Rus gazı kontratı yıl sonunda bitiyor, Ankara'nın kozu Avrupa yasağı

Pazarlık açıldı

Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar 5 Kasım'da Milli Enerji 2040 sunumunda Türkiye'nin fiyat nedeniyle daha az Rus, daha çok ABD gazı aldığını söyledi. Kyiv Independent'ın 6 Kasım'da aktardığına göre Bakan Rus gazını son derece pahalı diye niteledi. Ankara'nın 2026'da Gazprom'a ödediği fiyat kamuya açık değil; bu yüzden iddianın kendisi doğrulanamadı.

Sözün zamanlaması iddiadan daha anlamlı: CREA'dan analist Isaac Levi 6 Kasım'da açıklamayı Moskova'ya yönelik bir pazarlık mesajı, ABD LNG alımlarını öne çıkarmayı da Washington'a verilen bir işaret olarak okudu. Kontratın bitimine 7 Kasım itibarıyla 54 gün kaldı ve Bakan aynı hafta 2040'a uzanan bir arz planını kamuoyuna sundu.

Kontratın ölçüsü

Bloomberg'in Kasım 2025 hesabına göre Gazprom'un BOTAŞ'la iki kontratı yıllık en fazla 21,75 milyar metreküp teslimat öngörüyor; 2024'te gerçekleşen sevkiyat 21,6 milyar metreküptü. Reuters'ın 4 Aralık 2025 haberine göre Ankara bu kontratları uzun vadeli değil, yalnızca 1 yıllık bir uzatmayla 2026'ya taşıdı. Bayraktar 4 Aralık 2025'te kısa dönemli bir uzatmaya odaklandıklarını söylemişti.

Rus gazının payı düşüyor ama 2026'da hâlâ en büyük blok. Reuters'a göre pay 2018'deki %50'nin üzerinden 2025'te %40'ın altına indi; nisan 2026 tarihli başka bir Reuters haberi Mavi Akım ve TürkAkım'dan gelen gazı toplam karmanın yaklaşık %35'i olarak veriyor. Türkiye'nin yıllık talebi Iran International'ın derlemesine göre 50–60 milyar metreküp aralığında.

ABD tarafı büyüyor ama 22 milyar metreküpü ikame edecek ölçekte değil: Reuters'a göre ABD 2025'te 5,5 milyar metreküple Türkiye'nin dördüncü büyük tedarikçisi oldu. Bayraktar Aralık 2025'te ABD'den 10–15 yılda yaklaşık 1.500 kargo beklendiğini, bunların çoğunun Henry Hub, yani ABD gaz fiyat endeksine bağlı olduğunu söyledi. Bu 1.500 kargo, Rus kontratındaki fiyat riskini ortadan kaldırmıyor, yerine ABD endeksine bağlı başka bir fiyat riski getiriyor.

Ankara'nın kozu

Pazarlık gücünü 2027 takvimiyle Brüksel veriyor: AB'nin Rus boru gazı ve LNG ithalatını tamamen yasaklayan kuralları 2027'de yürürlüğe giriyor. Levi'ye göre Rusya'nın 2027'de en büyük LNG müşterisini kaybetmesi, Moskova'yı kalan alıcılara daha derin indirim önermeye zorlayacak.

Bloomberg Kasım 2025'te Türkiye'yi Çin'den sonra Rus boru gazının ikinci büyük alıcısı ve Avrupa'nın dördüncü büyük gaz pazarı olarak tanımladı. Aynı habere göre Türkiye'nin Karadeniz üretiminin artması, ülkeyi 2030'a uzanan yıllarda ihtiyacından fazla gazla bırakabilir. Bu iki olgu birlikte, Gazprom'un 22 milyar metreküplük hacmi korumak için fiyattan taviz vermekten başka az seçeneği olduğunu düşündürüyor.

Kısıt takvimde

Ankara'nın elini zayıflatan şey zamanlama: kontrat 31 Aralık'ta, ısınma talebinin zirvesinde bitiyor. Silivri'nin 4,6 ve Tuz Gölü'nün 1,7 milyar metreküplük kapasitesiyle toplam depolama 6,3 milyar metreküp; bu, yıllık 22 milyar metreküplük Rus hacminin yaklaşık 3,4 ayına denk geliyor, hesap Talay'a aittir. Depoların son açıklanan doluluğu mart 2026 tarihli %71; kasım doluluğu doğrulanamadı.

İkinci boru hattı da 2026'da belirsizleşti: Tebriz–Ankara hattının 9,6 milyar metreküplük kontratı 29 Temmuz 2026'da yenilenmeden bitti. Reuters'a göre Türkiye 2025'te İran'dan 7,6 milyar metreküp aldı ve bu ithalatın %13'üydü. Iran International'a göre Türkiye 2026'nın ilk yarısında 4,536 milyar metreküp İran gazı aldı ve akış sektör kaynaklarına göre geçici mücbir sebep düzenlemesiyle sürüyor.

Böylece Türkiye'nin iki büyük boru gazı kontratından biri sona ermiş, öteki 54 gün içinde bitecek durumda. ABD'nin İran'a yönelik ekonomik baskısı 2026 kışında ödeme kanalını zorlaştırabilir; bu durumda talebin marjı Rus hacmine ve spot LNG'ye kalır. Ankara'nın 1 yıllık uzatmayı tercih etmesi esneklik sağladı, ama bu esneklik her yıl aynı kış takviminde yeniden pazarlık etmeyi de gerektiriyor.

Mali kanal ve Türkiye için anlamı

Gaz fiyatı bütçeye doğrudan dokunuyor: Bayraktar 19 Ekim'de Avrupa'da 1.000 metreküp gazın yaklaşık 1.000 dolar, Türkiye'de konut fiyatının 220 dolar olduğunu ve farkın kamu kaynağıyla kapatıldığını söyledi. Bakana göre Türkiye 2023–2026 döneminde enerji desteklerine yaklaşık 55–60 milyar dolar ayırdı ve bir sonraki fiyat ayarı mümkünse nisanda yapılacak.

Bu sübvansiyonu taşıyan Hazine'nin alanı ekimde daraldı: Bloomberg HT'nin aktardığı veriye göre nakit dengesi ekimde 329,9 milyar lira açık verdi ve faiz ödemesi 279,1 milyar lirayla bir yıl öncesinin %74,5 üzerine çıktı. Rus kontratında 22 milyar metreküp üzerinden alınacak her indirim BOTAŞ'ın maliyetini ve dolayısıyla faiz dışı dengeye binen sübvansiyon yükünü hafifletir.

İzlenecek takvim 54 günlük: aralık ortasına kadar BOTAŞ ya da Enerji Bakanlığı'ndan uzatma açıklaması, ocak EPDK verisinde Rus ve İran hacimleri, nisan 2027 tarife ayarı ve AB'nin 2027 yasağının uygulama takvimi belirleyici olacak. Fiyat 2026'da olduğu gibi açıklanmayacağı için indirimin büyüklüğü dolaylı yoldan, BOTAŞ'ın tarife kararları ve Hazine'nin faiz dışı dengesi üzerinden okunacak.