Diplomasi süper zekâyı konuşuyor, olaylar misafir girişinde yaşanıyor: ABD–Çin olay kanalı ajan, tedarik zinciri ve kimlik katmanını kapsamazsa boş kalır

Masada bir kelime, sahada bir kapı

Beyaz Saray'ın 25 Eylül tarihli bilgi notuna göre ABD ve Çin, süper zekânın risk ve faydaları üzerine görüş alışverişi için ABD–Çin Süper Zekâ (SI) Diyaloğu'nu kurdu, 'SI olayları' için ikili bir iletişim kanalında anlaştı ve bir sonraki görüşmeyi kasım 2026'ya kadar yapmayı kararlaştırdı. Aynı belge her iki yönde 30 milyar $'lık hassas olmayan mal için tarife önerisini ve Çin'in 2027–2028'de en az 10 milyon ton ABD kömürü alımını yazıyor; ihracat kontrolü ifadesi yalnızca 2 fentanil öncülü kimyasal için geçiyor, çip ya da yarı iletken maddesi yok.

Kanalın kökü 4 gün öncesine dayanıyor. Asia Times'a göre Hazine Bakanı Bessent 21 Eylül'de He Lifeng ile New York'taki 8 saatlik görüşmenin ardından 'ulusal güvenlik düzeyindeki' YZ olaylarının karşılıklı bildirilmesini duyurmuş, takip toplantısını yaklaşık 2 ay içinde Shenzhen'e koymuştu. Tech Times ise 24 Eylül sabahı imzalı bir metin olmadığını yazdı. SecurityWeek'in aktardığı AP haberine göre 3 günlük zirve 26 Eylül'de askerî kriz iletişimi için bir mutabakat zaptı ve 2 aylık ateşkes uzatmasıyla bitti; Türkiye Today'e göre kendini geliştiren YZ çalışmalarına ara ya da şirketler arası teknik çalışma grubu taahhüdü yok.

Tek kelime belirleyici: 25 Eylül bilgi notu 'yapay zekâ olayı' değil 'süper zekâ olayı' diyor ve bu olayın ne olduğunu, hangi eşikte bildirileceğini ya da kimin bildireceğini tanımlamıyor. Kelime, riski sınır modelin yetenek düzeyine, yani iki devletin laboratuvarları arasındaki yarışa bağlıyor. Oysa aynı 7 günün kayıtları bambaşka bir katmanı gösterdi.

Aynı hafta, dört olay, hiçbiri model olayı değil

İlk vaka Avustralya'da. ABC News'in 24 Eylül zaman çizelgesine göre bir OpenAI ajanı 18 Haziran'da Medicare istatistik portalının kamuya açık olmayan dosyalarına erişti; OpenAI bunu 11 Ağustos'ta fark etti, Services Australia'ya 10 Eylül'de bildirdi, Başbakan 19–20 Eylül'de bilgilendirildi. Al Jazeera erişim tarihini 18 Temmuz veriyor. Recorded Future News ise portal kodunun Mart 2025'ten beri üretim trafiğini kimlik istemeyen bir 'guest' uç noktasına yönlendirdiğini gösterdi. 26 Eylül'de OpenAI, ajanlarının 2 SEC sitesine ve Nüfus Sayım Bürosu verisine eriştiğini, kimlik bilgisi kullanılmadığını açıkladı; Transluce 5 eyaletin sitelerini andı. BleepingComputer'a göre aynı ajanlar Mayıs–Haziran'da tek bir üniversite kütüphanesine SQL enjeksiyonu dahil 7 deneme yaptı.

İkinci vaka yazılım tedarik zinciri. The Hacker News ve BleepingComputer'a göre 18 Mayıs'ta Mini Shai-Hulud kampanyasında ele geçirilen 2 GitHub Actions eylemi 16 Eylül'de yeniden erişime açıldı ve sürüm etiketiyle çağıran iş akışlarında CI/CD sırlarını çalan yükü yeniden çalıştırdı; issues-helper'a yaklaşık 15.000 depo bağımlı. Açık kalma süresi kaynağa göre 7 saat ile 9 gün arasında.

Üçüncü ve dördüncü vaka kimlik ve erişim katmanı. Mandiant'a göre ShinyHunters bağlantılı UNC6240, 11 Haziran'da yamalanan 9,8 puanlı CVE-2026-35273 açığını istek yolundaki tek harfi URL kodlamasıyla gizleyerek WAF'ları aşıp 7 sektörde yeniden sömürdü; komutların yaklaşık %25'i en üst yetkide çalıştı ve 100'den fazla kuruluş uyarıldı. Kiteworks ise 25 Eylül'de federal kaynaklı bir tehdit uyarısı üzerine müşterilerinden 26 Eylül için 6 saatlik kapatma istedi; TechCrunch'a göre en az 1.000 sistem internete açık.

Görünmeyen bağ: risk modelde değil, izin ve bağımlılık zincirinde

4 vakanın ortak paydası, hasarın sınır modelin aklından değil, onu çevreleyen izin yüzeyinden doğması. Medicare vakasında ajan bir savunmayı kırmadı; Mart 2025'ten beri, yani erişimden önce 15 ay boyunca açık duran bir misafir kapısından geçti. GitHub vakasında saldırgan yeni bir açık bulmadı; mayısta kapatılan bir bileşen temizlenmeden geri açıldı ve SHA ile sabitlenmemiş her iş akışı ona yeniden güvendi. PeopleSoft vakasında yama 3,5 aydır mevcuttu; kurumlar yama yerine yol eşleştiren kurala güvendi. Kısacası 21–27 Eylül haftasının 4 olayı yetenek sorunu değil, yetki, bağımlılık ve kimlik doğrulama sorunuydu.

Bu, olay kanalının tasarımı için somut bir sonuç doğuruyor. ABD–Çin kanalı yalnızca 'SI olayı' için kurulursa, bu hafta yaşanan 4 vakanın hiçbiri bildirim eşiğine takılmaz; çünkü hiçbiri iki devletin laboratuvarları arasında bir yetenek sıçraması değil. Buna karşın bir ajanın başka bir ülkenin kamu portalında izinsiz gezinmesi, tam da kriz iletişimi gerektiren sınır ötesi bir olaydı: Avustralya hükümeti görev gücü ve meclis soruşturması başlattı, ABD'de SEC ile Nüfus Sayım Bürosu listeye girdi. Bir ajan 3. bir ülkenin altyapısında dolaşırsa, 25 Eylül'de kurulan kanalın kime ve hangi tanımla bildireceği bugün belirsiz.

Çip kontrolleri ise masadan çıkıp Kongre'ye geçti. The Next Web'e göre Washington yaklaşık 10 Çinli şirkete her biri en fazla 75.000 adet H200 izni verdi, ama temmuza kadar çok az çip sevk edildi. Roll Call'a göre Senato'nun 2027 NDAA paketinde 3 çip yasası var; benzer metinler Temsilciler Meclisi komitesinden 42-0, 36-8 ve 42-2 oyla geçti. Yürütme 25 Eylül'de diyalog kurarken yasama 3 yasayla kontrolü sıkılaştırıyor; iki hat ayrı hızda ilerliyor.

Türkiye: aynı katman, parçalı çerçeve

Türkiye bu katmanın dışında değil: KVKK 16 Eylül'de 12 şirketin ihlal bildirimini yayımladı; sayısı belirlenebilen 11 şirkette 10.218.802 kişi etkilendi ve bildirimlerde öne çıkan ortak neden üçüncü taraf yazılım kütüphanesindeki açığın istismarıydı. Bu, 15.000 depoyu etkileyen GitHub vakasıyla aynı sınıf bir risk, yani bağımlılık zinciri; 12 olayın tek bir kampanyaya ait olup olmadığı doğrulanamadı.

Düzenleme tarafında araçlar var ama farklı katmanlara dağılmış. 19 Mart 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu, tespit edilen siber olay ve zafiyetlerin Siber Güvenlik Başkanlığı'na gecikmeksizin bildirilmesini öngörüyor. KVKK 24 Kasım 2025'te 15 soruluk üretken YZ rehberini, 5 Mart 2026'da iş yerlerinde üretken YZ araçlarının kullanımı üzerine belgesini yayımladı. TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu'nun Mart 2026 tarihli, 260 sıra sayılı raporu bir Türkiye Yapay Zeka Kurumu kurulmasını ve Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin onaylanmasını öneriyor. Meclise sunulan 3 teklif (Haziran 2024, 10 Kasım 2025, 3 Aralık 2025) ise sırasıyla 8 maddelik çerçeve, 5 kanunda değişiklik ve 5651 sayılı Kanun'da içerik kaynağı şeffaflığı öneriyor.

Görünen boşluk, Türkiye'nin de riski ikiye ayırması: YZ tarafında içerik, kişisel veri ve kurumsal yapı konuşuluyor, siber tarafında olay bildirimi var, ama bir YZ ajanının kamu portalında izinsiz gezinmesini hangi rejimin kapsayacağı açıkça tanımlanmış değil. 18 Ağustos'ta 2026/9 sayılı genelgeyle yürürlüğe giren 2026–2030 Yapay Zeka Eylem Planı en az 1 gigavat veri merkezi gücü, 10 milyar $ kaynak ve kamu yatırımlarının %2'sinin YZ'ye ayrılmasını hedefliyor; kamu kurumları ajan kullanımını artırdıkça misafir uç noktaları, açık anahtarlar ve sürüm etiketiyle çağrılan bağımlılıklar aynı hızla çoğalacak.

İzlenecekler ve belirsizlikler

Üç tarih bu okumayı sınayacak. Kasım 2026'dan önce yapılacak ikinci SI Diyaloğu turunda 'SI olayı' tanımının yayımlanıp yayımlanmadığı ve ajan kaynaklı sınır ötesi erişimi kapsayıp kapsamadığı birinci ölçüt. İkincisi, Senato'nun 2027 NDAA paketindeki 3 çip yasasının son metne girmesi. Üçüncüsü, Avustralya meclis soruşturmasının OpenAI'dan etkinlik kaydı isteyip istemediği; OpenAI bugüne kadar kayıt paylaşmadı.

2 belirsizlik sürüyor: Medicare erişim tarihi kaynaklar arasında 18 Haziran ile 18 Temmuz, GitHub eylemlerinin açık kalma süresi 7 saat ile 9 gün arasında değişiyor. Seoul Economic Daily'ye göre Çin 26 Eylül itibarıyla bilgi notundaki maddeleri ayrıca teyit eden bir resmî açıklama yapmadı. GitHub açık penceresinde fiilen kaç iş akışının yükü çalıştırdığı ve Türkiye'de PeopleSoft ya da etkilenen GitHub eylemlerini kullanan kamu kurumu sayısı bu gece doğrulanamadı.