İçeriğe geç
Ankara'daki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası genel merkez binasının ön cephesi

IV Makro Politika ve Borç Piyasaları·Analiz·Türkiye ve Çevresi

Ödemeler dengesi fon krizinin dış faturasını ilk kez rakamla yazdı

TCMB'nin 13 Kasım'da yayımladığı eylül ödemeler dengesi, 2,72 milyar dolarlık cari fazlaya rağmen resmi rezervin 10,01 milyar dolar azaldığını gösterdi. Çıkışın ana kapısı 7,73 milyar dolarlık portföy kalemi, onun da 5,86 milyar doları hisse ve yatırım fonu.

Türkiye ve Çevresi Masası · 14 Kasım 2026 · 7 dk okuma · 9 kaynak

Talay Insight Analiz MasasıYZ destekli analiz, editör kontrolünden geçmiştirSorumlu yayıncı: Lu Apps LLCDoğruluk karnesiDüzeltme talebi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası genel merkezi, Ankara, 5 Mart 2014 (arşiv fotoğrafı)Fotoğraf: Vikiçizer / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · boyutlandırıldı · Kaynak

Önemi

Gürültü: eylülde cari denge 2,72 milyar dolar fazla verdi ve yıllık açık 39,2 milyar dolara indi; dış dengenin düzeldiği okunuyor. Sinyal: aynı ay resmi rezerv 10,01 milyar dolar azaldı, yurt dışı yerleşikler hisse ve fonlardan 5,86 milyar dolar çıktı. Eylülde patlayan fon krizi, iç piyasa olayı olmaktan çıkıp finans hesabından rezervi eriten bir dış kanala dönüştü. Goldman'a göre bu kanal finansal koşulları tek ayda 100 baz puan sıkılaştırdı.

Etkiler

  • TCMB verisine göre eylülde cari denge 2,72 milyar dolar fazla, altın ve enerji hariç fazla 7,34 milyar dolar; resmi rezervler ise 10,01 milyar dolar net azaldı.
  • Portföy kalemi eylülde 7,73 milyar dolar net çıkış verdi; yurt dışı yerleşikler hisse ve yatırım fonunda 5,86 milyar, DİBS'te 495 milyon dolar net satış yaptı.
  • Goldman Sachs'ın 12 Kasım notuna göre fon krizi miktar bazlı finansal koşullar endeksini eylülde 100 baz puan sıkılaştırdı ve büyümeyi 0,7 puan aşağı çekebilir.

Gürültü

Cari denge eylülde 2,72 milyar dolar fazla verdi, dış denge düzeliyor

Sinyal

Rezerv kaybı ticaretten değil fon kanalından, finans hesabından geldi

Sinyal ve Gürültü ›

Ödemeler dengesi fon krizinin dış faturasını ilk kez rakamla yazdı haritası

Gürültü cari fazlada, sinyal finans hesabında

TCMB 13 Kasım'da eylül ödemeler dengesini yayımladı ve manşet olumlu geldi. Cari işlemler hesabı 2,72 milyar dolar fazla verdi; altın ve enerji hariç fazla 7,34 milyar dolara ulaştı. Endeks24'e göre yıllıklandırılmış cari açık bir ayda 42,1 milyar dolardan 39,2 milyar dolara geriledi. Hizmetler dengesi tek ayda 9,01 milyar dolar katkı yaptı, bunun 6,57 milyar doları seyahatten geldi.

Aynı tabloda resmi rezervler 10,01 milyar dolar net azaldı. Bir ülke 2,72 milyar dolar cari fazla verirken rezervinden 10 milyar dolar kaybediyorsa sorun ticarette değil, sermaye hareketindedir. Bu masanın okuması şu: eylül verisi, 9 Eylül'de başlayan fon soruşturmasının dış faturasını ilk kez resmî istatistikle gösteriyor.

1 · Kısıt: fon kanalı rezervi finans hesabından eritti

Hibya'nın aktardığı TCMB verisine göre portföy yatırımları eylülde 7,73 milyar dolar net çıkış verdi. Yurt dışı yerleşikler hisse senedi ve yatırım fonlarında 5,86 milyar dolar, DİBS'te 495 milyon dolar net satış yaptı. Doğrudan yatırım ise yalnızca 859 milyon dolar net giriş sağladı. Talay hesabıyla cari fazla, doğrudan yatırım ve portföy toplamı yaklaşık −4,2 milyar dolar ediyor.

Rezerv kaybının kalan yaklaşık 5,9 milyar doları, diğer yatırımlar ve net hata noksan kalemlerinden gelmiş olmalı; haberlerde bu kırılım yer almadığı için doğrulanamadı. Çıkışın hisseden değil fondan geldiğine dair güçlü bir ipucu var. Goldman'ın eylül ortası verisine göre yabancının haftalık hisse ve tahvil girişleri yaklaşık 0,2'şer milyar dolar düzeyinde, yani pozitifti.

Fon tarafındaki tablo farklı. Borsamatik'in TEFAS derlemesine göre yabancıların fon portföyü ağustos sonundaki 11,1 milyar dolardan eylül sonunda 5 milyar dolara indi; kayıp 6,1 milyar dolar. Aynı dönemde toplam fon büyüklüğü 228,2 milyar dolardan 194,4 milyar dolara geriledi. Bu 6,1 milyar dolar, ödemeler dengesindeki 5,86 milyar dolarlık hisse ve fon satışıyla aynı büyüklükte duruyor.

2 · Eşik: tasfiye takvimi çıkışı mart 2027'ye yayıyor

NTV'ye göre SPK 7 portföy şirketinin kurduğu 131 fonu tasfiyeye aldı ve 17 Eylül'de 3 ay olarak öngörülen azami süreyi 20 Eylül'de 6 aya çıkardı. Tera Portföy'ün KAP açıklamasına göre iade talepleri kısa sürede yaklaşık 300 milyar liraya ulaştı. 6 aylık süre, tasfiye ödemelerinin mart 2027 civarına kadar sürebileceği anlamına geliyor (Talay hesabı).

Bu takvim kısıdı tek seferlik bir şoktan kademeli bir sızıntıya çeviriyor. Yurt dışı yerleşik sıfatıyla fon tutan yatırımcıya her ödeme dilimi döviz olarak çıkabilir; ödemeler dengesinde bu yine portföy çıkışı olarak görünür. Yabancı yatırımcı sayısının 57.417'den 57.044'e, yani yalnızca 373 kişi azalması, çıkışın az sayıda büyük hesaptan geldiğini düşündürüyor. Bu çıkarım kaynakta yazmıyor ve doğrulanamadı.

3 · TCMB etkiyi sınırlı görüyor, Goldman görmüyor

Karahan 12 Kasım'daki Enflasyon Raporu sunumunda fonlardan çıkışın büyük oranda mevduata yöneldiğini söyledi. Bigpara'ya göre ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti toplam 400 baz puan geriledi ve açık piyasa işlemleri portföyü 568 milyar liraya ulaştı. Karahan yurt dışı sermaye hareketlerinin yönetilebilir olduğunu, kur politikasında değişiklik öngörmediklerini belirtti.

Goldman Sachs 12 Kasım notunda bu değerlendirmeye itiraz etti. Türkiye Today'in CNBC-e'ye dayanarak aktardığı nota göre fon krizi finansal koşulları eylülde 100 baz puan sıkılaştırdı ve endeksi 2024'teki döngü zirvesine geri taşıdı. Banka bunun önümüzdeki çeyreklerde büyümeyi 0,7 puan düşürebileceğini hesaplıyor. Not, Enflasyon Raporu'nun finans hesabı kaynaklı rezerv kaybını ele almadığını da vurguluyor.

İki okuma aynı veride ayrışıyor. TCMB içerideki parayı görüyor: Goldman'ın eylül ortası verisine göre TL mevduatı ayda yaklaşık 20 milyar dolar arttı. Goldman dışarı çıkan parayı görüyor: ödemeler dengesi 10,01 milyar dolarlık rezerv kaybını teyit ediyor. Mevduata dönen para kur baskısını hafifletir, ama rezervden çıkan 10 milyar doları geri getirmez.

4 · İkinci tur ve çürütücü

Rezerv tamponu artık altın fiyatına yaslanıyor. Capital'e göre 6 Kasım haftasında toplam rezerv 2,96 milyar dolar artıp 161,06 milyar dolara çıktı, ama artışın 2,02 milyar doları altından geldi. Brüt döviz rezervi yalnızca 933 milyon dolar artışla 57,02 milyar dolarda kaldı. Yıllık bazda cari açığın finansmanında kredilerin katkısı 52,7 milyar dolar; dış finansman hâlâ borçla dönüyor.

Bu okuma üç gelişmeyle çürür. Aralık ortasında açıklanacak ekim ödemeler dengesinde portföy kalemi 2 milyar doları aşan net girişe dönerse fon kanalı kapanmış olur. Brüt döviz rezervi altın değerlemesi olmadan art arda 4 hafta artarsa finans hesabı baskısı geçmiştir. Goldman'ın finansal koşullar endeksi kasımda eylül sıkılaşmasının yarısını geri verirse 0,7 puanlık büyüme kaybı tahmini abartılı kalır.

Olasılıklar

Senaryolar

SenaryoOlasılıkTetikleyiciPiyasa etkisi
H1Sızıntı yavaşlar, tampon ince kalır%55Tasfiye ödemeleri kademeli ilerler, ekim ve kasım portföy kalemleri küçük çıkışla kapanır, rezerv altın fiyatıyla yatay seyreder.TCMB aralıkta küçük adım atar ya da bekler; büyüme kaybı Goldman'ın 0,7 puanlık tahmininin altında kalır.
H2Finans hesabı çıkışı derinleşir%30Tasfiye ödemeleri yoğunlaşır, soruşturma yeni kurumlara uzanır, yabancı DİBS satışı fon çıkışına eklenir.Brüt döviz rezervi altın hariç düşer, TCMB indirim döngüsünü askıya alır, finansal koşullar daha da sıkılaşır.
H3Fon kanalı hızla kapanır%15Ekim verisinde portföy kalemi 2 milyar doları aşan girişe döner, mevduata dönen para TL varlıklara yeniden yönelir.Rezerv birikimi yeniden başlar, TCMB aralıkta indirimi sürdürebilir.

Modül A

Kısıt Matrisi

YAPISAL ORT. 4,0 · OPERASYONEL ORT. 2,7Yapısal kısıtlar baskın: sonuç, aktörlerin tercihlerinden çok bu sınırlarla belirlenir.

Yapısal kısıtlarkalıcı · iradeden bağımsız

  • Finans hesabından rezerv kaybı · Türkiye

    5/5

    Eylülde 2,72 milyar dolar cari fazlaya rağmen resmi rezerv 10,01 milyar dolar azaldı; portföy kalemi 7,73 milyar dolar net çıkış verdi.

  • 6 aylık fon tasfiye takvimi · Türkiye

    4/5

    SPK 131 fonun tasfiye süresini 20 Eylül'de 3 aydan 6 aya çıkardı; iade talepleri yaklaşık 300 milyar liraya ulaştı ve ödemeler mart 2027'ye yayılabilir.

  • Dış finansmanın krediye bağımlılığı

    4/5

    Yıllıklandırılmış verilere göre cari açığın finansmanında kredilerin katkısı 52,7 milyar dolar, net doğrudan yatırımın katkısı 200 milyon dolar.

  • Rezervin altın değerlemesine yaslanması

    3/5

    6 Kasım haftasında toplam rezervdeki 2,96 milyar dolarlık artışın 2,02 milyar doları altından geldi; brüt döviz rezervi 57,02 milyar dolarda kaldı.

Operasyonel sürtünmegeçici · zamanla çözülür

  • TCMB ile Goldman arasındaki etki tahmini farkı haftalar

    3/5

    TCMB fon krizinin etkisini sınırlı görüyor; Goldman eylülde 100 baz puanlık sıkılaşma ve 0,7 puanlık büyüme kaybı hesaplıyor.

  • Aralık PPK takvimi haftalar

    3/5

    Goldman'ın ana senaryosu faizin sabit kalması, ama aralık indirimi olasılığını yükselmiş görüyor; karar rezerv ve kredi verisine bağlı.

  • Kırılımı yayımlanmamış finans kalemleri haftalar

    2/5

    Rezerv kaybının yaklaşık 5,9 milyar dolarlık kısmının diğer yatırımlar ve net hata noksan arasındaki dağılımı haberlerde yer almıyor (Talay hesabı).

Modül B

Sinyal ve Gürültü

SİNYAL %50 · GÜRÜLTÜ %50

Modül C

Varlık Sınıfı ve Pozisyonlama Çıkarımları

Varlık sınıfıMaruziyetAktarım kanalıH1H2H3BeklenenKanaatVadeİzlenecek
DövizTürk lirası kuruTasfiye ödemelerinin döviz olarak çıkması rezerv tamponunu inceltir ve kur yönetiminin maliyetini artırır0−−+−0,45●●●0–3 ayAltın hariç brüt döviz rezervi ve USD/TRY'nin 52 eşiği
Egemen borçTL cinsi devlet tahvili eğrisiFinans hesabı çıkışı DİBS'e sıçrarsa uzun uç politika faizinin üstüne çıkar0−−++−0,30●●●3–12 ayYurt dışı yerleşiklerin haftalık DİBS akımı ve 10 yıllık getiri
KrediTürkiye egemen risk primiKrediye bağımlı dış finansman ince rezervle birleşince CDS primi yükselir0−−+−0,45●●●0–3 ayTürkiye 5 yıllık CDS'inin 300 baz puan eşiği
HisseTürk hisse senedi endeksiSıkılaşan finansal koşullar ve 0,7 puanlık büyüme kaybı riski yerel talep şirketlerinin kârını baskılar−−−+−1,00●●●3–12 ayGoldman finansal koşullar endeksi ve TL kredi büyümesi

Okuma: ++ güçlü yapısal destek · + destek · 0 nötr · − baskı · −− güçlü baskı. “Beklenen”, senaryo olasılıklarıyla ağırlıklandırılmış yöndür. H1: Sızıntı yavaşlar, tampon ince kalır · H2: Finans hesabı çıkışı derinleşir · H3: Fon kanalı hızla kapanır.

Varlık sınıfı düzeyinde, senaryoya koşullu genel analizdir. Belirli bir menkul kıymet, fiyat hedefi ya da işlem zamanlaması içermez; kişiye özel yatırım tavsiyesi değildir (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu).

İkinci tur etkiler

Peki sonra ne olur?

Başlangıç

Eylülde 2,72 milyar dolarlık cari fazlaya rağmen resmi rezerv 10,01 milyar dolar azaldı; portföy kalemi 7,73 milyar dolar çıkış verdi ve bunun 5,86 milyar doları yurt dışı yerleşiklerin hisse ve fon satışıydı.

  1. 1

    Finans hesabı ve rezervhaftalar içinde

    131 fonun 6 aylık tasfiye takvimi ödemeleri mart 2027'ye yayar; yurt dışı yerleşik hesaplara yapılan her dilim döviz çıkışı olarak finans hesabına yazılır ve brüt döviz rezervi altın değerlemesi olmadan toparlanamaz.

    İzlenecek: TCMB haftalık brüt döviz rezervi (altın hariç) ve perşembe menkul kıymet istatistiklerinde fon kalemi

  2. 2

    Kredi ve faiz patikasıhaftalar içinde

    Rezerv tamponu incelirken TCMB faiz indirimini hızlandıramaz; Goldman'ın ölçtüğü 100 baz puanlık sıkılaşma krediyi ve iç talebi frenler, büyüme 0,7 puana kadar aşağı yönlü sapar.

    İzlenecek: 10 Aralık PPK kararı ve haftalık TL kredi büyümesinin yıllıklandırılmış %36'nın altına inmesi

  3. 3

    Dış finansman ve risk primiaylar içinde

    Cari açığın finansmanı yıllık 52,7 milyar dolarlık krediye yaslandığı için zayıf rezervle girilen kışta enerji ithalatı ve dış borç çevirme maliyeti aynı tampona yüklenir; Türkiye'nin risk primi yükselir.

    İzlenecek: Aralık ortasında açıklanacak ekim ödemeler dengesinde kredi kalemi ve Türkiye 5 yıllık CDS

Zinciri kıran

Ekim ödemeler dengesinde portföy kalemi net girişe döner ve brüt döviz rezervi altın hariç art arda 4 hafta artarsa fon kanalı kapanmış olur, zincir ilk halkada kopar.

Tetikleyiciler

İzlenecek eşikler

GöstergeEşikBugünAnlamı
USD/TRY> 5250,37Kur 52'yi aşarsa mevduata dönen paranın kur baskısını taşıyamadığı ve finans hesabı çıkışının fiyata geçtiği anlaşılır
Türkiye 5 yıllık CDS> 300—CDS 300 baz puanı aşarsa fon krizinin iç aracılık riskinden egemen risk primine taşındığı okunur
Türkiye 10 yıllık getiri> politika faizi + 3 puan—Uzun uç politika faizinin 3 puan üstüne çıkarsa yabancı DİBS çıkışı fon çıkışına eklenmiş demektir

Kaynaklar

  1. Paratic — Türkiye Eylül'de 2,72 milyar dolar cari fazla verdi: Rezervler azaldı
  2. Hibya — Cari işlemler hesabı Eylül'de 2,7 milyar dolar fazla verdi
  3. Endeks24 — Cari işlemler eylülde fazla verdi, yıllık açık geriledi
  4. Borsamatik — Yabancıların fon portföyü bir ayda 6,1 milyar dolar eridi
  5. NTV — Fon soruşturması: SPK, fonların tasfiye sürecini 6 aya çıkardı
  6. Türkiye Today — Goldman Sachs claims fund crisis hit Türkiye harder than central bank estimates
  7. CNBC-e — Goldman Sachs'tan kapsamlı fon tasfiyesi değerlendirmesi
  8. Bigpara — TCMB Başkanı Fatih Karahan yılın son enflasyon raporunu açıkladı
  9. Capital — Merkez Bankası rezervleri 161,1 milyar dolar oldu
Paylaş

Kaynak ve doğrulama kuralları: metodoloji · Hata bildirimi: iletişim

İlgili raporlar