İran'ın kış gaz açığı Tebriz–Ankara hattını ilk risk noktası yapıyor

Gürültü takas teklifinde, sinyal gaz dengesinde

24 Ekim'in manşeti Hürmüz'dü. CBS'e göre İran'ın Pakistan Büyükelçisi, ABD ablukayı kaldırırsa boğazın yeniden açılacağını söyledi. Khaama'nın AP'ye dayanan haberine göre Devrim Muhafızları'na yakın Tasnim aynı gün böyle bir takası kabul etmediklerini açıkladı. Straits.live'ın IMF PortWatch verisine göre boğazdan 18 Ekim'de yalnızca 4 gemi geçti; kriz öncesi günlük ortalama 85 gemiydi. Teklif de yalanlama da 4 gemilik akışı değiştirmedi.

Sessiz parametre 25 Ekim'de Tahran'dan geldi. Iran International ve Gulf News'e göre Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, kış gelmeden doğal gaz tüketimini en az %10 azaltacak ulusal bir kampanya istedi. Galibaf yaklaşık 100 özel şirketin katıldığı tasarruf sertifikası programının da hızlanmasını istedi. Büyük bir gaz üreticisinde parlamento başkanının %10 tasarruf istemesi, onarımların kışa yetişmeyeceğinin işaretidir. Talay'ın okuması şu: İran'ın bu kış ilk kısabileceği hacim, sözleşmesi temmuzda dolan Tebriz–Ankara hattından akan gaz.

1 · Lojistik kısıt ve eşik

Petrol tarafında kısıt filoda toplanıyor: AFP'ye göre Sri Lanka'nın Galle limanı açığında yaklaşık 12 boş İran tankeri bekliyor ve en az 40 denizci hafta sonu tedavi için karaya çıkarıldı. Gemiler ABD ablukası yüzünden eve dönüp yük alamıyor, birçoğu Malakka ve Singapur yönüne kaydı. Bu 12 tankerlik tablo, abluka kalksa bile ihracatın gemilerin Körfez'e dönüş süresi kadar gecikeceğini gösteriyor.

Gaz tarafında kısıt 1 boru hattında toplanıyor. Iran International'a göre BOTAŞ ile İran arasındaki 25 yıllık sözleşme 29 Temmuz'da doldu ve yıllık azami hacmi 9,6 milyar metreküptü. Noonpost bitiş tarihini 31 Temmuz olarak veriyor; iki kaynak 2 gün ayrışıyor. Akış yaklaşık 3 aydır yeni sözleşme olmadan mücbir sebep düzeniyle sürüyor. Türkiye 2026'nın ilk yarısında İran'dan 4,536 milyar metreküp aldı, bir yıl öncesine göre %34 fazla; yalnızca haziranda 883 milyon metreküp geldi.

Talay'ın izlediği eşik, Türkiye'ye aylık İran akışının haziran düzeyi olan 883 milyon metreküpün yarısının altına inmesi. Bu eşik aşılırsa İran'ın iç talebi ihracatın önüne koyduğu ve kısıntının tek seferlik arıza değil politika olduğu anlaşılır.

2 · Arz güvenliği ve kritik eşikler

NIAC'ın 15 Ekim tarihli analizine göre Ulusal İran Gaz Şirketi, 4 işleme tesisine yapılan saldırıların günde yaklaşık 230 milyon metreküplük kapasiteyi sildiğini açıkladı. Onarımlar bunun yaklaşık 100 milyonunu geri getirdi, kalan 130 milyon hâlâ devre dışı; rakamlar resmî ve bağımsız doğrulanmadı. MEES'e göre Cumhurbaşkanı Yardımcısı Kaempenah 20 Temmuz'da kaybın günlük yaklaşık 650 milyon metreküplük satış gazı üretiminin %35'i olduğunu söylemişti. Iran International'a göre Petrol Bakanı Paknejad ise ağustosta kaybı 95 milyon metreküp olarak vermiş ve eylül sonuna kadar geri geleceğini söylemişti; 25 Ekim'deki tasarruf çağrısı bu takvimin tutmadığını düşündürüyor.

NIAC'a göre İran'ın kış zirvesindeki gaz açığı savaş öncesinde de günde 200 ile 250 milyon metreküp arasındaydı. Tahran'ın önceliği elektrik: Tavanir'e göre zirve elektrik açığı 2025 yazındaki yaklaşık 20.000 megavattan 2026 yazında yaklaşık 10.000 megavata indi. Santraller için 3,2 milyar litre sıvı yakıt depolandı, bu stok bir yıl öncesine göre yaklaşık %25 fazla. Sıvı yakıt da sıkışık: Iran International 25 Ekim'de Kerec'te sürücülerin mazot kıtlığı nedeniyle iş bıraktığını gösteren 1 video yayımladı.

Türkiye için emsal 4 yıl öncesinde. Noonpost'un derlediği verilere göre Ocak 2022'de 1 kompresör arızası İran gazını kesince Türkiye santrallerden üretimi %40 kısmasını istedi; o dönem İran'ın ithalattaki payı yaklaşık %16, depolanmış gaz 3,2 milyar metreküptü. 2025'te İran'dan gelen hacim 8,17 milyar metreküp ve payı %13–14 düzeyindeydi.

3 · İkinci tur etkiler

Zincirin ilk halkası İran'ın iç önceliklendirmesi: ilk soğuk dalgada Ulusal İran Gaz Şirketi sanayiyi ve ihracatı kısarsa Tebriz–Ankara hattındaki akış düşer. Noonpost'a göre Türkiye'nin depolama kapasitesi 2025 sonunda yaklaşık 6,3 milyar metreküp, kış günlerinde tüketim günde 230 milyon metreküpe yaklaşıyor ve LNG gazlaştırma kapasitesi günde 151 ile 161 milyon metreküp arasında veriliyor. Ekim 2026 itibarıyla depo doluluk oranı doğrulanamadı.

İkinci halka fiyat: Noonpost'a göre İran sözleşmesi petrole endeksliydi, 2024'ten beri imzalanan yaklaşık 15,8 milyar metreküplük LNG sözleşmeleri ise TTF ve Henry Hub gibi gaz göstergelerine bağlı. İran hacminin yerini spot LNG doldurursa BOTAŞ kışın en pahalı haftalarında Avrupa ve Asya alıcılarıyla aynı kargo için yarışır. Brent'in 23 Ekim'de 116,72 dolardan kapandığı bir ortamda petrole endeksli eski fiyat da ucuz değildi; mücbir sebep düzenindeki fiyat açıklanmadı.

Üçüncü halka bilanço: pahalı ikame gaz BOTAŞ'ın maliyetini büyütür; bu maliyet ya tarifeye ya da bütçeye geçer, enerji ithalat faturası da cari dengeyi bozar. Sigorta tarafında da baskı var: Hürmüz'de 18 Ekim'de 4 gemiye düşen geçiş, Körfez kaynaklı LNG kargolarının riskini yüksek tutuyor.

4 · Bu okumayı ne çürütür

Tez, İran'ın 2026–27 kışındaki gaz açığının Türkiye'ye akışı ilk kısıntı noktası yapacağını söylüyor. Türkiye'ye aylık İran akışı kasım ile ocak arasında 800 milyon metreküpün üzerinde kalırsa ve Ulusal İran Gaz Şirketi sanayi kısıntısı duyurmazsa tez çürür; bu yolu %30 olasılıkla görüyoruz. Ana senaryomuz olan soğuk dalgalarda kısmi kısıntıya %50, yeni saldırı ya da sert kışla akışın haftalarca durmasına %20 olasılık veriyoruz.