Sıkı para kuru tutuyor, faturayı çek ve KOBİ kredisi ödüyor

Gürültü ve sinyal

Manşet rahatlatıcı görünüyor. CNBC-e'nin aktardığı Konkordatotakip verisine göre ekimde 509 konkordato kararı verildi; bu sayı eylüldeki 563'e göre %9,59 düşük. Yılın ilk 10 ayında 4.936 karar ve 249 iflas kararı çıktı, ekimdeki iflas sayısı 36'da kaldı. Bu tablo kurumsal sıkıntının zirveyi geçtiği okumasına davetiye çıkarıyor.

Sinyal başka yerde. TBB Risk Merkezi'nin eylül raporuna göre ocak–eylülde 32.702 keşideci 257.985 karşılıksız çek yazdı ve tutar 270 milyar TL'ye ulaştı. Tutar %50 artarken bankalara ibraz edilen toplam çek tutarı yalnızca %20 büyüdü, çek adedi %4 azaldı. Ticaret küçülürken ödenmeyen kısım büyüyor; eylülde karşılıksız oranı tutar bazında %3,4 oldu.

Kısıt nerede

Kısıt yasal çerçevede değil, likiditede. Bloomberg HT'nin 6 Kasım'da konuştuğu sanayi temsilcileri vadelerin belirgin uzadığını ve bankanın yaprak başına 16.350 TL'lik sorumluluğunun büyük çeklerde anlamsız kaldığını söylüyor. TOBB Hazır Giyim Meclisi Başkanı ise düzenlemeyi yeterli bulup sorunu tüm sektörlerdeki sıkı likiditeye bağlıyor. Bu ayrışma önemli: yasa değişse bile nakit yaratmayacak.

Para politikası tarafında hareket alanı dar. TCMB 22 Ekim'de politika faizini %37'den %36'ya indirdi ve sıkı duruşun fiyat istikrarı sağlanana kadar süreceğini, iç talebin zayıf seyrettiğini yazdı. Ekim enflasyonu aylık %2,58 ile %2,20'lik beklentiyi aştı, yıllık oran %29,77'ye çıkarak 4 aylık düşüş serisini bitirdi. Geriye dönük reel faiz 6 puanın üzerinde kalıyor; bu, indirimin hızlanmasını zorlaştırıyor.

Bankalar riski şimdiden fiyatlıyor. Bloomberg HT'nin aktardığı BDDK verisine göre ticari kredilerde takip oranı 2 Ekim'de %2,5'e çıktı; 2024'teki %1,4'lük dipten 1,1 puan yukarıda ama 10 yıllık %3,1 ortalamasının altında. Evrensel'in derlediği haftalık veriye göre 16 Ekim itibarıyla toplam takipteki alacak yılbaşından bu yana %63,3 artışla 723,6 milyar TL oldu. KOBİ kredilerinde artış %65,13, kredi kartlarında %65,41.

Zincir nasıl ilerliyor

Karşılıksız çek tek bir firmanın sorunu olarak kalmıyor. Çeki ciro eden tedarikçi kendi borcunu ödeyemeyince alacak zinciri geriye doğru kırılıyor; tekstil, inşaat ve metal ürünleri gibi uzun vadeli çalışan sektörler bu yüzden konkordato listesinin başında. CNBC-e'nin sektör kırılımında inşaat 582, tekstil 430, metal ürünleri 179 kayıtla ilk üç sırada; bu kırılımın kapsadığı dönem kaynakta net değil.

Konkordato kararlarındaki düşüş bu zinciri çürütmüyor. Ekimde yine 169 yeni geçici mühlet kararı verildi ve 182 başvuru reddedildi; reddedilen firma iflasa ya da sessiz tasfiyeye gidiyor. Asıl izlenecek, karşılıksız çek oranının %3,4'ten yukarı kayıp kaymadığı ve KOBİ takip artışının yavaşlayıp yavaşlamadığı. İkisi birden hızlanırsa bankalar ticari krediyi kısar ve bedel istihdama geçer.

Türkiye için çelişki şu: kur çıpasını ve dezenflasyonu koruyan sıkı para, iç talebi ve şirket nakdini daraltıyor. Enflasyon ekimde beklentiyi aştığı için TCMB'nin 10 Aralık'ta indirim hızını açması zor. Bu durumda likidite rahatlaması 2027'nin ilk çeyreğine kalır ve vadeli çek, kredi bulamayan firmanın son finansman aracı olmayı sürdürür.

Neyi izlemeli

İlk gösterge Risk Merkezi'nin ekim çek raporu: karşılıksız oranının tutar bazında %3,4'ün üzerine çıkması, eylülde başlayan kaymanın sürdüğünü gösterir. İkincisi BDDK'nın haftalık bülteni; KOBİ takip tutarının 330,75 milyar TL'den haftada birkaç milyar lira artmaya devam etmesi bankaların karşılık yükünü büyütür. Üçüncüsü kasım enflasyonu ve 10 Aralık PPK kararı: aylık enflasyon %2'nin altına inmezse indirim 100 baz puanda kalır.

Çürütücü somut: karşılıksız çek oranı ekim ve kasımda %3'ün altına iner, KOBİ takip artışı haftalık bazda durursa bu okuma yanlış çıkar. O durumda sıkı paranın bedeli sanıldığından dar kalmış, alacak zinciri kendi tamponuyla sorunu emmiş olur.