Washington Kiev'e bağlantıyı, Moskova'ya enerji kapısını pazarlık aracı yapıyor

Gürültü hızda, sinyal sıralamada

Ukrayna Savunma Bakanlığı 24 Ekim sabahı Starlink ve Starshield bağlantısının 400 km/s üzerindeki araç hızlarında kararlı çalıştığını açıkladı. UPI'ye göre bağlantı 10 gün boyunca kısılmıştı; bu sürede terminaller yaklaşık 161 km/s üzerinde hareket eden İHA ve araçlarda çalışmadı. Musk aynı gün Ukrayna'nın Starlink'i saldırı İHA'larında kullanarak hizmet şartlarını ihlal ettiğini yazdı. Manşet bu tartışmada kaldı.

Asıl bilgi tarih sırasında. AP'nin Global News'te yayımlanan haberine göre kesinti, Kiev'in Trump'ın Rus petrol altyapısına saldırıları durdurma çağrısını reddetmesinin ardından geldi; haber doğrudan bir nedensellik kurmuyor. Aynı dönemde Washington 9 Ekim'de Rus dizeli için anlaşma ilan etti ve OFAC, yani ABD Hazinesi'nin yaptırım birimi, Rus dizelinin küresel piyasaya satışına geçici genel lisans verdi. Kısıtlamayı kimin emrettiğini 24 Ekim itibarıyla kimse üstlenmedi.

Kısıt 1 · Ukrayna'nın gözü ve kulağı tek bir şirkete bağlı

Kyiv Independent'a göre Ukrayna şubattan beri hareket hâlindeki her terminali beyaz listeye ekleyip askeri Starshield sistemine bağlıyor. Bu yapı Rus kullanımını engelliyor, ama Kiev'i kapatma ya da yavaşlatma kararına karşı savunmasız bırakıyor. Musk'ın kendi ifadesiyle Starshield Pentagon'un ve nihayetinde Trump'ın denetiminde. Senatör Blumenthal 23 Ekim'de Pentagon'a kimin kısıtlama emri verdiğini soran bir soruşturma başlattı.

Bağlantı tek kırılganlık değil. Zelenskiy 24 Ekim'de balistik füzelere karşı önleyici füze teslimatlarının hâlâ geciktiğini söyledi. Kyiv Independent'ın 25 Ekim haberine göre Trump savaş bittikten sonra hem Ukrayna hem Rusya ile iş yapmak istediğini açıkladı. Washington'ın elindeki iki araç, yani uydu bağlantısı ve hava savunması, Kiev'i barış takvimine bağlayan fiili kaldıraç hâline geliyor.

Kısıt 2 · Moskova'nın kozu enerji, ama kapasite daralıyor

Rusya'nın pazarlıktaki ana teklifi enerji. Kyiv Independent'a göre 9 Ekim anlaşması önümüzdeki aylarda yaklaşık 900 bin ton dizel öngörüyor ve Moskova ihracat kısıtını 500 bin ton satışa izin verecek şekilde kısmen kaldırdı. Ukrainska Pravda'nın aktardığı FT haberine göre Witkoff ve Kushner eylülde Putin'le Alaska LNG projesini konuştu; tartışılan takaslardan biri Arctic LNG 2 yaptırımlarının kaldırılması.

Ukrayna'nın yanıtı bu kozun altını oymak. Kiev 24 Ekim'de Tolyatti'deki ve sınırdan 2.400–2.500 kilometre uzaktaki Omsk'taki sentetik kauçuk tesislerini vurdu. Militarnyi'ye göre Omsky Kauchuk 2024'ün ilk 9 ayında Rusya'nın bütadien-metilstiren kauçuğu üretiminin %25'ini sağladı. Saldırılar hem enerji kapasitesini hem füze hammaddesini hedefliyor; Rus ihracat taahhütlerinin hacmi bu yüzden tesislerin onarım hızına bağlı kalıyor.

Neden şimdi · Takvim ABD iç siyasetine bağlandı

Zamanlamanın arkasında Washington'ın kendi takvimi var. Kyiv Independent'ın aktardığı Reuters/Ipsos anketine göre Trump'ın onay oranı %31'e, iki dönemindeki en düşük seviyeye indi. Ara seçim 3 Kasım'da ve aynı ankette kayıtlı seçmenlerin %47'si Demokratları, %35'i Cumhuriyetçileri desteklediğini söyledi. Ucuz yakıt ve hızlı bir barış görüntüsü, seçim öncesinde Beyaz Saray için iki kısa vadeli kazanım.

Moskova bu takvimi okuyor. AP'ye göre Putin üçlü görüşmeyi ilke olarak kabul etti, ama birkaç saat içinde Kiev'e ölümcül bir füze ve İHA saldırısı düzenlendi. Rusya Donetsk, Luhansk, Zaporijya, Herson ve Kırım'ın tamamını istiyor; Ukrayna topraklarının yaklaşık %20'sini elinde tutuyor ama talep ettiği bölgelerin hepsini kontrol etmiyor. Enerji tavizleri, bu toprak talebini masada tutarken Washington'u Moskova'ya bağlamanın en ucuz yolu.

Ankara için okuma

Türkiye bu pazarlığın iki ucunda da duruyor. Enerji Bakanı Bayraktar 23 Ekim'de Interfax'a Rusya ile dizel tedariki için genel mutabakat olduğunu, ancak şirketlerin bunu teyit etmesi gerektiğini söyledi; açıklanan bir hacim yok. Rus üretici dizel ihracat yasağı 31 Ekim'e kadar sürüyor. Mutabakatın içi, Moskova'nın ABD'ye verdiği 900 bin tonluk taahhüdün ve Ukrayna saldırılarının bıraktığı kapasiteye göre dolacak.

İkinci kanal Karadeniz. Türkiye'nin Ereğli limanından Romanya'nın Sulina limanına demir taşıyan Khoryv 23 Ekim'de Köstence'nin 13 deniz mili açığında İHA saldırısıyla battı; 1 denizci öldü, 3 kişi kayıp. Romanya Cumhurbaşkanı saldırıdan Rusya'yı sorumlu tuttu. Pazarlık enerji ateşkesine varmadıkça Türk limanlarından çıkan bölge içi ticaret de savaş riskini taşımaya devam ediyor.

Bu okumayı ne çürütür

Kasım ortasındaki Abu Dabi turunda ABD'nin enerji yaptırımı gevşemesini Rus şebeke saldırılarının durmasına bağlayan yazılı bir çerçeve sunması, kaldıracın tek yönlü olmadığını gösterir. Starshield kullanımına dair Pentagon ile Kiev arasında açık bir protokol yayımlanması da bağlantının pazarlık aracı olmadığını kanıtlar. Tersine, Arctic LNG 2 için OFAC genel lisansının görüşmeden önce çıkması, enerji kapısının Kiev'in rızası beklenmeden açıldığını teyit eder.