Made in EU pazarlığı gümrük birliğini Türkiye için sınava çekiyor

Manşet ile metin arasındaki 2 fark

Hürriyet Daily News'in 27 Ekim haberine göre Fransız–Alman pozisyonu İngiltere'yi otomotiv çerçevesine alırken Türkiye'yi dışarıda bırakıyor. Manşet buradan 'Avrupa Türkiye'yi dışlıyor' sonucunu çıkarıyor; metin ise 2 noktada farklı konuşuyor. İlki, Hergüner Bilgen Üçer'in 13 Mart tarihli değerlendirmesine göre Komisyon'un önerisi gümrük birliği ya da serbest ticaret alanı olan ülkelerin içeriğini 8. ve 9. maddeyle AB menşeli sayıyor. Bu, 12 Ekim raporumuzda doğrulanamadı diye bıraktığımız soruyu öneri metni düzeyinde yanıtlıyor.

İkincisi, Fransız–Alman metni bir pozisyon belgesi. OSD Başkanı Cengiz Eroldu'nun hatırlattığı gibi 27 üyeden yalnızca 2'sini temsil ediyor. Hürriyet'in 21 Ekim haberine göre Avrupa Parlamentosu oylaması aralıkta bekleniyor ve kurumlar arası müzakere Nisan 2027'de tamamlanabilir. Risk bu yüzden mevcut kuralda değil, otomotivi genel eşdeğerlik kuralından ayıran yeni bir istisnanın yazılmasında.

Kısıt: kuralı uygulayan ama yazmayan ortak

Türkiye'nin pazarlıktaki zayıflığı 2 tarihli belgede görülüyor: Alomaliye'nin aktardığı metne göre Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı AB'nin 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü'nü 16 Ekim 2026'da 33402 sayılı Resmî Gazete ile iç hukuka aldı. Ticaret Bakanlığı 27 Ekim'de uyum deklarasyonunun imzalandığını duyurdu. Türkiye böylece yazılımı emniyet aksamı sayan ve yapay zekâ için ek şart öngören bir AB kuralını, yazımına oy vermeden 11 gün içinde iki adımda uyguladı.

Gümrük birliğinin kazancını Hürriyet'in 27 Ekim haberi gösteriyor; habere göre makine AB'ye ihracatın %10'unu oluşturuyor ve yılda 10 milyar doları aşan satış artık yurt içinde belgelenebilecek. Aynı ortaklık kamu ihalesinde işlemiyor: Hergüner'in aktardığı Komisyon açıklamasına göre Türk firmaları AB kamu ihalelerine doğrudan taraf olarak giremiyor. Made in EU kuralı da tam bu kamu alımı ve teşvik kanalında işleyecek.

Ölçek: 22,9 milyar dolar ve tedarik sanayii

Forbes Türkiye'nin aktardığı OİB verisine göre otomotiv ihracatı ocak–eylülde 31,145 milyar dolar oldu; 22,948 milyar doları AB'ye gitti. Tedarik endüstrisi 12,135 milyar dolarla toplamın %39'unu taşıyor ve Made in EU tartışmasında en açık kalem bu. Bir araç AB'de monte edilse bile Türkiye'den gelen parçanın AB içeriği sayılmaması, AB'deki montajcıyı tedarikçi değiştirmeye iter.

Pazarlığın asimetrisi eylül dağılımında görünüyor: Almanya 629 milyon, Fransa 506 milyon, İngiltere 453 milyon, İtalya 349 milyon dolarla ilk 4 pazar oldu. Fransız–Alman pozisyonunun kapsadığı İngiltere Türkiye'nin 3. büyük pazarı; Türkiye ise aynı metinde dışarıda. Bizim okumamızla İtalya'nın ilk 4'te olması, Ankara'nın 21 Ekim'de İtalya ve İspanya ile temasları artırma kararını açıklıyor.

Müttefik Ankara değil, Avrupalı üretici

Türkiye'nin en güçlü kozu kendi diplomasisi değil, 2025'te Türkiye'de 37.500 ağır ticari araç üreten Avrupa şirketleri. ACEA'nın Maria Linkova-Nijs'i 27 Ekim'de iyi niyetle yatırım yapan üreticilerin cezalandırılmaması gerektiğini söyledi ve ağır ticari araç yatırımlarını öne çıkardı. CarScoops'un 24 Şubat haberine göre Ford Avrupa Başkanı Jim Baumbick de kuralların İngiltere ve Türkiye gibi güvenilir ortaklara açık kalmasını istemişti.

Bu dengenin zaafı ACEA'nın 27 Ekim talebinde: birlik mevcut yatırımlar için istisna istiyor, yeni yatırım için değil. Dar ve süreli bir istisna 29.000 kamyonluk mevcut üretimi korur, ama 2027 sonrası model ve fabrika kararlarında Türkiye'yi AB içindeki rakip sahalarla eşit olmayan bir zemine iter. Kaybedilecek olan 2026'nın ilk 9 ayındaki 22,9 milyar dolarlık AB ihracatından çok sonraki model döngülerinin yatırım sırası.

Talay okuması ve çürütücü

En olası yol (%50) mevcut yatırımlar ve ağır ticari araçlar için hedefli bir istisnanın metne girmesi; yeni yatırımlar daha dar bir menşe tanımına tabi kalır. Komisyon önerisindeki 8. ve 9. maddenin otomotivde de korunması %35, Türkiye'nin teşvikli kamu alımında tümüyle AB dışı sayılması %15 olasılık taşıyor. Okumamızı çürütecek gelişme: Konsey'in müzakere pozisyonunda otomotiv için menşe ölçütünün İngiltere'yi kapsayıp Türkiye'yi kapsamayan bir tanıma bağlanması ya da Parlamento'nun aralık oylamasında yakın ortak hükmünün düşmesi.