2007'den beri en yüksek düzeye çıktı. Merkez bankaları petrol şokuna tepki verdiğinde güvenli liman talebi faizi en hızlı artıranın parasına kayıyor.

Makro ve Borç Piyasaları Masası · 29 Eylül 2026 · 10 dk