OrtaIV Makro Politika ve Borç Piyasaları6 Kasım 2026, Cuma
Karşılıksız çekler 270 milyar liraya çıktı, sanayi yeni çek düzeni istiyor
TBB Risk Merkezi verisine göre ocak–eylül 2026'da 257.985 çek karşılıksız çıktı, tutar bir yılda %50 artıp 270 milyar TL oldu. 6 Kasım'da sanayi dernekleri, bankanın yaprak başına 16.350 TL'lik sorumluluğunun yetmediğini söyleyip yeni çek düzeni istedi.
Alomaliye'nin 16 Ekim'de aktardığı Risk Merkezi eylül raporuna göre aynı dönemde 32.702 keşideci karşılıksız çek yazdı; çek adedi %15, keşideci sayısı %20 arttı. Bankalara ibraz edilen toplam çek tutarı ise 8 trilyon 566 milyar TL ile yalnızca %20 büyüdü, adet %4 azaldı. Eylülde karşılıksız çeklerin ibraz edilen çeklere oranı tutar bazında %3,4, adet bazında %2,7 oldu. Karşılıksız çeklerin 32 milyar TL'lik kısmı sonradan ödendi.
Bloomberg HT'nin 6 Kasım haberinde AYSAD Başkanı Sait Salıcı vadelerin belirgin uzadığını, 1 milyon ya da 10 milyon liralık tek yaprak çekte bankanın yalnızca 16 bin lira civarında ödediğini söyledi. ZÜCDER Başkanı Burak Önder perakendede daralmanın etkisinin henüz tam hissedilmediğini belirtti. TOBB Hazır Giyim Meclisi Başkanı Şeref Fayat ise piyasadaki sıkı likiditenin karşılıksız çeki tüm sektörlerde artırdığını, mevcut düzenlemenin yine de yeterli olduğunu savundu.
Kısıt yasada değil likiditede. TCMB 22 Ekim'de politika faizini %37'den %36'ya indirdi, ekim yıllık enflasyonu %29,77 çıktı; geriye dönük reel faiz 6 puanın üzerinde kalıyor. Çek Kanunu'ndaki son değişiklik 19 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi ve ileri tarihli çekin vadesinden önce ibrazını geçersiz sayan kuralı 31 Aralık 2028'e uzattı. Cezai yaptırımlar en son 2016'da değişti.
Talay değerlendirmesi
Sonuç
Karşılıksız çek tutarının ibraz edilen çekten 2,5 kat hızlı büyümesi, sıkı para politikasının bedelinin ticari alacak zincirinde biriktiğini gösteriyor. Sorun yasal çerçeveden çok vadelerin uzaması ve nakdin daralması. En olası yol, faiz indirimleri yavaş sürerken eylüldeki %3,4'lük oranın yıl sonuna kadar yüksek kalması.
Olası etkiler
- KOBİ finansmanıOlumsuzKısa vade
Tahsil edilemeyen çek, tedarikçinin kendi borcunu ödemesini zorlaştırır ve küçük firmaları teminatlı krediye ya da peşin satışa iter.
- Banka aktif kalitesiOlumsuzOrta vade
Karşılıksız çek artışı ticari kredilerde takip oranını yukarı iter, bankaların karşılık giderini büyütür.
- DezenflasyonBelirsizOrta vade
Sıkı likidite iç talebi frenler; perakendedeki daralma fiyat artışlarını yavaşlatabilir ama bedeli şirket kârlılığı öder.
İhtimaller
- 1Yüksek oran kalıcılaşır%55
Karşılıksız çek oranı tutar bazında %3–4 bandında kalır, düzenleme değişikliği yıl sonuna yetişmez.
İzlenecek: Risk Merkezi ekim ve kasım çek raporlarında karşılıksız oranı
- 2Bozulma hızlanır%25
Oran %4'ü aşar, karşılıksız tutarın yıllık artışı %50'nin üzerine çıkar ve konkordato başvuruları yeniden artar.
İzlenecek: Aylık konkordato geçici mühlet kararları ve BDDK haftalık KOBİ takip verisi
- 3Likidite rahatlar%20
Enflasyon beklentiye döner, TCMB indirim hızını açar ve vadeler kısalmaya başlar.
İzlenecek: Kasım enflasyonu ve 10 Aralık PPK kararı
Olasılıklar kaynaklara dayanan kalibre yargıdır, ölçüm değildir; yeni bilgiyle güncellenir. Yatırım tavsiyesi değildir.
Piyasa tepkisi
Etkilenen göstergeler
- Karşılıksız çek (9 ay)▼ 270 mlr TL
- Yıllık artış (tutar)▼ +%50
- Eylül oranı (tutar)▼ %3,4