Swap hariç rezerv iki haftada eridi, enerji planı faturayı 2030'a bırakıyor

Manşet 2040, kısıt bu kış

Enerji Bakanı Bayraktar 5 Kasım'da İstanbul'da Milli Enerji 2040 vizyonunu açıkladı. Bloomberg HT'nin aktardığına göre plan 2040'a kadar 500 milyar dolarlık yatırım ve 108 bin doğrudan istihdam öngörüyor. Elektrikleşme oranı %36'ya, yenilenebilirin kurulu güçteki payı %77'ye çıkacak. Manşet enerjide bağımsızlığı konuşuyor; oysa ekimde tek ayda ödenen enerji faturası 8,3 milyar dolardı.

Aynı gün 14:30'da yayımlanan TCMB verisi asıl kısıtı gösterdi. Brüt rezerv 30 Ekim haftasında 4,1 milyar dolar azalıp 158,1 milyar dolara indi. Swap hariç net rezerv 6,5 milyar dolar düşüp 24,3 milyar dolara geriledi; Bloomberg HT bunu yaklaşık yedi ayın en düşük düzeyi olarak verdi. Swap hariç net rezerv, TCMB'nin bankalarla yaptığı döviz takasları düşüldükten sonra elinde kalan serbest döviz tamponudur; seri 16 Ekim haftasında 39,34 milyar dolardı.

Tampon nereden eriyor

Hibya'nın TCMB verisinden derlediği rakamlara göre seri 23 Ekim haftasında 8,58 milyar dolar kaybedip 30,76 milyar dolara inmişti. 30 Ekim'deki 6,5 milyar dolarlık düşüşle iki haftalık kayıp yaklaşık 15 milyar dolara ulaştı. Yılbaşından bu yana kayıp 23 Ekim itibarıyla 31,84 milyar dolardı; son haftayla birlikte Talay hesabına göre 38 milyar doları aşıyor.

Çıkışın görünen bir kısmı portföy kanalından geldi; yurt dışı yerleşikler 30 Ekim haftasında 749 milyon dolarlık devlet iç borçlanma senedi (DİBS) sattı. Bu, yedi ayın en büyük haftalık satışı; bir önceki hafta satış 163 milyon dolardı. Aynı hafta yabancının hisse satışı 66,3 milyon dolarla sınırlı kaldı.

Yerleşikler ters yönde hareket etti: parite etkisinden arındırılmış döviz mevduatı aynı hafta 585 milyon dolar arttı. Artışın 516 milyon doları şirketlerden, 69 milyon doları bireylerden geldi. Şirketlerin 516 milyon dolarlık birikimi kur hızının artacağı beklentisini ya da enerji ödemeleri için önden döviz tutulmasını yansıtabilir; hangisinin baskın olduğu kaynaklarda açıklanmadı.

Planın takvimi, faturanın takvimi

Plan faturanın büyüklüğünü kendisi veriyor: bakanlığa göre enerji ithalat faturası son dört yılda yılda ortalama yaklaşık 70 milyar dolar. Yeşil Haber'in sunumdan derlediği rakamlara göre ithalat bağımlılığı bugün %67–68 ve hedef bunu 2030'da %50'nin altına indirmek. Ekimde mineral yakıt ithalatı yıllık %71,7 artıp 8,3 milyar dolara çıktı ve 6,7 milyar dolarlık dış açığın tamamını aştı.

Talep tarafındaki hedefler 15 yıl uzakta. Ham petrol tüketiminin 2025'teki günlük 993 bin varilden 2040'ta 718 bin varile inmesi bekleniyor; mevcut politikalarla bu rakam 1.192 bin varil olacaktı. Doğal gaz talebinin 59 milyar metreküpten 57 milyar metreküpe gerilemesi öngörülüyor. Gaz hacmi 15 yılda yalnızca 2 milyar metreküp azalıyor; faturadaki rahatlama fiyattan ve yerli üretimden gelmek zorunda.

Yerli üretimde plan iddialı: petrol ve doğal gaz üretiminin 2040'ta günlük 1,7 milyon varile çıkması hedefleniyor. Yurt içi ve yurt dışı üretimin tüketimi karşılama oranının %15'ten %100'e çıkması da aynı tarihe yazılı. Bu hedeflerin ara yıl patikası açıklanmadı ve doğrulanamadı. Rezervi bu kış koruyacak olan plan değil, 5 Kasım'da %3,8 yükselip 98,29 dolara dönen ön vade Brent'in seviyesi.

Depolama ve sigorta kısıtı

Planın en kısa vadeli maddesi depolama: Ceyhan'daki petrol depolama kapasitesinin 11 milyon varilden 2030'a kadar 50 milyon varile çıkarılması. Bugünkü 11 milyon varil, 993 bin varillik günlük tüketimle yaklaşık 11 günlük ihtiyaca denk geliyor. Bu bir Talay hesabıdır; stratejik stok tanımı değildir.

Kuzey cephesinde sigorta kısıtı sürüyor. Beinsure'ın 23 Eylül tarihli haberine göre Londra piyasasının riskli deniz alanlarını belirleyen Joint War Committee, 16 Eylül'de listeli alanı Karadeniz'in çoğuna genişletti. Karadeniz liman uğrakları için savaş primi gemi sigorta değerinin yaklaşık %1'ine çıktı; 12 millik Türk karasuları alanın dışında kaldı. Bu rakamlar eylül tarihli, kasım fiyatı doğrulanamadı.

Ne izlenir

İlk test 12 Kasım 14:30'daki haftalık rezerv verisi; swap hariç net rezervin 20 milyar doların altına inmesi, 16 Ekim'deki 39,34 milyar dolarlık tamponun yarısını kaybetmek demek olur. İkinci test haftalık yabancı DİBS akımı; 749 milyon dolarlık çıkışın tekrarlanması tamponu iki yönden sıkıştırır. Üçüncü test kasım dış ticaretinde enerji ithalatı; 8 milyar doların üzerinde kalması 2030 eşiğinden önce rezervin erimeye devam edeceğini gösterir.